Olie- en gasbedrijven maken in het eerste kwartaal van dit jaar grote winsten, zo ook Shell. Dit leidt tot verbaasde gezichten van de consument, want zij betalen al een tijd meer aan de pomp.
Vandaag maakte Shell bekend in de afgelopen 3 maanden een winst van 4,8 miljard euro te hebben behaald, fors meer dan de laatste maanden van 2025. Financieel commentator van De Telegraaf Martin Visser begrijpt dat de consument dat scheef vindt: "Op het eerste oog denk je: hallo? Kan de prijs niet wat minder dan?"
Oorzaak
De olieprijs op de wereldmarkt is de afgelopen maanden fors gestegen door de oorlog in het Midden-Oosten. Op hetzelfde moment werd het voor grote oliebedrijven niet duurder om olie uit de grond te halen, zegt Visser.
Geen extra kosten, wel extra winst. En de aandeelhouders krijgen daarmee een onverwacht cadeau.financieel commentator Martin Visser
"Geen extra kosten, wel extra winst. En de aandeelhouders krijgen daarmee een onverwacht cadeau." Dat komt doordat Shell heeft aangekondigd extra aandelen in te gaan kopen, wat betekent dat ze eigenlijk geld teruggeven aan de aandeelhouders.
Afromen?
De vraag speelt op of er niet afgeroomd kan worden. Afromen is het wegnemen van een groot deel van de onverwacht hoge winsten (overwinsten) via een extra belastingheffing door de overheid.
Dit blijkt alleen lastig, want in welk land ga je dat doen? "Shell is een Brits bedrijf, ze werken mondiaal en de olie komt weer uit hele andere landen. Daar worden de grootste winsten gemaakt", legt Visser uit.
Europese maatregelen
Volgens verschillende Nederlandse politici vraagt dit om Europese maatregelen, zo ook D66-fractievoorzitter Jan Paternotte: "Wij zijn deze oorlog niet begonnen, maar zijn wel degene die meer betalen."
"We hebben een meerderheid nodig in Europa", vertelt hij. "Duitsland en Oostenrijk hebben al aangegeven hier hetzelfde in te staan. Nu is het zaak voor het kabinet om die bondgenoten op te zoeken."
Verder kijken dan EU
Daar sluit Martin Visser zich bij aan, maar hij ziet dat het lastig kan worden: "In de praktijk blijkt het toch heel erg lastig, want: wat is de overwinst waarover je dat kan doen? Wanneer is het onterecht en hoe doe je het überhaupt juridisch?"
Volgens de financieel commentator is binnen EU-verband kijken eigenlijk al te klein gedacht: "Je moet hier ook de Britten bij betrekken, daar laait de politieke discussie ook al op." Wat je niet moet doen is als Nederland alleen staan en zeggen dat er maatregelen genomen worden, volgens Visser: "Dan word je als vestigingsland voor grote bedrijven onaantrekkelijk, want bijvoorbeeld je buurlanden doen het niet."
Eerdere poging
Tijdens de energiecrisis in 2022 werd er ook een EU-maatregel in werking gesteld tegen overwinst. Toen tegen producenten van elektriciteit. Dit was alleen een minder groot succes dan verwacht, weet de financieel duider: "De verwachting was dat de Nederlandse schatkist er 1,8 miljard op vooruit zou gaan. Dit werd uiteindelijk hooguit een paar honderd miljoen." De energieprijs ging namelijk snel naar beneden nadat de maatregel van start ging.
Om een eventuele soortgelijke maatregel tegen overwinst nu wel te laten werken moet alles goed samenvallen. Want met terugwerkende kracht extra belasten kan niet: "Timing is alles en de realiteit is dat voordat je alles rond hebt en van start kan hiermee, je vaak al te laat bent en daarmee achter het net vist."