Van obsessief bezig zijn met je uiterlijk naar verdwaald raken in radicaal doolhof: hoe Hidde (19) bijna in greep van manosphere kwam

"Na een tijdje dacht ik: 'Wat de fuck ben ik aan het doen?'", vertelt de 19-jarige Hidde* over het moment waarop hij langzaam weer bij zinnen aan het komen was. Wat op zijn 16de begon als een manier om zichzelf te willen verbeteren en meer aanzien te krijgen, bleek eigenlijk een pad naar radicalisering te zijn. "Ik was depressief en had toen het idee dat werken aan mijn uiterlijk zou helpen."

Er 'beter' uit willen zien

"Ik begon met af en toe naar buiten gaan, gewoon om een stukje te rennen. Op mijn kamer deed ik push-ups en sit-ups", vertelt Hidde over zijn obsessie om er alsmaar beter uit te zien. "Maar op een gegeven moment ging ik ook minder eten." Waar hij eerst bij het avondeten twee keer opschepte, overtuigde hij zichzelf er nu van dat één bord meer dan genoeg was.

Al gauw ging hij nóg een stapje verder, hij begon met 'mewing'. "Ja, dat is een theorie dat als je je tong (herhaaldelijk, red.) een aantal minuten op je gehemelte legt je een betere kaaklijn krijgt. En zo zorg je ervoor dat je geen onderkin krijgt", vertelt Hidde. Het trucje is populair onder veel jongeren, maar volgens deskundigen is er geen enkel wetenschappelijk bewijs dat het werkt.

Looksmaxxing en manosphere

Op social media wordt de trend die Hidde zeker een half jaar in zijn macht had 'looksmaxxing' genoemd. Het is vooral populair bij jonge mannen, soms zelfs nog tieners, die via TikTok, YouTube en fora leren hoe ze een bepaald schoonheidsideaal moeten bereiken. Vanuit het oogpunt van de 'manosphere' leren ze hoe ze hun uiterlijk kunnen gebruiken om het beste uit het leven te halen.

Binnen deze trend worden het uiterlijk en ideeën over mannelijkheid gecombineerd. Het doel is om zo een beeld te scheppen van hoe de ideale man eruit hoort te zien, legt recent onderzoek uit wetenschappelijk tijdschrift Sociology of Health & Illness uit. Mannen die niet fit en sterk zijn en geen mooie looks of goede baan hebben, voldoen niet aan deze eisen en zijn dus geen echte mannen. Ook mannen die zich niet aan de traditionele genderrollen houden, zijn binnen dit gedachtengoed geen echte mannen.

Onzekere tiener

"Mijn middelbare schoolervaring was niet zo heel erg fijn", vertelt Hidde verder. Hij wisselde rond zijn 16de van school, want hij verhuisde van de Randstad naar een klein dorp. "Ik had ineens niet zoveel vrienden meer, het maakte me heel onzeker allemaal."

Hij voelde zich een buitenbeentje. De 'emo-look' die in de grote steden als hip en cool werd gezien, viel in het dorp waar hij naartoe was verhuisd niet in de smaak. "Ik had lang haar en in de boerengemeente waar ik ging wonen was het vreemd als een jongen lang haar had."

'Dit geloof ik niet'

"Er waren een paar mensen die mij daar belachelijk om maakte", vertelt Hidde over zijn nieuwe schoolgenoten. Het plagen gaf hem het gevoel dat hij niet zoals de rest was. "En ik was bang dat als ik naar school ging, ik zo uitgelachen zou worden, dat ik zou moeten huilen." Door die verandering in zijn leven, voelde Hidde zich alleen en had hij depressieve gevoelens.

Om zichzelf toch te vermaken, zat Hidde net als veel andere tieners in zijn vrije tijd veel op social media. Op een dag scrolde hij door zijn TikTok-tijdlijn: "Toen kwam er dus zo'n filmpje over looksmaxxing. En eerst dacht ik nog van: nou, dit geloof ik niet, het ziet er een beetje raar uit."

Bonesmashing

Wat Hidde dan ziet, zijn filmpjes van jonge mannen die hun uiterlijk aan het optimaliseren zijn door extreem veel te sporten, gezond te eten en te mewen. "Ik leerde dat als je er beter uitziet, dat je dan meer vrienden kan krijgen en meer status krijgt", weet hij nog over de filmpjes die hij 3 jaar geleden voor het eerst op zijn tijdlijn te zien kreeg.

Ook zag hij beelden van mannen die zichzelf aan het pijnigen waren. Bonesmashing, noemen ze dat in de looksmaxxing-gemeenschap. "Het idee is dat als je je botten breekt, vooral de jukbeenderen en de kaak, dat er dan microscheurtjes in je botten komen. En de hoop is dat het op een mooiere manier heelt, en dat je er dan dus mooier uit gaat zien." Net als bij mewing is geen wetenschappelijk bewijs dat dit werkt.

Hoe gevaarlijk is de 'manosphere'? In 'Weet Wat Je Vindt' gaan een voor- en tegenstander met elkaar in debat (tekst gaat verder onder video)

Opgeslokt door algoritme

Nu noemt Hidde bonesmashing (een trucje dat hij zelf nooit heeft geprobeerd), 'gewoon verminking en klinklare onzin'. "Maar", zegt hij, "ik ben er toen dus inderdaad helaas wel ingerold. Het begon eerst met één filmpje, maar daarna kwamen er steeds meer."

Voor hij het wist, werd Hidde opgeslokt door het algoritme. Zijn social media-tijdlijn stond vol met looksmaxxing-filmpjes én suggesties waar hij kon kijken voor meer tips en het vinden van gelijkgestemden. "En ik merkte dat ik me toch wel iets gelukkiger voelde toen ik er zelf ook mee begon", vertelt Hidde. "Ik dacht ook telkens dat ik verandering zag. Het werkt, het werkt, dacht ik."

