radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

'Zorgstelsel zoals we nu hebben is niet toekomstbestendig'

'Zorgstelsel zoals we nu hebben is niet toekomstbestendig'
Bron: ANP

Is er volgend jaar nog zorg voor iedereen die dat nodig heeft? Zorgverzekeraar CZ laat vandaag weten dat die garantie er niet is. Gezondheidseconoom Wim Groot deelt de zorgen, maar zegt dat zorgverleners ook kritischer naar zichzelf moeten kijken.

Ondanks de zorgplicht kunnen de wachtlijsten in de zorg niet meer worden weggewerkt. Gezondheidseconoom Wim Groot zegt dat zorgverleners ook vooral beter moeten zorgen voor hun eigen personeel.

3,75 erbij

Dat kan er ook nog wel bij in deze tijden van inflatie en torenhoge energiekosten: onze zorgpremie belooft alleen maar verder te stijgen de komende jaren. Zo gaan klanten van zorgverzekeraar CZ weer meer pijn in hun portemonnee voelen. Want vanaf volgend jaar betalen ze bij de twee na grootste zorgverzekeraar van Nederland 138,25 euro per maand voor de meest gekozen basisverzekering. Dat is een stijging van 3,75 euro per maand.

Dat lijkt weinig, maar volgens CZ-topman Joep de Groot onderstreept de verhoging dat de grens van ons zorgsysteem nu echt bereikt is. Het wegwerken van de al lange wachtlijsten gaat dan ook niet meer lukken, zo waarschuwt De Groot in De Telegraaf.

'Niet verrast'

De zorgpremie van CZ is een goede indicatie voor de zorgpremies van andere zorgverzekeraars, die uiterlijk morgen hun premie voor 2023 bekend moeten maken. Die deadline en aankondiging van de verhoging van de zorgpremie geldt ook voor zorgverzekeraar Zilveren Kruis, vertelt Zilveren Kruis-bestuursvoorzitter Georgette Fijneman. "Die premieverhoging is ook voor ons onontkoombaar net zoals bij CZ Groep."

Net zo min is Fijneman echt verrast over het luiden van de noodklok door haar collega-bestuursvoorzitter De Groot in De Telegraaf. Zo waarschuwde De Groot dat niet meer gegarandeerd kan worden dat de zorg altijd voor iedereen toegankelijk zal blijven. Niet alleen de grens van de betaalbaarheid is in zicht, ook het verwachte personeelstekort zal de komende periode alleen maar verder stijgen. Zo moet met hetzelfde aantal mensen meer zorg worden geleverd, zegt CZ-topman De Groot.

Iets positiever

"Maar ik zal dit verhaal wel iets positiever formuleren", reageert Fijneman. "Maar als we de zorg aanpakken op de manier zoals we dat blijven doen, dan is dat niet toekomstbestendig."

Maar om een dreigende zorgverleningscrisis af te wenden, moeten er een hoop bakens worden verzet. "Om te beginnen moeten betrokken partijen meer met elkaar samenwerken, zoals afgesproken in het Integraal Zorgakkoord. Maar ook: opschalen van goede innovatie, digitalisering, meer focussen op gezonde leefstijl. Dan denk ik dat je in de toekomst nog steeds voor iedereen toegang kan hebben tot goede zorg."

Bekijk ook

Vergelijkbaar verhaal NS

Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit Maastricht, onderschrijft goeddeels de boodschap van Zilveren Kruis-voorvrouw met minder negatieve strekking dan in vergelijking met haar collega De Groot van CZ.

"Ons zorgsysteem piept en kraakt inderdaad. Maar het verhaal van CZ-topman De Groot deed me wel erg denken aan het vergelijkbare verhaal van de NS. Die worden geconfronteerd met de uitval van treinen door personeelstekort. En dan zeggen ze tegen de reiziger: check maar even de reisplanner en zoek het maar verder zelf uit."

