'Strengste asielbeleid ooit'? Eerste Kamer buigt zich in spannend debat over wetten van Marjolein Faber

Coalitiepartij D66 stemt tegen. Volgens D66-senator Boris Dittrich is zijn fractie niet over een nacht ijs gegaan. Ook zij vinden dat er iets moet gebeuren aan 'de grote aantallen asielzoekers die naar Nederland komen'. Maar zijn fractie valt over een principieel punt, dat op het laatste moment in een van de wetten is gefietst: de strafbaarstelling van illegaliteit.

Chaotisch debat

Het leidde vorige zomer, toen de wetten behandeld werden in de vorige Tweede Kamer, tot een verhit en chaotisch debat. "Wij vinden het op allerlei gronden onjuist om mensen die niet de juiste documenten hebben strafbaar te stellen en maximaal zes maanden gevangenisstraf te kunnen geven", zegt Dittrich over het aangenomen PVV-amendement.

Maar waar hebben we het ook alweer over? Na heel veel geruzie, nog meer onenigheid en een ternauwernood afgewende kabinetscrisis werden vorig jaar twee wetten van oud-PVV-minister Marjolein Faber door de Tweede Kamer geloodst. Vandaag en morgen buigt de Eerste Kamer zich over de voorstellen en over een zogeheten novelle, een reparatiewet, over de strafbaarstelling van illegaal verblijf.

Verzamelwet

Daarmee komt het naar eigen zeggen 'strengste asielbeleid ooit' van Faber nu toch in zicht. De gedachte achter de wetten is simpel: asielzoekers afschrikken door ze rechten af te nemen, en zo het aantal mensen dat asiel aanvraagt in Nederland terugdringen.

De Asielnoodmaatregelenwet doet dat onder meer door de tijdelijke asielvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar. Ook verdwijnt de asielvergunning voor onbepaalde tijd. Verder worden regels in de procedure aangescherpt. Het is, kortom, een wet waar meerdere maatregelen in verzameld zijn.

Tweestatusstelsel

Met de invoering van de andere wet, de Wet invoering tweestatusstelsel, wil het kabinet, zoals Nederland in het verleden al deed, onderscheid maken tussen vluchtelingen door ze een A-status of een B-status toe te kennen. Er wordt dus onderscheid gemaakt tussen mensen die bijvoorbeeld vluchten vanwege geaardheid of geloof, en oorlogsvluchtelingen.

Oorlogsvluchtelingen krijgen minder rechten, een B-status, omdat de gedachte is dat zij na verloop van tijd kunnen terugkeren als een oorlog voorbij is. Vooral voor mensen met een B-status worden de rechten beperkter, bijvoorbeeld als het gaat om gezinshereniging.

PVV wil geen aanpassingen

Alle maatregelen samen moeten er volgens de PVV voor zorgen dat er minder asielzoekers naar Nederland komen. Het was het belangrijkste voorstel van het gevallen kabinet-Schoof. "Want daardoor wordt Nederland veel minder aantrekkelijk voor asielzoekers om hiernaartoe te komen", zegt Alexander van Hattem, PVV-fractievoorzitter in de Eerste Kamer.

De PVV zegt van plan te zijn de wetten te steunen, maar dan mag er ook niks meer veranderd worden aan de wetten. "Het moet niet zo zijn dat de minister allerlei toezeggingen gaat doen aan linkse partijen over om bepaalde zaken af te zwakken of te beperken of op een bepaalde manier uit te stellen."

Extra rechtszaken

Voorstanders zeggen dat de wetten leiden tot meer grip op migratie, tegenstanders betwijfelen dat juist. Er zijn vooral veel vragen over de uitvoerbaarheid van de wetten. Experts wijzen er bijvoorbeeld op dat mensen langer in de opvang kunnen blijven zitten, omdat veel asielzoekers bij de rechter een A-status proberen af te dwingen.

Asielminister Bart van den Brink erkende eerder al dat de maatregel tot meer rechtszaken zal leiden. Volgens hem kan het tweestatusstelsel bijna de helft verklaren van de verwachte stijging naar 19.000 extra zaken per jaar in 2028, ongeveer 8.500 zaken. Toch zet hij door, omdat hij verwacht dat het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt in de toekomst zal verminderen.

'Slechte wetten'

PRO vreest dat de druk op de rechtspraak nog verder uit de hand loopt. "Dit gaat juist eigenlijk de druk op de uitvoering vergroten, de wachttijden gaan langer worden, opvang wordt drukker, want die mensen moeten langer in de opvang blijven", voorspelt senator Farah Karimi.

Haar fractie zal tegen de wetten stemmen. "Deze wetten zullen dus geen antwoord geven op die problemen", zegt zij. Volgens haar raken de regels de rechtspositie van vluchtelingen, lopen de wachttijden verder op en wordt de druk op de opvang alleen maar groter.

Strafbaarstelling illegaliteit

Dan is er nog een ander gevoelig punt voor veel senatoren: de strafbaarstelling van illegaal verblijf. In de Tweede Kamer werd vrij onverwacht een PVV-voorstel aangenomen waarbij ook hulp aan mensen zonder papieren strafbaar kon worden.

Dat leidde tot veel onrust. Daarom ligt er nu een reparatiewet, een novelle, die dat deel terugdraait. Maar het illegaal verblijf zelf blijft wel strafbaar. Juist daarover bestaan nog veel vragen in de Eerste Kamer, bijvoorbeeld over handhaving en over de vraag wat dit in de praktijk oplost.

Toch nog spannend

Voor de SGP, een belangrijke partij om de asielwetten door de Eerste Kamer te krijgen, zit hier ook de grootste knoop in de maag. SGP-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Peter Schalk is tevreden met de novelle. "Wij gaan niet de medemenselijkheid bestraffen", zegt hij, maar hij wil van de minister duidelijkheid dat dit ook écht zo is. Komt die garantie, dan is ook de SGP voor.

Daarmee wordt het gek genoeg ook een spannend debat. Politiek is er namelijk brede steun voor beide wetten, met een rechtse meerderheid in ook de Eerste Kamer. Maar tegelijkertijd wordt er in de Eerste Kamer juist gekeken of wetten uitvoerbaar en juridisch houdbaar zijn. Bovendien zal straks elk van de 75 Eerste Kamerleden afzonderlijk voor of tegen moeten stemmen.

Marjolein Faber

En hoe kijkt de naamgever naar de wetten? PVV-Kamerlid Marjolein Faber zegt nog altijd trots te zijn op haar wetten.

"Want ik heb ze natuurlijk wel op de tafel gelegd." Maar wordt het volgens haar ook het strengste asielbeleid ooit? "Het wordt in ieder geval een stuk strenger, ja."