Vrouwenhaat en homofobie

Maar zijn nieuwe levensstijl had ook een donkere kant, ontdekte Hidde. Vooral de fora die hij bezocht maakten dat duidelijk: "Daar zag ik dus allemaal mensen die zich lieten raten (becijferen, red.) op hoe ze eruit zagen, maar ook heel veel vrouwenhaat en homofobie."

De berichten hadden invloed op Hiddes manier van denken én doen. "Ik werd zelf toen heel gemeen naar een klasgenoot die niet hetero was. Ik was hem belachelijk aan het maken om wie hij was, omdat ik dacht dat het niet normaal was om homo te zijn."

'Wat ben ik aan het doen?'

Na een paar keer spreekt de klasgenoot Hidde aan op zijn gedrag. "En toen dacht ik: wow, wat ben ik in godsnaam aan het doen?" Het is de eerste keer in 6 maanden dat iemand hem expliciet op zijn nieuwe houding aanspreekt.

De veranderingen die hij tot op dat moment had doorgemaakt, waren namelijk subtiel. Niet iedereen zag het gebeuren. "Ik deed de dingen ook heel geheimzinnig", legt Hidde uit. "Eigenlijk ook wel een beetje omdat ik me ervoor schaamde."

'Ik pas niet in het plaatje'

Wat Hidde uiteindelijk vooral dwarszat aan zijn nieuwe levensstijl was dat hij diep van binnen wist dat hij zelf ook niet de man is waar binnen de looksmaxxing gemeenschap naar werd gestreefd. "Toen ik mijn klasgenoot belachelijk maakte, maakte ik ook mijzelf belachelijk."

"Ik wist toen eigenlijk al dat ik zelf helemaal niet hetero ben en dat ik niet in het plaatje pas." En dat is uiteindelijk ook zijn redding geweest, denkt Hidde terug aan die tijd. "Want toen ben ik daarna ook gestopt met zo te denken." Hij bezocht geen fora meer en stopte zelfs tijdelijk met social media. "Wel ben ik nog lang doorgegaan met het sporten."

Denkbeeld laat niet los

Helaas was dat alleen niet het einde van Hiddes lichte aanraking met de looksmaxxing- en manosphere-gemeenschap. Drie jaar later merkt hij nog steeds dat het gedachtengoed in hem zit. "Soms merk ik dat als ik naar iemand kijk die bijvoorbeeld overgewicht heeft, dat ik denk: o, dat is een luilak en daar wil ik niet mee omgaan."

Als hij eenmaal met zo iemand aan de praat raakt, merkt Hidde dat die gedachten vaak helemaal niet kloppen. "En dan vraag ik mezelf af: waarom denk ik nog steeds zo? Maar het sluipt er soms gewoon in. Ook als ik denk aan status, dan denk ik soms dat ik bevriend moet zijn met mensen die dat hebben. Terwijl dat misschien helemaal geen gezellige mensen zijn."

Bang voor terugval

Ook is hij af en toe nog heel kritisch op zichzelf. "Dat ik dan in de spiegel kijk en heel negatief denk over wat ik zie. Jemig wat zie ik er uit, denk ik dan. Als ik mezelf daar dan op betrap, kijk ik soms nog een keer in de spiegel en dan denk ik: ik zie er gewoon goed uit."

"Ik moet gewoon tevreden zijn met hoe ik eruit zie, maar het is dat looksmaxx-jargon en al dat gedrag dat er nog omheen zit." Het loslaten ervan is moeilijk, zeker nu traditionele media er steeds meer aandacht aan besteden. "Ik begin die trucjes weer te herkennen, dus dan ben ik bang dat ik er weer in meegezogen word en weer zo ga denken."

Serieus probleem

Hidde vindt dan ook dat jongeren die aan looksmaxxing doen én jongeren die zich begeven in de manosphere serieuzer genomen moeten worden. De grapjes die af en toe worden gemaakt over dit soort jonge mannen helpen niet.

"Want het is een vicieuze cirkel waar je heel snel in terecht kan komen. Het begint met één like en daarna krijg je weer een nieuw filmpje. De filmpjes worden steeds iets serieuzer en voor je het weet zit je er gewoon helemaal in", benadrukt hij nogmaals.

Zoeken naar mannelijk rolmodel

Dat deze gemeenschappen zoveel aantrekkingskracht hebben onder jonge jongens, kan volgens hem te maken hebben met het gebrek aan mannelijke rolmodellen in hun leven. "Mijn eigen vader was bijvoorbeeld niet echt actief in mijn leven. Ik ben een soort van oplossing gaan zoeken, ik wilde iets doen aan het feit dat ik geen echt rolmodel had."

Voor Hidde was dat 'op te lossen' door zijn uiterlijk te verbeteren. "Maar ik merk dat andere jongens gaan zoeken naar iemand als Andrew Tate als positief mannelijk figuur, die dan kan laten zien hoe je een man moet zijn."

'Ben ik goed genoeg?'

Ergens kan hij dat ook begrijpen, want er zijn volgens hem weinig mannen die een positief beeld van mannelijkheid laten zien. "Mannen die laten zien hoe je gewoon een normaal persoon kan zijn en je niet extreem mannelijk hoeft te gedragen, dat je er niet perfect uit hoeft te zien om gelukkig te zijn."

"Op mijn 16de miste ik dat als fragiele jongen, die net een lockdown had overleefd, heel erg", redeneert Hidde over waarom hij zo snel in het gedachten goed van de looksmaxxers meeging. "Ik zocht gewoon een rolmodel dat mij kon vertellen dat ik goed genoeg ben."

*De achternaam van Hidde is bekend bij de redactie.