Rusland voert steeds meer hybride oorlog tegen Europa: 'We moeten ermee leren omgaan'

NAVO-baas Mark Rutte en EU-voorzitter Ursula von der Leyen noemen hybride oorlogsvoering het 'nieuwe normaal' in Europa, door het stijgende aantal cyberaanvallen en sabotageacties. "In de praktijk is het inderdaad de dagelijkse werkelijkheid geworden", zegt Martijn Kitzen, hoogleraar aan de Defensie Academie en de Universiteit Leiden. "Maar we moeten oppassen dat we het niet als iets normaals gaan beschouwen."

Grijze zone

"Rusland neemt met de recente aanvallen steeds meer risico's", zegt Michelle Haas, defensie-expert aan de Ghent University. "We zagen tot voor kort vooral drones waar geen ladingen of explosieven aan hingen. Nu zien we bij de sabotage-poging op het vliegveld in Leipzig een explosief. Als deze was ontploft, had je ook materiële en menselijke schade kunnen hebben."

Dat kan op vrij korte termijn flink mislopen, zegt Haas. "Ik denk dat we nog niet in een escalatieniveau zitten, waarbij er echt grote militaire middelen worden ingezet tegen Europa", legt ze uit. "Rusland probeert nog steeds in de grijze zone te blijven, maar ik denk dat we een kleine verschuiving zien. Want er worden meer risico's genomen door Rusland. Het is erg belangrijk dat de Europese leiders hier goed op blijven reageren."

Eensgezind Europa

Als reactie op de aanslag sloot Duitsland een Russisch consulaat en een cultureel centrum. "Ook gaf Duitsland een grote persconferentie, waar ze Rusland officieel verantwoordelijk houden", vertelt Haas. "Zo hangen ze er veel gewicht aan."

Haas zag ook iets anders gebeuren: Europese leiders die zich eensgezind achter Duitsland schaarden. "Ze hebben Duitsland gevolgd en er is duidelijk gezegd: 'We weten vrij zeker dat Rusland hierachter zit.' Dat is natuurlijk een politiek statement. En dat is vrij uniek in Europa", legt ze uit. "Want vorig jaar was de reactie op drone-incidenten nog een beetje gefragmenteerd. Sommige Europese leiders wezen met de vinger naar Rusland, andere Europese leiders waren veel terughoudender. Er is nu veel meer coördinatie. En dat is heel belangrijk. Want als we hier niet goed op reageren, dan kan het escaleren."

Migratie als wapen

Een ander middel dat meer en intensiever wordt ingezet is het 'wapen van migratie'. "De twee illegale tunnels die vorige maand aan de Letse grens met Belarus zijn ontdekt zijn daar een voorbeeld van", zegt Kitzen. "28 mensen probeerden via die route Letland binnen te komen. Alles met het doel om onrust te zaaien en instabiliteit te creëren in onze samenlevingen."

Al deze tactieken zijn onderdeel van het zogenaamde hybride oorlogsvoering, die volgens de hoogleraar in die 'grijze zone' ligt. "Het gebied tussen oorlog en vrede. Het zijn geen militaire daden, maar acties om Europa te destabiliseren, zonder dat het direct tot een openlijke oorlog leidt."

'Blijf aandachtig'

Om om te gaan met deze vorm van oorlogsvoering is er ook een rol weggelegd voor burgers zelf, zegt Kitzen. "Als samenleving moeten we aandachtig blijven en vooral niet te naïef zijn", zegt hij. "Maar we moeten ook niet paranoïde worden. Mensen zagen op een gegeven moment overal Russische drones vliegen."

"Goede voorlichting is daarom belangrijk", gaat hij verder. "Door mensen goed in te lichten over wat er precies gebeurt en hoe die grijze zone werkt, worden mensen en de samenleving als geheel weerbaarder."

Alertheid belangrijk

Ook Haas onderstreept het belang van goed geïnformeerde burgers. "Veel mensen kijken liever een beetje weg van het slechte nieuws, omdat het onzekerheid brengt en we liever geloven dat het in Oekraïne blijft. Maar de kans dat oorlog ons bereikt is nu groter dan de afgelopen decennia."

Alertheid is daarom erg belangrijk, zegt de defensie-expert. "We moeten ons niet laten verlammen door angst of alarmisme. Want dat is nu juist het doel van een hybride oorlog. Daar moeten we mee leren omgaan."