Verzonnen behandelingen, intimidatie en zelfs ontslag: hoe overname tandartsenpraktijk door commerciële keten een nachtmerrie werd

Na 18 jaar zijn eigen praktijk te hebben gerund, besloot tandarts Karel Tanka samen met zijn vrouw en praktijkmanager Alexandra Tanka-Van Dijck hun praktijk in Breda te verkopen. Tanka wilde er graag blijven werken en zo zijn werkende leven langzaam afbouwen. Hij dacht in de snelgroeiende commerciële tandartsketen Atlas Dental Care een goede koper te hebben gevonden, maar merkte al voor de definitieve overname in januari 2022 dat ze invloed naar zich toetrokken.

Tegen de afspraken in

"Ze wilden meteen dingen gaan bepalen. 'Wij gaan het anders doen, dus jullie moeten met ons meewerken', zeiden ze." Tanka kreeg bijvoorbeeld al voor de overname een wat meer ondersteunende rol. Ook kreeg hij te horen dat hij - tegen de afspraak in - opeens minder dagen moest werken.

"Toen zei ik dat dat niet de afspraak was en dat ze dat niet zomaar kunnen doen."

Aanpassingen in declaraties

Tanka schrok toen een collega-tandarts in het nieuwe jaar bij hem aanklopte. Hij kreeg van haar te horen dat er extra tijd en handelingen werden toegevoegd aan haar declaraties (rekeningen, red.). En dat die niet-uitgevoerde handelingen tot verhoogde facturen voor patiënten leidden.

"Ik dacht: hoe kan dat nou? Ik wist helemaal van niks." Hij besloot om regelmatig te monitoren wat er allemaal werd aangepast aan de declaraties.

Bewijs verzamelen van fraude

Het echtpaar verzamelde bewijs door wekelijks afspraken te vergelijken met de uiteindelijke declaraties. Tanka: "Iedere dag maakte ik een uitdraai. Als er dan gedeclareerd werd, maakte ik opnieuw een uitdraai en dan zaten er toch aardig wat veranderingen in." De declaraties, grotendeels in handen van EenVandaag, laten zien dat facturen werden opgehoogd.

De fraude werd volgens het echtpaar gepleegd op momenten dat zij niet aanwezig waren. "We ontdekten dat er op zaterdagen van buitenaf werd ingelogd om tijden te verlengen en verrichtingen (behandelingen, red.) toe te voegen die nooit waren uitgevoerd." Een anonieme oud-medewerker van Atlas Dental Care bevestigt dat naast Breda ook bij vestigingen in Eindhoven en Rosmalen declaraties werden aangepast.

Kinderen als melkkoe

Vooral bij kinderen ging het mis, zagen Karel Tanka en Alexandra Tanka-Van Dijck. "Want ouders zien de nota's van kinderen niet." Kinderen krijgen basiszorg tot 18 jaar vergoed vanuit de zorgverzekering. Ouders krijgen nooit een rekening, dus het valt niet op.

"Ze werden als melkkoe gebruikt", zegt Tanka-Van Dijck. "Ze waren bijvoorbeeld voor een kwartier ingepland en daar werd dan drie kwartier of 50 minuten voor gedeclareerd." Tanka-Van Dijck zegt verder: "Mensen komen bij je omdat ze je vertrouwen. Maar als je onnodige behandelingen doet, zoals een vulling vervangen die niet vervangen hoeft te worden, dan is het geen goede zorg meer, maar gewoon geldmakerij."

Uit hun eigen zaak gezet

Ook trok het echtpaar aan de bel bij de keten die hun praktijk had overgenomen. Hun reactie was keihard. Het salaris van Tanka-Van Dijck werd 9 maanden stopgezet en er werd gedreigd met miljoenenclaims. "Er werd gezegd: 'Je moet je helemaal niet met declaraties bemoeien, je moet gewoon je eigen werk doen. Dat gaat jou helemaal niets aan.'"

Ook Tanka is in die tijd door Atlas Dental Care de praktijk uitgewerkt. De keten eiste meer dan een miljoen euro aan boetes als Tanka elders aan de slag zou gaan vanwege concurrentiebeding. Om zijn werk en reputatie te redden, stapte hij naar de rechter.

Rechtszaak

"In de rechtszaak werd door Atlas Dental Care letterlijk gezegd: het is handel geworden, patiëntenhandel", vertelt Tanka-Van Dijck. Terwijl de tranen over haar wangen rollen, vertelt ze hoe de intimidatie hen heeft geraakt. "Er is zo veel gebeurd, zo veel ellende. Je hebt zo'n plezier in je werk en dat wordt je ontnomen. Ze hebben 2 jaar van mijn leven afgenomen."

De rechter stelt het echtpaar op alle punten in het gelijk. Karel Tanka is onterecht ontslagen en Atlas Dental Care moet de resterende koopsom en het honorarium afbetalen. Over het al dan niet plegen van fraude doet de rechter geen uitspraak, want dat is een zaak voor het strafrecht. De onjuistheden in declaraties zijn volgens de rechter niet automatisch juridisch bewijs voor opzettelijk fraude in deze civiele rechtszaak.

Makkelijk frauderen

De ervaringen bij Atlas Dental Care staan niet op zichzelf. Opleidingsdirecteur aan de tandartsenopleiding in Groningen en voorzitter van het Kennisinstituut Mondzorg Henri Lohr, hoort deze geluiden vaker. Hij ziet een risico in de 'money driven mindset' van commerciële ketens, hun drang om zo veel mogelijk geld te verdienen.

