Hoe dit initiatief zorg voor daklozen verbetert én druk bij spoedeisende hulp wegneemt

Het beeld is schrijnend: mannen en vrouwen die bijvoorbeeld in prullenbakken graaien op zoek naar blikjes en daarbij snijwonden aan hun handen oplopen. Zonder schone verbandmiddelen en zonder vaste slaapplek gaan die wonden binnen de kortste keren ernstig ontsteken. Pas wanneer de pijn onhoudbaar wordt, stappen ze de spoedeisende hulp (SEH) binnen.

Terug naar de ellende

Aangekomen bij de SEH krijgen deze dak- en thuislozen een antibioticakuur voorgeschreven of een verbandje omgewikkeld, waarna ze weer de straat op worden gestuurd: exact de omgeving waarin het probleem begon. Een week later staan ze met dezelfde infectie weer op de stoep van het ziekenhuis.

"Ons ziekenhuis ziet enorm veel daklozen en ongedocumenteerden met acute zorgvragen", vertelt SEH-arts Niels van der Naald van het OLVG. Hij ziet het al jaren gebeuren. "Als iemand wordt opgenomen, maak je een behandelplan. Maar als iemand na de behandeling 'naar huis' mag en zijn thuis is onder een brug, dan stuur je iemand feitelijk weer terug naar de plek waar alle ellende is ontstaan." Doordat ze geen eigen plekje hebben en vaak een onrustig leven leiden, is herstellen moeilijk.

Vervolgtraject

Om de constante terugkeer van deze dak- en thuislozen in te perken, is het OLVG in Amsterdam een samenwerking gestart met Kruispost (vrijwillige huisartsenzorg op de Wallen) en Dr. Valckenier Huisartsen (voor complexe verslavings- en psychiatrische zorg).

Hierdoor krijgt een patiënt die tot deze groep behoort, wanneer hij of zij op de SEH komt, niet alleen acute hulp, maar wordt er direct een vervolgtraject afgesproken met instellingen zoals Kruispost of Dr. Valckenier. De patiënt wordt dan vaak door één arts behandeld die zijn of haar dossier goed kent.

Winst voor iedereen

Het initiatief helpt de patiënt én neemt tegelijkertijd de druk weg bij de overvolle spoedeisende hulp van ziekenhuizen, kan straatarts Tom Matthews van straatzorgorganisatie Kruispost vertellen. Hij herinnert zich een sprekend voorbeeld van een zwaar getraumatiseerde Bulgaarse man met een katheter: "Die man ging achttien keer per maand naar de eerste hulp van verschillende ziekenhuizen met pijn en onrust."

"En dat kostte bergen aan tijd en zorgde voor enorme hectiek op de afdelingen", vertelt de straatarts. "Nu hij is ondergebracht bij de straatdokter, vervang ik zijn katheter één keer per 2,5 maand. Hij komt niet meer op de SEH. Die rust is winst voor iedereen."

Topje van ijsberg

De problematiek rond dakloosheid in Nederland neemt in sneltreinvaart toe, zo blijkt uit recente cijfers van statistiekbureau CBS. Het officieel geschatte aantal daklozen steeg in 1 jaar tijd van 30.000 naar 33.000 mensen, een toename van ruim 10 procent.

Volgens straatarts Matthews is dat officiële cijfer echter slechts het topje van de ijsberg. "Die 33.000 is een grove onderschatting van de werkelijkheid. Als we kijken naar de werkelijke tellingen in gemeenten en we extrapoleren dat landelijk, dan komen we op het dubbele aantal uit." En dat terwijl er op Europees niveau afspraken zijn gemaakt om dakloosheid voor 2030 volledig uit te bannen.

Toenemend drugsgebruik

Meer dan 60 procent van deze daklozen is arbeidsmigrant. Zij verloren hun baan en daarmee ook hun onderkomen. Veel van hen raken uiteindelijk ook nog eens verslaafd. Begrijpelijk, zegt Matthews: "Als je als arbeidsmigrant je baan kwijtraakt en alles voelt ellendig, dan is de verleiding van verdovende middelen enorm."

"Crackgebruik is in 5 jaar tijd verdubbeld", gaat hij verder. "Het is goedkoop, toegankelijk en extreem verslavend. Als je weinig liefde in je leven hebt gekend en je krijgt dat gevoel wél van die drugs, is dat bijna onweerstaanbaar."

Efficiënter en goedkoper

De gevolgen van de toenemende dakloosheid en drugsgebruik zijn goed zichtbaar in de binnensteden en hebben grote gevolgen voor de leefbaarheid. Want naast grote gezondheidsproblemen leidt dit ook vaak tot overlast voor omwonenden.

Het OLVG ziet echter wel al dat meer daklozen door de nieuwe samenwerking worden geholpen. Het initiatief krijgt bovendien navolging in de rest van Nederland. "Dit is gewoon de bestaande zorg die al mogelijk was in de stad, beter gebruiken door efficiënter samen te werken", zegt SEH-arts Van der Naald. "Zo komt er minder belasting op de acute zorg. Dus het is niet duurdere zorg, het is efficiëntere zorg en misschien zelfs wel goedkopere zorg."