De olie- en gasprijs blijft maar stijgen en dat merken Nederlanders in hun portemonnee. Gedragswetenschapper Florien Cramwinckel geeft tips over hoe we ons kunnen voorbereiden op een nieuwe energiecrisis, want de gevolgen gaan we allemaal voelen.
De oorlog in het Midden-Oosten leidt tot olieprijzen die de pan uitrijzen. En ook prijs van gas stijgt vandaag met maar liefst 30 procent. Dat merken we niet alleen aan de pomp en aan de energierekening, ook de boodschappen in de supermarkt zullen op termijn steeds duurder worden.
Nieuwe energiecrisis
Er ligt dus een nieuwe energiecrisis op de loer. Eerder bleek uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel al dat veel mensen zich grote zorgen maken over de stijgende energieprijzen. En dat zelfs 3 op de 10 deelnemers aangeeft deze extra kosten er niet bij te kunnen hebben.
Gedragswetenschapper Florien Cramwinckel ziet ook dat de stress onder burgers met een kleine portemonnee toeneemt. "Dat een grote groep Nederlanders zich zorgen maakt, zagen we al in de Nationale Monitor Geldzorgen. Dat komt omdat er een grote groep mensen is die het financieel erg krap heeft. Als er dan iets onverwachts gebeurt en de prijzen stijgen, dan komt een bepaalde groep nog verder in de problemen. Deze zorgen zijn heel reëel."
Kwaliteit van leven achteruit
Deze constante zorgen over geld kunnen er behoorlijk inhakken bij mensen, legt Cramwinckel uit. "Geldstress bestaat eigenlijk uit twee dingen. Het eerste is dat je letterlijk te weinig geld hebt om het einde van de maand te halen", zegt de gedragswetenschapper.
"Het tweede is je zorgen maken over geld en het gevoel hebben dat je er geen grip op hebt. Juist dat gebrek aan controle, daar kun je letterlijk ziek van worden. En dat tast de kwaliteit van je leven enorm aan."
Hulp zoeken
Gelukkig hoef je niet bij de pakken neer te gaan zitten en zijn er wel degelijk dingen die je zelf als consument kunt doen in deze onzekere tijden, gaat Cramwinckel verder.
"Als je nu in de financiële zorgen en stress zit, dan is het belangrijk dat je hulp zoekt", zegt zij. De gedragswetenschapper wijst erop dat stress ervoor zorgt dat je geen goede beslissingen meer kunt nemen omdat je vaak het overzicht kwijtraakt. "Die hulp hoeft niks te kosten. Doe bijvoorbeeld de geldfit-test. Dan krijg je direct hulp en advies over jouw financiële situatie. Daar kan bijvoorbeeld ook uitkomen dat je recht hebt op bepaalde toeslagen, die je nu laat liggen. Dat kan lucht en ruimte geven."
Buffer opbouwen
Als je op dit moment niet in acute geldnood zit, is het volgens de expert verstandig om een financiële buffer op te bouwen.
Cramwinckel: "Als je in een acute crisis zit, is het vaak heel lastig om een buffer op te bouwen. Daarom is het goed om jezelf een patroon aan te leren, waarbij je structureel een reserve opbouwt. Daar kun je dan in tijden dat het tegenzit op terugvallen. Elke euro die in je spaarpot stopt, geeft psychologisch rust."
Kritisch kijken naar abonnementen
Ook adviseert Cramwinckel om goed in kaart te brengen waar je geld allemaal naartoe gaat. Het kan helpen om je vaste lasten eens goed onder de loep te nemen en te kijken wat je allemaal kunt veranderen.
"Kijk eens kritisch naar alle abonnementen die je hebt. Zijn er niet een paar die je kunt opzeggen?", zegt zij. "Daarmee kun je je geldlasten structureel omlaag brengen. En je kan ook kijken naar goedkopere alternatieven voor de boodschappen bijvoorbeeld."
'Den Haag: grijp in'
Tot slot heeft Cramwinckel nog een dringende oproep aan politiek Den Haag. "Het is heel belangrijk dat de overheid pro-actief ingrijpt. De overheid moet niet wachten totdat huishoudens over de rand vallen en echt diep in de problemen komen. Dan is het te laat en veel lastiger om mensen te helpen. Dus grijp - daar waar het kan - nu in, en help mensen."
Ondertussen neemt de druk op het kabinet Jetten toe om met steunmaatregelen te komen, maar voorlopig lijkt de kersverse premier de boot af te houden. Maar dat kan elk moment weer anders zijn, zegt politiek verslaggever Remko Theulings.
Compensatie
"Kamerleden staan ook bij de pomp en denken ook na over hun energiecontract. Bovendien gaf CDA-leider Bontenbal gisteren aan dat je niet aan compensatiemaatregelen ontkomt als huishoudens echt onder water komen te staan", zegt zij. Volgens hem zijn er grofweg twee knoppen waar het kabinet aan kan draaien: dat zijn accijnzen en het eventueel invoeren van een energietoeslag.
Als het kabinet met maatregelen komt, zullen die voor een heel specifieke groep zijn, denkt Theulings. "Na de Russische inval in Oekraïne, volgde er een heel omvangrijk pakket. En zelfs een energieplafond", zegt zij. "Toen waren de inflatie en energieprijzen ook veel hoger dan nu. Als er steun komt, dan zal het veel gerichter en specifieker zijn. En alleen voor huishoudens die echt hun rekening niet meer kunnen betalen."