Files bij tankstations, een AEX die rood kleurt en stijgende gasprijzen als gevolg van de aanvallen van VS en Israël op Iran. De onrust in het Midden-Oosten heeft impact op onze economie. De Straat van Hormuz, een belangrijke handelsroute, is geblokkeerd.
Wat zijn de financiële gevolgen van de losgebarsten oorlog en de geblokkeerde zeestraat? Financieel commentator van De Telegraaf Martin Visser en gasexpert bij TNO René Peters leggen het uit. "Of de situatie lang of kort duurt, is cruciaal voor de ontwikkelingen."
Gas en olie is al duurder
Is het logisch om nu zo snel mogelijk de tank van je auto vol te gooien? Gasexpert Peters begrijpt het wel. "Als de Straat van Hormuz voor langere tijd gesloten blijft, is het gevolg dat er zo'n 20 procent minder olielevering aan de wereld is", zegt hij. "Dat gaat ook om vloeibaar aardgas. Dat heeft natuurlijk direct effect op de prijzen van olie en indirect op afgeleide producten als benzine en diesel."
Vooral het speculeren en gissen over veranderende beschikbaarheid van olie en gas in de wereld drijft de prijzen op, legt Peters uit. Dat komt omdat het onzeker is hoelang die belangrijke handelsroute dicht blijft, als dat lang duurt, is de beschikbaarheid van olie en gas een stuk minder.
Straat van Hormuz
De Straat van Hormuz is de doorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. Een vijfde van de wereldwijde olie-export gaat daar doorheen. De zeeroute wordt op dit moment geblokkeerd door Iran. Dat doet het land als reactie op de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël.
Het is vandaag al te merken aan de olieprijzen, die zijn gestegen met zo'n bijna 10 procent.gasexpert bij TNO René Peters
Deskundigen van de Amerikaanse bank Goldman Sachs waarschuwen dat de Europese gasprijzen ruim verdubbeld kunnen worden als de scheepvaart door de Straat van Hormuz een maand lang wordt stilgelegd. "Het is vandaag al te merken aan de olieprijzen, die zijn gestegen met zo'n bijna 10 procent", zegt Peters.
Gasprijs met 25 procent gestegen
"Ook de gasprijzen zijn vandaag al 25 procent gestegen", gaat hij verder. "Dat komt ook omdat meer dan 20 procent van de wereldwijde LNG-productie (vloeibaar gas, red.) door de Straat van Hormuz moet."
"Het vloeibare gas komt uit Qatar, en dat land kan de LNG alleen maar via een schip door die zeestraat vervoeren en leveren aan de rest van de wereld, met name aan Azië", laat Peters weten. "Als dat niet geleverd kan worden, dan heeft dat ook direct impact op de prijzen."
Gaat het kort of lang duren? 'Cruciaal'
De Nederlandse beursindex, de AEX, stond vanmorgen al in het rood. "De beurs is gedaald met -1 procent", zegt financieel commentator Martin Visser. "Dat valt nog mee, want het cynische effect is dat Shell het juist goed doet op de beurs. Dat was de verwachting, want als de olieprijzen stijgen doet alles met olie het op de beurs juist goed."
Visser benadrukt ook dat het vooral belangrijk is hoe lang de blokkade gaat duren. "Je ziet de eerste economische analyses al binnen komen, waaruit twee scenario's naar voren komen", legt hij uit. "Als dit een langdurige afzetting is van de Straat van Hormuz, dan zijn de gevolgen voor olie, gas en economische groei veel groter. En dan zullen ook de effecten op de beurzen groter zijn. Dus dat is nu echt even aankijken."
Wat merk je in je portemonnee?
Hoe zit het met de persoonlijke financiële gevolgen voor Nederlanders? Visser: "De benzineprijzen reageren vrij snel op de olieprijs, zoals je nu merkt."
Om iets te kunnen zeggen over de gasprijzen moet eerst duidelijk zijn of de situatie langere tijd aanhoudt, zegt Visser nogmaals. "Als dat zo is, dan vertaalt dat ook in de gasnota van mensen, maar dat hangt ook meteen van het type contract af dat je hebt, of je dat ogenblikkelijk ziet of met vertraging merkt." Hij benadrukt: "Als het maar van korte duur blijkt, zou ik zeggen: 'keep calm'."
Lage gasvoorraad in Nederland
"Het ongelukkige toeval wil dat de gasvoorraden in Nederland en eigenlijk ook voor Europa vrij laag zijn op dit moment", zegt Visser: "Dus er moet gas worden ingekocht op het moment dat de handelsprijs echt enorm aan het pieken is. Als dit wel een tijd aanhoudt, dan betekent dat dat wij natuurlijk relatief duur gas moeten gaan inkopen en dat gaat zich vertalen."
"Dan zal dat leiden tot een een flink hogere inflatie dit jaar al." Vorige week waarschuwde de Gasunie nog dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren, zoals een blokkade van de Straat van Hormuz. Precies dat is nu juist wel gebeurd.
'Een probleem'
Gasexpert Peters: "Het is niet zo dat we nu bang moeten zijn dat we volgende week of volgende maand geen gas meer hebben, maar we hebben wel een probleem."
In Nederland zit er nog zo'n 10 procent gas in de voorraad en in de rest van Europa zo'n 30 procent. "Dat is echt het laagste als we in jaren hebben gezien. Die moeten natuurlijk allemaal weer gevuld worden voordat de volgende winter komt. Gelukkig is nu het winterseizoen net een beetje voorbij, zodat de vraag van gas ook wel weer wat wat afneemt."
Vloeibaar gas uit Amerika
De leegte van de gasvoorraden kan worden verklaard door drie dingen, legt Peters uit. "Ze waren niet heel hoog gevuld toen de winter begon, onder de 80 procent; het was een redelijk lange winter dus de verwarming stond in Nederland vaak aan en tot slot wordt ieder jaar meer gas gebruikt voor de opwekking van elektriciteit."
"Wij importeren in Europa maar ongeveer 10 tot 15 procent vanuit Qatar en het meeste komt uit Amerika", licht Peters toe. "Zolang het vloeibare gas LNG uit Amerika blijft stromen, zullen we wel van energie voorzien blijven. Maar ja, als die LNG uit Qatar niet naar Azië kan, niet naar India, niet naar China, dan moeten wel rekening houden met hogere prijzen."
Gas uit Groningen?
Een vraag die zich niet voor de eerste keer opdringt: hoe slim is het dan om al de gasputten in Groningen vol te storten met beton? "Dat is wel iets waar we nu denk ik wat serieuzer over moeten gaan nadenken", zegt Peters daarover.
"Dat besluit is genomen op het moment dat we dachten dat de wereld voldoende gas op allerlei manieren kon leveren naar Europa, via vloeibaar aardgas, maar ook nog via pijpleidingen. Gas vanuit Noorwegen, bijvoorbeeld."
Wereld verandert snel
"Maar", gaat hij verder, "we zien nu dat de wereld snel aan het veranderen is, dat de bedreigingen groter worden en de zekerheid af zou kunnen nemen. Het gaat niet alleen om het Midden-Oosten, het gaat ook om het risico dat Amerika bijvoorbeeld minder LNG zou willen leveren, of dat er een pijpleiding uit Noorwegen gesaboteerd zou kunnen worden."
Groningen zou dan een strategische noodreserve kunnen zijn, denkt Peters. In Groningen zelf hebben sommige inwoners daar hun bedenkingen bij.