Waarom nieuwe donorwet minder orgaandonoren oplevert dan gehoopt
'Geen bezwaar op orgaandonatie', dat komt in het donorregister te staan als je niks invult. Bij overlijden ben je dus automatisch donor. Maar uit onderzoek blijkt nu dat familie die transplantatie vaak tegenhoudt. "Alleen registeren is niet genoeg."
Zo'n 5 jaar geleden ging de nieuwe donorwet in. Die wet moest meer donororganen opleveren, maar nu blijkt dat dat nog niet lukt. Bij overledenen die niks hebben doorgegeven over hun voorkeur, en daardoor dus automatisch donor zijn, werd de helft van de orgaandonaties alsnog door familie tegengehouden, blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Transplantatie Stichting.
Twijfel bij familie
Het heeft er meestal mee te maken dat nabestaanden niet zeker weten wat hun familielid nou écht wilde, vertelt neuroloog-intensivist Farid Abdo. Er is op dat moment namelijk niks expliciet doorgegeven. "En de familie gaat dan twijfelen: wilde hij of zij dit wel?"
De nabestaanden gaan dan vaak al door een moeilijke periode heen, want die moeten afscheid nemen en gaan door een rouwproces heen. "En dan ineens komt die vraag en dat gesprek. Als ze dan niet weten wat hun partner bijvoorbeeld had gewild, dan is het echt heel moeilijk voor die familie. En daarin zien we dat dan vaker het een 'nee' wordt."
'Bespreek het'
Psychologisch gezien is dat heel logisch, vertelt Abdo. "Gek genoeg is dat een iets makkelijkere keuze, want die donor zelf is er niet meer. Dus je kunt het niet één op één met die donor bespreken. En op moment dat je een keuze moet maken over het lichaam van een ander, neem je vaak de veilige weg." Overigens is het zo dat de familie geen keuze hoeft te maken, omdat er niks vaststaat. Toch voelt het vaak wel zo, zegt Abdo.
Hij is er daarom voorstander van dat mensen niet alleen zelf nadenken over of ze donor willen worden, maar dat ze dat ook bespreken met hun naasten. "Dat is nog een slag die we echt wel kunnen maken in Nederland. We zien dat heel veel mensen zich hebben geregistreerd, maar die keuze van 'wat wil ik nou met doneren' niet vertellen aan de familie. Alleen registeren is niet genoeg."
Niet mislukt
Dat nog veel donaties worden tegengehouden, betekent niet dat de donorwet geheel onsuccesvol is. "Een van de doelen van het donorsysteem was dat mensen geactiveerd zouden worden om na te denken over hun eigen keuze en dat ze die keuze zouden registreren", vertelt Abdo.
En volgens hem is dat gelukt. "Door de nieuwe wet zien we dat nu 76 procent, dus meer dan driekwart van de Nederlanders die kunnen doneren, hun eigen keuze actief heeft geregistreerd in het donorregister." In het vorige systeem had nog maar 40 procent van de bevolking vastgelegd wat ze wilden.
Alleen een wet niet genoeg
"Er is geen land ter wereld waar zoveel mensen actief een keuze in het donorregister hebben geregistreerd", benadrukt de neuroloog-intensivist. "Dus de wet is zeker niet mislukt."
"Je wil natuurlijk altijd meer donoren", voegt hij toe. "Mensen op de wachtlijst voor een orgaan willen gered worden. Maar daar helpt alleen een wet niet mee. Daarvoor moet er ook in de maatschappij meer over gesproken worden, moeten er meer campagnes komen, zodat mensen bewust denken: waarom wil ik wel of niet doneren. Dat kan alleen een wet niet veranderen."
'Het is je eigen keuze'
Tegen mensen die nog geen keuze hebben gemaakt, is Abdo duidelijk: "Het allerbelangrijkste is dat het je eigen keuze is. Dus denk erover na en registreer die. En elke keuze is goed. Een 'nee' is ook goed, als je het maar registreert." Want dan weten nabestaanden duidelijk wat je wil. "Dat is stap 1."
"En stap 2", noemt hij nogmaals, "en dat is superbelangrijk: bespreek het met je familie om die last voor je familie zo min mogelijk te maken. Dat helpt met de rouwverwerking."