Simpel, goedkoop en dodelijk: hoe deze Iraanse 'Shahed'-drone de oorlogsvoering wereldwijd verandert

"De oorsprong van dit soort systemen ligt waarschijnlijk bij Israël," vertelt Mark Voskuijl. Hij is hoogleraar wapensystemen aan de Nederlandse Defensie Academie en Shahed-expert. "Eind jaren '80 ontwikkelde Israël de Harpy, een kamikazedrone die gericht was op radars. Iraanse ontwerpers hebben zich daar vermoedelijk door laten inspireren."

Wapen van de armen

"De Shahed is een onbemand vliegtuig van een aantal meter lang dat meer dan duizend kilometer kan vliegen met tientallen kilo's aan explosieve lading", legt Voskuijl verder uit.

"Sinds 2010 zijn de benodigde elektronica en componenten steeds goedkoper geworden, dus voor enkele tienduizenden euro's heb je al een Shahed." Vanwege deze lage productiekosten wordt de drone ook wel het 'wapen van de armen' genoemd.

Probleem op lange termijn

En daar zit volgens de hoogleraar wapensystemen aan de Nederlandse Defensie Academie een probleem. "Deze drones kunnen in enorme aantallen worden ingezet en dat heeft de manier van oorlogvoering veranderd."

Op zich zijn NAVO-landen wel in staat om ze uit de lucht te halen, maar op lange termijn is dat niet houdbaar, stelt Voskuijl. "Want onze systemen zijn peperduur en bedoeld om raketten of vliegtuigen neer te halen, geen goedkope drones. Een geleide raket kost al misschien wel 1 miljoen euro."

'Moeten leren van Oekraïne'

Gelukkig, vindt Voskuijl, gaat Nederland als eerste NAVO-land nu zo'n duizend (goedkopere) drone- en anti-drone-eenheden toevoegen aan alle legeronderdelen.

"We moeten als een dolle gaan leren van Oekraïne", zegt de Shahed-expert. "In Oekraïne weten ze als geen ander hoe ze Shahed's moeten uitschakelen."

Oekraïne zwaar getroffen

Inmiddels lukt het Oekraïne om 90 procent van de afgevuurde Shaheds te onderscheppen. Maar dat moet 100 procent worden, vindt Jaap Scholten van hulporganisatie Protect Ukraine. "Shaheds gaan nog steeds te vaak te ver het land in, richting steden als Kyiv en Lviv waar ze energiecentrales, universiteiten en flatgebouwen raken."

Het is een vreselijk wapen, vervolgt Scholten. "Om de terreur maximaal te benutten vliegen die dingen in grote cirkels over allerlei steden heen. Dat betekent dat overal het luchtalarm afgaat, dat iedereen bang is en dat niemand die nacht kan slapen. Je snapt dat mensen dat niet volhouden. Denk aan gezinnen met kleine kinderen die 's nachts een kilometer moeten lopen naar een metrostation om te schuilen. Het volk wordt gewoon kapotgemaakt."

Luchtverdediging verbeteren

Daarom helpt de stichting van Scholten mee om de luchtverdediging in Oekraïne te verbeteren. Hij staat bij zeven Mercedes-bussen waarop 'Nederland helpt Oekraïne' staat geschreven.

Hij vertelt: "Deze Mercedes-bussen hebben we omgebouwd tot mobiele commandocentra voor het Freedom Sky programma: Het voorste gedeelte wordt het commandocentrum. Met een tafel en computerschermen. Daar zitten dan twee man die alles zien. Via de achterdeur kom je in de grote opslag waar rekken in komen voor de Interceptor-drones die de Shaheds in de lucht opblazen."

Interceptor versus Shahed

"Zo'n Shahed vliegt ongeveer 300 kilometer per uur, maar deze Interceptor ongeveer 350. De Interceptor haalt hem in, vliegt hem in de rug en blaast hem op. 'Pong' in de rug!", gaat Scholten verder.

"En het fantastische is dat zo'n Interceptor maar tussen de 1.000 en de 12.000 euro kost, terwijl een Shahed tussen de 30.000 en de 50.000 euro kost. Je wint de oorlog dus ook gewoon financieel." Scholten hoopt dat de Nederlandse overheid bijspringt om het Freedom Sky programma op te schalen naar 500 teams. "Zo kan heel Oekraïne Shahed-vrij worden gemaakt."

'Nederland: spring financieel bij!'

Een heel team voorzien van een bus, een pick-up truck, de Starlink (een sattelietnetwerk voor internet, red.) en de hele rambam kost volgens Scholten 90.000 euro.

"Er is in totaal 40 miljoen euro nodig. Daarom doe ik een dringend verzoek aan de Nederlandse overheid om financieel bij te springen. Ik vind het waanzinnig dat dit niet gebeurt. Het wordt tijd dat we ophouden met infantiel (kinderachtig, red.) gedoe en echt gaan helpen. Want als Oekraïne ten onder gaat, dan zijn we echt goed de klos."