Probleem op de arbeidsmarkt

En dat is ook deels de teneur van de in de Telegraaf opgetekende boodschap van CZ-topman, vervolgt de aan de Universiteit Maastricht verbonden hoogleraar. "Op termijn hebben we wel een probleem dat we te weinig mensen hebben om te voldoen aan de groeiende zorgvraag. Dat is een demografisch verandering: meer ouderen, minder jongeren. Maar we hebben ook een probleem op de arbeidsmarkt die ertoe leidt dat er bij veel zorginstellingen personeelstekorten zijn."

Boosdoeners van het personeelstekort in de zorgsector is het hoge ziekteverzuim en forse uitstroom van zorgmedewerkers, benadrukt Groot. "Het personeelsverloop is heel groot. Alleen al van de beginnende verpleegkundigen is 40 procent na twee jaar alweer verdwenen. Tel daarbij op het torenhoge ziekteverzuim. Daar zou wat wel aan gedaan kunnen worden. Dan zouden de wachtlijsten wel goeddeels kunnen worden weggewerkt."

Bekijk ook

Zorgplicht

Op de vraag wat CS en Zilveren Kruis en andere zorgverzekeraars hieraan kunnen doen, is het antwoord van gezondheidseconoom Groot heel stellig. "De zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. Die moeten ervoor zorgen dat er binnen redelijke tijd en op redelijke afstand zorg is voor ons."

Die boodschap moeten zorgverzekeraars onder de neus wrijven van ziekenhuizen en andere zorginstellingen. "En dat betekent dat ze ervoor moeten zorgen dat ze een goede werkgever moeten zijn. Ze moeten er dus voor zorgen dat het verloop van hun personeel minder wordt en dat het ziekteverzuim naar normale proporties gaat. En als ze dat niet doen, dan moeten zorgverzekeraars duidelijk maken dat dit consequenties kan hebben voor de zorg die zij inkopen."

Inkoopcontracten

Zilveren Kruis speelt wel degelijk in op de door Groot geschetste pijnpunten, vertelt Fijneman. "Een deel van extra salarissen voor zorgpersoneel wordt ook meegenomen in onze inkoopcontracten. Daarnaast zijn we constant in gesprek met zorgaanbieders over hoe we met elkaar het personeel kunnen behouden."

En dat is niet alleen een kwestie van meer geld voor zorgmedewerkers, maar ook een kwestie van betere arbeidsvoorwaarden om het werk aantrekkelijker te maken, vervolgt ze. "Minder administratief werk creëren zodat er meer tijd is voor het verlenen van zorg."

Bekijk ook

Echte keuzes maken

Maar deze inspanningen zijn bij lange na niet genoeg om ons zorgstelsel draaiende te houden, vreest Groot. "Op termijn ontkomen we er niet aan om echte keuzes te maken binnen de zorg. We moeten vaststellen welke zorg we echt noodzakelijk vinden en welke zorg erg gegarandeerd kan blijven worden. En welke zorg minder noodzakelijk is en niet meer geleverd kan worden binnen ons zorgstelsel."

Volgens Groot moet politiek Den Haag dit hoofdpijndossier niet langer voor zich uitschuiven. "Ze moeten daar niet blijven doen alsof de bomen tot in de hemel groeien en alles mogelijk is. En dus eindelijk keuzes maken, zodat ons zorgstelsel ook in de toekomst houdbaar blijft. Het gaat erom dat voor de mensen die écht zorg hebben, daar ook van op aan kunnen."

Passende zorg

Moet daarmee het mes in de zorg? Dat is onvermijdelijk volgens Groot. Fijneman kan zich daar wel in vinden en onderschrijft ook het door politiek Den Haag onderschreven motto van op 'passende zorg' aansturen.

Daar moeten zorgaanbieders en zorgverzekeraars samen de schouders onder zetten. Maar ook wij als zorgverzekerden moeten ook onze bijdragen leveren, benadrukt ze. "Wij moeten ook onze verantwoordelijkheid nemen. Het gaat per slot van rekening ook om een stukje leefstijl en zorgpreventie."

Zorg mijden

Ondertussen is Fijneman extra bezorgd over het aantal verzekerden dat de premie niet meer kan betalen. En net als haar CZ-collega De Groot signaleert ze ook vaker mensen die zorg mijden door niet meer naar de huisarts te gaan terwijl dat gewoon wordt vergoed conform de basisverzekering. "Deze problematiek is natuurlijk afschuwelijk."

