Dilan Yesilgoz, premier Rob Jetten en Henri BontenbalBron: ANP
Dilan Yesilgoz, premier Rob Jetten en Henri Bontenbal

Na 4 dagen overleg nog steeds geen witte rook: hoe crisisberaad over kabinet-Jetten tot nu toe ging

Maak favoriet

De top van de coalitie is nu al 4 dagen lang met elkaar in gesprek over de ontstane kabinetscrisis. De uitkomst is nog altijd onzeker. En dus blijft de hamvraag: heeft Nederland aan het einde van de week nog een kabinet?

Is het antwoord op die vraag 'nee', dan mogen we hoogstwaarschijnlijk binnenkort weer naar de stembus. 'Vervelend', denken de meeste mensen. Uit eerder onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel blijkt namelijk dat 62 procent van de panelleden daar niet op zitten te wachten.

Kunnen ze wel verder?

Die grote groep ziet liever dat de coalitie doorzet. Maar als ze dat doen, dan is het nog maar de vraag in hoeverre het onderlinge vertrouwen is aangetast. Kúnnen D66, CDA en de VVD nog wel samen verder? "Het lijkt erop dat ze er serieus proberen uit te komen", zegt politiek verslaggever Remko Theulings voorzichtig vanuit Catshuis.

Dat klinkt voor mensen die 'stembus-moe' zijn waarschijnlijk als muziek in de oren. De afgelopen 5 jaar brachten we in Nederland namelijk vier keer een stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen. Deze groep vindt nieuwe verkiezingen, zo snel na de vorige, dan ook onverantwoord en kijken er zelf tegenop.

VVD-kiezer willen stoppen

Maar dat lijkt voor de meeste VVD-kiezers (60 procent) niet het belangrijkste punt. Uit een ander onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel, dat vrijwel direct na de bekendmaking van de beruchte deal werd gedaan, blijkt juist dat zij liever zien dat de partij uit het kabinet stapt nu D66 en CDA hun akkoord met PRO en Volt doorzetten.

Ongeveer de helft (53 procent) van de 18.000 panelleden die meededen aan dat onderzoek vindt nieuwe verkiezingen acceptabel. Vooral rechtse kiezers, die denken dat er met verkiezingen een rechts kabinet te maken is, zijn voor een stembusgang.

Debat in Tweede Kamer

Wat het uiteindelijk gaat worden is ook voor politiek verslaggever Theulings moeilijk in te schatten. "Maar", zegt hij, "de kans dat ze vandaag iets laten weten is groter dan de afgelopen dagen."

"Dat heeft alles te maken met dat het kabinet morgen naar de Tweede Kamer wordt geroepen", legt hij uit. Morgen zal er een debat worden gehouden over de crisis. "Als kabinet zullen ze dan met een verhaal moeten komen."

Geen oplossing voor problemen

"Eens", zeggen ook tientallen organisaties, waaronder de VNG. Volgens hen heeft Nederland een kabinet nodig dat de rit uitzit en actief blijft, zegt voorzitter Sharon Dijksma. "We zien natuurlijk allemaal dat het gewoon niet goed gaat in Den Haag. En waar wij voor vrezen, is dat we weer een lange periode van stilstand tegemoet gaan."

"Op het moment dat het kabinet zou vallen en we weer toegaan naar nieuwe verkiezingen, dan zie je dat heel politiek Den Haag tot stilstand komt. En de grote problemen waar we mee te maken hebben, worden dan niet opgelost."

Stikstof en netcongestie

"Alleen al het stikstofdossier", geeft ze als voorbeeld. "Dat vraagt echt dringend om een oplossing. Niet alleen de boeren hebben recht op duidelijkheid, maar ook andere ondernemers die afhankelijk zijn van dit dossier. Maar vooral ook wij als gemeente, want we willen graag betaalbare woningen bouwen", gaat Dijksma verder.

"En dat kan op een heleboel plekken in Nederland niet zolang dit probleem niet is opgelost." Net zoals de problemen rondom de netcongestie en de energietransitie. "Daar hebben we eigenlijk een actief kabinet bij nodig, dat samen met de netbeheerders en anderen ons helpt om een stap naar voren te kunnen zetten."

Geen afspraken gemaakt

"Er is in het begin al een ontzettend grote fout gemaakt", zegt politiek commentator Joost Vullings. "De een wilde PRO niet, de ander wilde JA21 niet. Ze zijn toch gaan samen werken, maar echte goede afspraken hebben ze nooit gemaakt."

Volgens hem is dit dan ook de reden waarom het minderheidskabinet zich nu in deze situatie bevindt. "De VVD verklaart het coalitieakkoord heilig, maar D66 en CDA zeggen juist: 'Leuk, maar wij zijn een minderheidskabinet en hebben maar 66 zetels." Die twee partijen zijn daarom wel bereidt om met Links te onderhandelen, maar de VVD niet echt, zegt hij.

Diepe littekens

Mocht de coalitie dit overleven, hoe groot is de schade dan? "De schade is heel groot", zegt Vullings direct. "Vaak valt een kabinet niet bij z'n eerste crisis. Maar bij deze crisis dacht ik echt: dat gaat gewoon gebeuren. En dat kan natuurlijk nog steeds."

"Dit is zo'n grote wond in de coalitie, bij iedereen laat dit diepe littekens achter", gaat hij verder. "En dat betekent dat het onderlinge wantrouwen ontzettend groot zal zijn. Vaak betekent dit dat het ook nooit meer goedkomt." Toch betekent het niet gelijk dat het kabinet dan alle taken neer zal leggen. "Maar wel dat de lol er vanaf is", zegt Vullings tot slot.

Advertentie via Ster.nl