Miljoenen mensen stemmen komende gemeenteraadsverkiezingen niet, zelfs stemplicht zou voor grootste groep niks uitmaken
Geen vertrouwen, geen invloed, geen zin: grote groepen kiesgerechtigden blijven bij gemeenteraadsverkiezingen thuis, terwijl ze vaak wel een mening hebben over wat er politiek speelt. En toch zou zelfs een stemplicht hen niet naar de stembus trekken.
Dat blijkt uit verkennend onderzoek van EenVandaag onder ruim 800 mensen die soms, zelden of nooit gaan stemmen bij verkiezingen. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen bleven miljoenen mensen thuis en ook bij de Tweede Kamerverkiezingen komt 1 op de 5 kiezers niet opdagen. Waarom niet? En wat zou hen wél helpen naar de stembus te komen?
Ruzie in lokale politiek
De redenen om niet te gaan verschillen duidelijk per verkiezing, maar aan dit onderzoek deden vooral mensen mee die thuisblijven omdat ze geen vertrouwen hebben in de politiek. Vooral bij landelijke verkiezingen is dat een grote reden om niet te gaan, maar ook aan de lokale politiek is genoeg mis om niet te gaan.
"Ik stem niet bij gemeenteraadsverkiezingen omdat raadsleden in mijn stad alleen maar ruzie met elkaar maken. Daar wil ik niets mee te maken hebben", legt een niet-stemmer uit.
'Wie met wie in de zandbak'
Veel van de mensen die bij Tweede Kamerverkiezingen niet hebben gestemd, geven aan dat politici te veel met elkaar bezig zijn in plaats van de inhoud.
Een thuisblijver zegt daarover: "Het gaat me er niet om of mijn partij wel of niet deelneemt aan een kabinet, college of over compromissen: dat is democratie. Ik ben het gewoon zat dat politici liegen en draaien en ze alleen maar bezig zijn met wie met wie in de zandbak mag spelen."
Wel een mening over politiek
De meeste ondervraagden die niet stemmen bij verkiezingen, praten met anderen wel over de politiek. Niet verrassend is de aard van die gesprekken niet positief: "We zijn vooral aan het klagen. Niet alleen over dat stemmen geen zin heeft, maar ook over de inhoud. AOW, immigratie, zorg: het is een dankbaar onderwerp om frustraties op te botvieren", vertelt er één.
Niet-stemmers hebben dan ook best interesse in wat er speelt in de wereld, Nederland, hun woonplaats en buurt. Ook is het niet de omgeving die ze stimuleert thuis te blijven, want vaak stemmen familie en kennissen wél, blijkt uit het onderzoek.
Stemplicht weinig effect
Wat zou deze wantrouwige groep weer naar de stembus kunnen trekken? Een stemplicht, zoals in België geldt, lijkt in ieder geval niet het gewenste effect te hebben. De grootste groep niet-stemmers in het onderzoek zegt dat ze niet vaker komen stemmen, ook niet als ze daardoor een boete krijgen of hun stemrecht kunnen verliezen.
En als ondervraagde niet-stemmers wel worden gedwongen, zal die stem niet snel terechtkomen bij een van een partij op de lijst: "Dan stem ik blanco natuurlijk", zegt iemand.
Ooit weer stemmen?
Vooral mensen die nooit (meer) stemmen zijn niet gevoelig voor een plicht. De meesten denken ook niet dat ze ooit weer een stem zullen uitbrengen. Deze groep heeft de hoop op politici die naar hen luisteren en doen wat ze beloven volledig verloren.
Bij de meesten gebeurde dat korter dan 5 jaar geleden. Iemand zegt daarover: "Ik ben teleurgesteld in de ruziënde groep haantjes die niet luisteren naar elkaar, maar alleen voor eigenbelang gaan." Het panellid besluit: "Schofferen, versplintering, te veel partijen, tekort aan kwaliteit en iedereen kan blijkbaar minister worden. Na 53 jaar stemmen was ik er helemaal klaar mee."