Om eraan toe te voegen: "Daar waar onze klanten hulp nodig hebben, hebben we ook allerlei voorzieningen voor ze geregeld. Zoals het zelf bepalen van je datum van betaling van premie, de mogelijkheid om deze betaling gespreid te doen en de mogelijkheid om je even te onthouden van betaling."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Zorggeld belandt in verkeerde handen: deskundigen roepen politiek dringend op pgb-fraude te stoppen

Het pgb-systeem is enorm fraudegevoelig. Jaarlijks verdwijnt zo'n 500 miljoen euro belastinggeld in de zakken van mensen met andere belangen. Deskundigen willen dat de politiek ingrijpt: bescherm zorgverleners en patiënten tegen fraudeurs.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Zorgkantoor CZ wil meer bevoegdheden om op pgb-fraude te controleren: 'We voelen dat het niet pluis is, maar kunnen niets'

Zorgkantoor CZ wil meer bevoegdheden om op pgb-fraude te controleren: 'We voelen dat het niet pluis is, maar kunnen niets'
CZ-directeur Caro Verlaan
Bron: ANP / EenVandaag

Zorgkantoren mogen administratie niet inzien en alleen aangekondigd huisbezoeken doen, wat toezicht op pgb-zorg lastig maakt. "We moeten meer bevoegdheden hebben", reageert CZ-directeur Verlaan op onderzoek van EenVandaag naar mogelijke pgb-fraude.

"Binnen de huidige constructie is het redelijk makkelijk om daar misbruik van te maken. Het probleem is dat we vaak wel voelen dat het niet pluis is, maar er heel weinig mee kunnen", zegt Caro Verlaan, directeur van zorgkantoor CZ, de partij die pbg-budgetten toekent.

Familie in Den Haag

Verlaan reageert op onderzoek van EenVandaag, waaruit blijkt dat een familie in Den Haag mogelijk tonnen aan pgb-geld declareerde zonder het aan de zorg te besteden.

De indicatie, verleend door zorgkantoor CZ, van 132.000 euro per jaar, verdween naar het zorgbedrijf van een van de zoons. De daadwerkelijk zorg werd verleend door Portugese en Braziliaanse vrouwen. Zij kregen maar een klein deel van dat bedrag en werden ver onder het minimum loon betaald.

Bekijk ook

Onvoldoende controle

Het verhaal laat zien hoe makkelijk het is om te frauderen met een pgb-budget, over de rug van arbeidsmigranten. "Ik kan dat alleen maar beamen", zegt de bestuurder. Opvallend, want juist haar zorgkantoor moet controleren hoe het pgb-geld wordt uitgegeven.

"Er moet natuurlijk een zorgdossier gemaakt worden, dat bespreken wij, dat controleren wij ook. Dan kijken we met de budgethouder of de zorgverlener of dat reëel is en dan kunnen wij akkoord geven hoe dat verder daarna besteed wordt", zegt de directeur van CZ. "Maar dat kunnen wij helaas niet zien."

Onafhankelijke controle

Het zorgkantoor kan niet in boekhouding kijken en alleen een gepland huisbezoek doen. Wat volgens Verlaan weinig effectief is aangezien mensen de boel vaak in orde maken wanneer het zorgkantoor aankondigt langs te komen om achter de voordeur te controleren of wat er op papier staat ook klopt. Verlaan ziet dat ze op dit moment te weinig bevoegdheden heeft om fraude te controleren.

"CZ zou daarom graag de mogelijkheid willen verkennen om een onafhankelijke zorgverlener van een gecontracteerde partij buiten de familiare sfeer aan te stellen die erop kan toezien of het pgb wordt gebruikt op de manier waarvoor het bedoeld is." Op die manier is er dus iemand van buitenaf die controle houdt.

Meer bevoegdheden

"Hiermee verkleinen we de kans op samenspanning en hoeven we bij twijfel met betrekking tot fraude niet het gesprek te voeren met iemand die twee petten op heeft", legt Verlaan uit.