"Fraude is onacceptabel. We zien helaas dat verzekerde zorg, zoals bij kinderen en ouderen in instellingen, makkelijker te frauderen is omdat de patiënt daar zelf geen factuur van ziet." Volgens Lohr verschuift de focus bij sommige ketens van patiënt naar spreadsheet. Dit leidt tot overbehandeling. "Zoals het maken van extra foto's zonder medische noodzaak, of het onterecht declareren van een behandelmicroscoop."

Onethisch gedrag door privé vermogen

Gezondheidseconoom Xander Koolman ziet overnames van praktijken door commerciële ketens als een breder probleem in de zorgsector. "Deze partijen kunnen vaak het meeste bieden bij een overname, omdat ze ook de meeste winst uit een praktijk halen", legt Koolman uit."In de literatuur zien we dat private-equitypartijen (partijen met privé vermogen, red.) vervolgens deze winst proberen te maximaliseren (zo groot mogelijk maken, red.)."

"Dat gebeurt meestal op manieren die legaal zijn, maar soms ook langs de randen van de wet, en lang niet altijd in het belang van de patiënt." Volgens Koolman is de intrede van privé vermogen (private-equity) in de mondzorg een drijvende kracht achter onethisch gedrag. Ketens die gefinancierd zijn met commercieel kapitaal staan onder druk om hoge opbrengsten (rendement) te behalen voor hun investeerders.

Atlas Dental Care spreekt van een persoonlijk conflict

De algemeen-directeur van Atlas Dental Care Vincent Mazairac zegt dat er geen sprake is van misstanden, maar van een "betreurenswaardig zeer hoog opgelopen persoonlijk conflict."

Voordat de situatie escaleerde, is geprobeerd om bemiddeling in te zetten, wat niet slaagde, zegt hij.

"Geen enkel effect op onze patiënten"

Over de beschuldiging van het 'opplussen' van declaraties zegt Mazairac dat de bewuste lijsten een vertekend beeld geven door het moment van het printen. Volgens hem zijn de cijfers alleen aangepast om te laten zien wie het werk precies had gedaan: de tandarts of de assistente. "Het effect op de totale praktijkomzet is dus nul. Tevens heeft het geen enkel effect op onze patiënten."

Ten slotte neemt de eigenaar van Atlas Dental Care afstand van de commerciële druk die vaak met ketens wordt geassocieerd: "De context van winstmaximalisatie om investeerders tevreden te stellen, onder andere door het opleggen van enorme commerciële targets is op Atlas Dental Care niet van toepassing."

Ten koste van de patiënt maximaal winst maken

Koolman benadrukt dat het niet verboden is om winst te maken. "De tandarts maakt winst en de huisarts maakt winst. Maar die winst maximaliseren, kan vaak heel gemakkelijk ten koste van de patiënt. Bijvoorbeeld door ze vaker te laten langskomen en zwaardere ingrepen te adviseren. Dan wordt de patiënt als het ware financieel uitgemolken."

Opleidingsdirecteur Lohr zet zich nu in om via richtlijnen de doelen van de zorg te waarborgen, zodat de nieuwe generatie tandartsen weet wat optimale zorg is in plaats van maximale omzet. "Dat betekent dat je niet overbehandeld en niet onderbehandeld. Doe alleen dingen waar de patiënt ook beter van wordt. Dat je daar geld mee verdient is oké, maar als het gaat om het geld verdienen dan ga je heel snel verkeerde dingen doen."

Toezicht schiet tekort

Het is volgens gezondheidseconoom Koolman belangrijk om de overnames van commerciële ketens goed in de gaten te houden. "Bijvoorbeeld door een vinger aan de pols te houden zodat er op gezette tijden gecontroleerd kan worden. We moeten ons afvragen of onze huidige structuur en de intensiteit van het toezicht nog passend is bij de risico's die nu worden gelopen."

Koolman stelt dat de huidige controletechnieken tekort schieten en nog gebaseerd zijn op de oude situatie, waarin de individuele tandarts zelf garant staat. Nu eigendom en uitvoering uit elkaar worden getrokken, schiet het toezicht van bijvoorbeeld zorgverzekeraars en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) tekort. "Als het dan je intentie is om winst te maken, dan is het eigenlijk heel makkelijk om misbruik te maken van het huidige zorgstelsel", legt Koolman uit.

Controleer je factuur

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bevestigt dat de mondzorg een sector is met een verhoogd risico voor onjuist declaratiegedrag. Dit komt doordat zorgverzekeraars minder controle hebben op zorg buiten het basispakket en patiënten vaak de kennis missen om facturen te controleren. Door de geldende maximumtarieven kunnen aanbieders "naar andere manieren zoeken om toch meer zorg te declareren dan er daadwerkelijk is geleverd."

Om dit aan te pakken, gebruikt de Zorgautoriteit data-analyses om te bepalen of er sprake is van een fout of van structurele overtredingen. Bij een vermoeden van fraude wordt het dossier doorgestuurd naar het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ). Daar wordt bepaald welke instantie de mogelijke zorgfraude verder opspoort en aanpakt. Verder geeft de NZa aan dat het altijd belangrijk is dat mensen zelf hun factuur goed controleren. Als mensen denken dat er zorg is gedeclareerd die niet (helemaal) is geleverd en ze komen er niet uit met hun tandarts, dan kunnen mensen dit melden bij hun zorgverzekeraar of een melding doen bij de NZa.

Te goeder trouw

Tanka-Van Dijck kijkt naar de stapels papier op tafel: het bewijs voor de fraude dat zij en haar man zelf verzamelden. "Geld maakt mensen ziek. Het is pure hebzucht. Het vonnis van de rechtszaak is een stukje gerechtigheid, maar we willen vooral anderen waarschuwen", vertelt ze.

"We waren te goeder trouw. Je moet eigenlijk een overeenkomst sluiten alsof het je grootste vijand is en jezelf goed indekken. Dat is wat wij fout hebben gedaan."