EU draait geldkraan Sierra Leone dicht vanwege Bolle Jos: waarom hulporganisaties dit een slecht idee vinden

"Ontwikkelingsgeld mag nooit als hefboom worden ingezet", vertelt Manon Wolfkamp. Ze is werkzaam bij Partos, de brancheorganisatie van meer dan honderd Nederlandse ontwikkelingsorganisaties. "Op deze manier treft de overheid niet de criminelen, maar juist de gewone burgers, maatschappelijke organisaties en kinderen die naar school gaan."

Tientallen miljoenen

Sierra Leone ontving ontwikkelingssteun van de Europese Unie, maar die geldkraan is per direct dichtgedraaid. De reden is dat het Afrikaanse land onvoldoende zou meewerken aan de uitlevering van drugscrimineel Jos Leijdekkers, ook wel bekend als 'Bolle Jos'. Het gaat voor dit jaar om een bedrag van 18 miljoen euro en de EU wil ook een bedrag van 20,5 miljoen inhouden voor volgend jaar.

Nederland spant zich al langer in om de drugscrimineel uitgeleverd te krijgen, maar tot grote frustratie van justitieminister Van Weel werkt het land hier onvoldoende aan mee. Leijdekkers is in Nederland en België al veroordeeld tot tientallen jaren cel voor internationale cocaïnehandel. Maar hij houdt zich al langere tijd verscholen in Sierra Leone, Leijdekkers zou goede banden hebben met de elite van het land.

Buiten schot

Het klinkt als een stevige maatregel om tientallen miljoenen te onthouden van het land, maar Wolfkamp denkt je daarmee niet de juiste groep raakt. "De machthebbers die Bolle Jos vermoedelijk de hand boven het hoofd houden, blijven buiten schot. Het is een disproportionele maatregel en deze afslag moet je simpelweg niet nemen."

Wolfkamp vindt het een verkeerde keuze om ontwikkelingsgeld als drukmiddel in te zetten. En niet alleen vanwege medemenselijkheid en solidariteit, maar ook uit strategisch eigenbelang. "Want als Europa zich terugtrekt, dan nemen Rusland of criminele organisaties misschien zijn plek in als geldschieter. En dat heeft ook vervelende gevolgen voor Europa zelf."

Markten dichtgooien

Wolfkamp wijst erop dat Afrika een immens continent is, met enorme hoeveelheden grondstoffen en mineralen. Die ook voor Nederland van groot belang zijn. "Als zij hun markten of grondstoffen voor ons dichtgooien, schaadt dat onze eigen belangen direct."

Bovendien vraagt Wolfkamp zich af of de machthebbers onder de indruk zullen zijn van de sanctie. "Het gaat nu om 18 miljoen die wordt ingehouden, maar er wordt in zes jaar tijd ongeveer 350 miljoen aan ontwikkelingssamenwerking aan Sierra Leone gedoneerd door de Europese Unie", zegt ze. Volgens haar is 18 miljoen geen bedrag waarmee grote druk wordt uitgeoefend, terwijl er wel veel hulp mee kan worden verleend.

Weinig indruk

Ook misdaadjournalist Yelle Tieleman vindt het bedrag van 18 miljoen wat aan de lage kant om echt een sterk signaal af te geven. "De bedragen die nu genoemd worden, maken in de wereldwijde drugseconomie nu niet per sé heel veel indruk", zegt hij. "Die 20 tot 40 miljoen zal uiteindelijk niet het signaal zijn waardoor de president uiteindelijk denkt, 'oké laat ik maar meewerken'."

Volgens Tieleman moet je dit zien in een breder pakket aan maatregelen die uiteindelijk moeten leiden tot de uitlevering van Leijdekkers. "Je ziet dat landen in Europa nu gezamenlijk optrekken: Nederland, België Frankrijk, Spanje en Portugal hebben allemaal de laatste jaren te maken met de problemen rondom internationale drugssmokkel. En Bolle Jos speelt daarin een belangrijke rol."

Meest gezochte crimineel

Tieleman wijst erop dat Jos Leijdekkers nog steeds de meest gezochte crimineel van Nederland is, maar dat hij ook in Europa heel wat misdaden heeft begaan. Minister Van Weel probeert met zijn aanpak Leijdekkers psychologisch klem te zetten, vervolgt Tieleman. "Hij probeert hem onder de huid te gaan zitten en hem zo te verleiden tot een fout waarna ze hem zouden kunnen arresteren."

Maar vooralsnog lijkt Leijdekkers niet onder de indruk. Tieleman wijst op beelden waarin Leijdekkers ontspannen in een luxe restaurant zit en cadeaus overhandigt aan het hoofd van de immigratiedienst en de chef van de anti-narcoticabrigade: "Die beelden geven op geen enkel moment de indruk dat hij een opgejaagd man is."

Het land gekocht

Volgens de misdaadverslaggever laat het niet alleen zien dat Leijdekkers een ontspannen leven heeft in Sierra Leone, maar laat het ook zien dat hij goede banden heeft met de elite van het land. "Het draagt bij aan het beeld dat de opsporingsdiensten hebben dat hij het land als het ware gekocht heeft."