Daarnaast wil de zorgverzekeraar dat ze meer bevoegdheden hebben om fraude vast te stellen en aan te pakken.

info

Hoe werkt het pgb-budget?

Mensen die langdurige zorg nodig hebben bijvoorbeeld vanwege een beperking, ouderdom of chronische ziekte kunnen in Nederland zorg krijgen via instellingen, maar ook zelf zorg inkopen met een persoonsgebonden budget (pgb). Daarmee krijgen ze meer regie over wie de zorg verleent, wanneer en hoe. In plaats van zorg 'in natura' (bijvoorbeeld van een vaste zorginstelling), kiest de cliënt dus zelf zijn of haar zorgverlener: denk aan een familielid, een zelfstandig zorgverlener of een klein zorgbedrijf.

Het zorgkantoor beoordeelt het zorgplan: hierin staat wie de zorg levert, hoeveel uur en tegen welk tarief. Ook houden zij toezicht op het gebruik van het toegekende budget. Dit toezicht vindt grotendeels op papier plaats. Alleen bij signalen of steekproeven wordt soms een huisbezoek gedaan.

Partijen wijzen elkaar aan

Binnen het systeem van pgb zijn veel partijen betrokken. Wanneer het aankomt op de controle van fraude, wijzen ze vaak naar elkaar. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) mag het geld alleen uitbetalen, en doet dus in feite alles wat de budgethouder aan hen doorgeeft. De SVB mag geen inhoudelijke controle doen. Zij checken alleen of de administratie klopt. Een woordvoerder laat weten dat zij op dit moment niks kunnen doen met meldingen, behalve mensen doorverwijzen.

Er wordt gewerkt aan wetgeving, zodat ze signalen kunnen doorgeven aan het zorgkantoor. Het zorgkantoor heeft namelijk wél een toezichthoudende rol. Verder is er de branchevereniging van zorgkantoren (ZN), die wilde niet op vragen van EenVandaag reageren.

Controle zorgkantoren lastig

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), houdt toezicht op de uitvoering van het pgb door zorgkantoren, en laat weten dat het lastig is om dit te controleren.

"Momenteel zijn er geen concrete voorschriften ten aanzien van de inrichting van een zorgbedrijf die verbieden of verhinderen dat zoals in deze casus geschetst de zoon via een onderneming zorg verleent aan zijn vader", leggen ze uit.

CZ reageert op het onderzoek van EenVandaag

Verantwoordelijkheid budgethouder

Zij verwijzen, net zoals het zorgkantoor, naar de verantwoordelijkheid van de budgethouder: "In geval van een pgb is de budgethouder de enige die een contractuele relatie heeft met de zorgaanbieder. Dat bemoeilijkt de situatie. De budgethouder sluit overeenkomsten met de pgb-zorgverleners. Het zorgkantoor controleert deze overeenkomsten, maar heeft zelf geen contractuele relatie met de zorgaanbieder."

"Dat het zorgkantoor geen directe relatie met de pgb-zorgaanbieder heeft, hindert het zorgkantoor om signalen van onjuistheden of fraude te onderzoeken en op te volgen", leggen ze uit. "Hierdoor is het aan budgethouders om informatie te verzamelen over de zorgaanbieders van wie zij voor hun zorg afhankelijk zijn."

'Is te ver doorgeslagen'

In 2025 geven Nederlandse belastingbetalers 3,7 miljard uit aan pgb-zorg. Naar schatting wordt elk jaar voor zo'n 500 miljoen gefraudeerd met persoonsgebonden budgetten.

Verlaan ziet dat het politiek gevoelig ligt om het pgb-systeem te veranderen en dat begrijpt ze. "Het pgb-systeem is ooit bedacht met het idee mensen meer zeggenschap te geven over de zorg. Het is voor een bepaalde doelgroep mooi, maar het is te ver doorgeslagen", zegt directeur van het zorgkantoor CZ Caro Verlaan. "We hebben in Nederland veel regels, maar hiervoor misschien wel te weinig", zegt ze.

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant