Verpleeghuizen hebben geen zicht op misbruik door commerciële tandartsen: '31 bezoeken in 1 jaar'

"Je komt normaal hooguit twee keer per jaar bij de tandarts", vertelt Josje Dermout. Zij werkte bijna 25 jaar op het secretariaat van een woonzorgcentrum van Zorggroep Almere. In 2017 nam de commerciële keten Fresh Unieke Mondzorg de mondzorg in het woonzorgcentrum over.

31 bezoeken in een jaar

Opeens zag Dermout de tandartskosten toenemen en voorbeelden van bewoners die tot wel twintig keer per jaar door de tandarts werden bezocht. "Het was ongelooflijk. We gingen van 200 euro per maand naar rekeningen tot bijna 7.000 euro."

De alarmbellen gingen bij haar af en ze besloot zelf op onderzoek uit te gaan. In haar eigen tijd registreerde Dermout handmatig per bewoner hoe vaak de tandarts langskwam. Ze wijst naar een van haar notities: "Deze bewoonster van 92 is bijvoorbeeld 31 keer in het jaar bezocht."

Navraag bewoners

Na het verzamelen en controleren van alle documenten deed Dermout ook navraag bij de bewoners en hun naasten. Een specifiek gesprek met een bewoonster staat haar nog helder bij. Op de factuur stond 1,5 uur mondzorg geschreven, maar in werkelijkheid waren de tandarts en assistente geen drie kwartier binnen.

De bewoonster verklaarde dat de tandarts even in haar mond had gekeken en daarna zijn laptop openklapte en 'gezellig ging praten'. "En dan schreven ze het dubbele, omdat er twee mensen bij waren. Toen dacht ik: dit klopt niet."

Ongewenst ondergebit

Dermout kwam meer van dit soort zaken tegen. Zo ontdekte ze dat een bewoner (94) nog vijf keer een 'preventief onderzoek' kreeg gefactureerd in het jaar waarin hij overleed. Ook zag ze hoe een bewoonster een ongewenst ondergebit kreeg aangemeten waar ze alleen maar pijn van kreeg. En andere bewoners met een kunstgebit werden soms wel zestien keer bezocht voor een 'gebitsreiniging'.

Toen de secretaresse kritische vragen stelde aan het management van het woonzorgcentrum werd ze direct buitenspel gezet. "De manager zei dat ze tevreden waren over de tandartszorg. Vanaf dat moment kreeg ik geen facturen meer te zien."

Reacties uitzendingen commerciële mondzorgketens

EenVandaag kreeg de afgelopen maanden meerdere bezorgde reacties zoals die van Dermout in de chat. Verpleegkundigen, zorgmedewerkers en naasten van cliënten meldden zich.

Naast Dermout vertelt een andere tipgever ook over Fresh Unieke Mondzorg: "Ze zijn amper 1 minuut binnen voor de 12-wekelijkse controle van protheses. Vieze protheses worden zonder te reinigen zo weer in de mond gezet. En dan rekenen ze 45 minuten."

'Kan gewoon niet'

Een verpleegkundige van een andere zorginstelling meldt: "Ik merk dat er heel veel mensen langskomen. Van een preventieassistent tot aan een tandprotecticus en een tandarts tot een assistente. En de samenwerking tussen ons is er niet altijd. Het is vooral een eiland."

We kregen ook veel reacties van kinderen van cliënten in verpleegzorghuizen. "Ik zag dat er een mondonderzoek plaatsvond in een cafeetje van een zorginstelling, waarbij het kunstgebit van de bewoner gewoon open en bloot op tafel ligt. Dat kan gewoon niet", vertelt een zoon van een cliënt uit een andere instelling.

Rekening bij burger

De rekening van de te hoge declaraties komt uiteindelijk bij de burger terecht. De mondzorg in verpleeghuizen wordt namelijk betaald uit de Wet langdurige zorg (Wlz). Deze wordt gevuld door de premies die iedere Nederlander via de loonstrook afdraagt.

Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is er een hoog risico op verkeerd declareren in de mondzorgsector. De NZa ontving afgelopen jaar 74 signalen over mogelijk onjuist gedeclareerde zorg. In 2024 waren dat er 82 en 97 in 2023. Dit gaat om signalen van zowel kleine mondzorgaanbieders als mondzorgketens.

Reactie Fresh en Zorggroep Almere

Zowel Fresh Unieke Mondzorg als Zorggroep Almere willen geen inhoudelijke reactie geven aan EenVandaag over de periode waarover Dermout onderzoek deed. Fresh Unieke Mondzorg benadrukt dat ze werken volgens de geldende richtlijnen. "Wij leggen daar, net als iedere andere mondzorgverlener, verantwoording over af aan toezichthoudende instanties."

"Wij hebben een goede relatie met onze opdrachtgever Zorggroep Almere, met wie wij onze samenwerking regelmatig evalueren", zeggen ze verder. Zorggroep Almere ziet voor zichzelf geen rol in een landelijke discussie over dit onderwerp en wil "geen bijdrage leveren aan een breder maatschappelijk debat op basis van individuele casuïstiek", reageren ze.

Wijziging in de wet

Sinds 2017 kunnen commerciële mondzorgketens digitale rekeningen rechtstreeks naar het zorgkantoor, die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Wlz, sturen en declareren. Daarvoor liepen de rekeningen via het verpleeghuis zelf en alleen op papier, maar dit veranderde door een wijziging in de Wet langdurige zorg.

Verpleeghuizen hoeven deze rekeningen sindsdien niet meer zelf te controleren of te betalen. Voor veel zorginstellingen is het daardoor lastiger geworden om te controleren wat commerciële ketens precies uitvoeren in hun eigen huis. Dit heeft ermee te maken dat veel 'buiten zicht' van de zorginstelling gebeurt en omdat de zorgmedewerkers zelf weinig inhoudelijke kennis hebben over de mondzorg.

Afspraken maken

De NZa houdt zowel toezicht op zorgaanbieders als zorgkantoren. Ze zegt dat, ondanks dat zorginstellingen de rekeningen niet meer zelf zien, zij nog wel moeten controleren of de tandarts zijn werk goed doet.

Dit kan bijvoorbeeld door afspraken te maken over het aantal bezoeken aan de instelling. Als blijkt dat de administratie of declaraties niet op orde zijn, kan de NZa sancties aan zorgaanbieders opleggen.

'Structureel opgeplust'

Maar net als bij zorginstellingen is het ook voor de NZa lastig om te zien of declaraties 'structureel worden opgeplust', omdat de patiënten zelf geen rekeningen krijgen. Het is volgens de NZa daarom de taak van zorgkantoren om te controleren of de gedeclareerde zorg is geleverd en passend is geweest.

Maar de moeilijkheid is dat misbruik de toezichthouders van zorgkantoren vaak minder opvalt doordat elke declaratie een klein bedrag is op het gehele budget. Ook zij hebben dus geen goed zicht hierop.

Niet doelmatig

Alle zorgkantoren voeren volgens de NZa op dit moment controles uit bij mondzorgprofessionals en vorderen, waar nodig, bedragen terug als blijkt dat declaraties niet doelmatig zijn geweest.

Maar die zorgkantoren lopen er hierbij soms tegenaan dat normen ontbreken over de hoeveelheid en duur van de behandelingen. De NZa heeft zorgkantoren daarom opgeroepen om met elkaar te verkennen of zij tot gezamenlijke regels kunnen komen.

Vrij spel

Voorzitter Wim van Ouwerkerk van de Nederlandse Vereniging voor Gerodontologie vindt het uitwijken naar behandelingen buiten een behandelkamer onacceptabel: "Behandelen op een keukenstoel is niet wenselijk en zeker niet een onderzoek met het lampje van een iPhone."

Hij ziet dat het gebrek aan kwaliteitstoezicht leidt tot een onwenselijke vorm van 'vrij spel' voor commerciële partijen. "Als je als zorginstelling niet de goede informatie krijgt en niet weet wat er gedeclareerd wordt, dan is het lastig om daar de vinger op te leggen", legt hij uit. "De automatische declaraties hebben het systeem kwetsbaar gemaakt voor misbruik, omdat er geen controle meer is door het verpleeghuis zelf."

Dubbele betaling

Naast het gebrek aan toezicht waarschuwt Van Ouwerkerk voor het fenomeen van 'dubbele bekostiging', waarbij zorggeld weglekt tussen instellingen en ketens. Verpleeghuizen ontvangen namelijk een vast bedrag per bewoner, waaruit zij de huisvesting, de tandartskamer en de assistentie moeten bekostigen.

Maar de commerciële mondzorgketens declareren die kosten ook bij de verzekeraar, waardoor er dus dubbel wordt betaald.

Alleen betaald voor behandeling

In tegenstelling tot Van Ouwekerk ziet de NZa dit niet als dubbele bekostiging. Volgens de NZa hangt het bedrag af van de plek waar de tandarts werkt, wat is vastgelegd in bepaalde codes. Als de tandarts in zijn eigen praktijk buiten de zorginstelling werkt dan declareert de mondzorgketen naast het loon van de tandarts ook een vergoeding voor (eigen) praktijkkosten.

Wanneer een tandarts in de kamer van de zorginstelling werkt, krijgt hij alleen betaald voor de uitgevoerde behandeling. De zorginstelling betaalt dan voor de kamer en de assistent, vanuit het bedrag dat ze per bewoner krijgen. Volgens de NZa kloppen de regels dus en zou er niet onnodig dubbel betaald moeten worden.

Liever geld naar zorg aan bed

Inmiddels is Dermout met pensioen, maar als voorzitter van de cliëntenraad maakt zij zich nog steeds hard voor goede mondzorg.

Ze ziet dat de commerciële ketens nog steeds 'dure behandelingen' uitvoeren bij bewoners met een kunstgebit, zoals het schoonmaken van het kunstgebit. "Taken die de gewone verzorging zou moeten doen."

Liever geld naar zorg aan bed

Ook de NZa ziet dit als een taak die onder de dagelijkse zorg van het verpleeghuis valt. Als cliënten of familie twijfels hebben over een rekening dan kunnen zij dit melden bij de NZa of het het desbetreffende zorgkantoor.

Dermouts grootste angst is dat dit misbruik de hele mondzorg voor ouderen in gevaar brengt. "Ik zie liever dat het geld besteed wordt aan zorg aan het bed, wat echt noodzakelijker is dan de tandarts. Laat ze zelf naar de tandarts gaan of niet zo vaak per jaar langs laten komen."