Pas als de oorlog langer duurt, moet het kabinet burgers financieel helpen, vindt de grootste groep mensen in het land. Verder vindt een meerderheid dat de overheid te weinig deed om zelfredzaam te worden en dat ze burgers moet helpen met verduurzamen.
Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 22.000 leden van het Opiniepanel. Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de sterk stijgende prijzen van brandstof en gas na de uitbraak van de oorlog in het Midden-Oosten. Na de inval van Rusland in Oekraïne kwam de overheid wel met miljardensteun voor de burger, maar het kabinet-Jetten is tot nu toe afwachtend.
Minderheid voor snelle maatregelen
Nog even wachten is geen slecht idee, vindt een grote groep mensen in het land. 45 procent, de grootste groep, zegt dat het kabinet pas met hulp moet komen als de situatie in het Midden-Oosten nog lang aanhoudt. Samen met 13 procent die sowieso tegen steunmaatregelen is, vindt een meerderheid (57 procent) dat het kabinet in ieder geval nu al zuinig moet zijn.
Ondervraagden vinden niet dat de overheid nu in paniek moet raken, vooral omdat financiële hulp niet gratis is. Indirect kunnen de kosten hiervoor ook bij burgers terechtkomen, omdat het ergens vandaan moet komen. Ook vinden ze de situatie in de wereld, en het gedrag van de Amerikaanse president Donald Trump, te onvoorspelbaar om beleid op te maken. "Wacht er nog even mee. Straks heb je miljarden uitgegeven voor een crisis die een paar weken duurt", zegt een deelnemer.
Meteen compenseren
4 op de 10 (39 procent) vinden juist dat het kabinet niet kan wachten en wil dat het kabinet meteen gaat compenseren. Zij zien tot hun frustratie bijvoorbeeld dat de benzineprijzen in omliggende landen flink lager liggen en stellen dat de overheid meer geld verdient aan de hogere brandstofprijzen via de btw. Ook het vaste bedrag accijns dat de overheid rekent op brandstof moet omlaag, vinden panelleden.
Vooral mensen die (net) niet rondkomen, vinden dat het kabinet niet kan wachten met hulp. 57 procent vindt dat er nu steun moet komen, vaak omdat zij snel financieel kopje onder kunnen gaan door de prijsstijgingen.
'Nog even wachten'
Toch zegt een derde (35 procent) van de mensen die het niet breed hebben, dat het kabinet niet gelijk de portemonnee moet trekken. "Ze moeten gewoon wachten", zegt een panellid.
"Alles wat je krijgt is uiteindelijk een sigaar uit eigen doos. En de rijke mensen profiteren altijd het meest."
Algemeen of specifiek?
Naast de vraag óf het kabinet maatregelen moet nemen, is er discussie over wie het kabinet moet helpen. Gevraagd aan het Opiniepanel, vindt de ene helft (47 procent) dat de overheid algemene maatregelen moet bedenken voor iedereen, rijk en arm.
Zij zeggen dat iedereen geraakt wordt. Bovendien zijn sommigen bang dat een regeling voor een deel van de Nederlanders ingewikkeld uit te voeren is of tot fraude leidt.
Steun voor iedereen
De andere helft (45 procent) vindt juist dat alleen mensen die door deze oorlog in de knel komen, geholpen moeten worden. Partijachterbannen verschillen hierin sterk van mening: linkse kiezers willen vaker alleen gerichte hulp; rechtse kiezers zijn meer voor steun voor iedereen.
Opvallend is dat mensen die goed of slecht kunnen rondkomen hier niet in verschillen.
Overheid deed te weinig
Waar linkse en rechtse kiezers het over eens zijn, is dat de overheid de afgelopen jaren te weinig heeft gedaan om Nederland minder afhankelijk te maken van energie uit het buitenland.
Verduurzaming, kernenergie én gas uit eigen land: voor elk van deze manieren om Nederland zelfstandiger te maken is steun. Rechtse kiezers willen dat het kabinet vooral inzet op kernenergie en gaswinning; kiezers van linkse partijen zijn eerder voor het verduurzamen van de energie die we in Nederland nodig hebben.
Hulp om te verduurzamen
Opvallend is dat ook veel rechtse kiezers, bijvoorbeeld die van de VVD, PVV en JA21, vinden dat het kabinet geld moet vrijmaken om burgers te helpen vergroenen, ook als het kabinet daardoor ergens anders op moet bezuinigen. Niet omdat ze de urgentie van klimaatverandering inzien, maar vooral omdat ze schrikken van de gevolgen van oorlogen op de energieprijzen.
Een PVV-kiezer schrijft daarover: "Ik woon in een oud, tochtig huis. Ik mag hopen dat dit niet te lang duurt, want ik houd het niet lang vol. En isoleren is ook veel te duur voor de gewone man." Wel benadrukken panelleden dat de overheid het elektriciteitsnet moet uitbreiden en consistent moet blijven in de regelingen waarbij "ze niet over een paar jaar alles weer intrekken, zoals met de salderingsregeling."
'Pak lekker de fiets'
Uit het onderzoek blijkt verder dat een behoorlijke groep mensen zijn gedrag aanpast naar aanleiding van de dreigende energiecrisis. Zo rijden bijna 4 op de 10 (38 procent) automobilisten nu al een stuk minder. Iemand schrijft: "Ik rij al rustig in mijn benzineauto en beperk de ritten sowieso tot de meest noodzakelijke. Pak lekker de fiets als het even kan."
Daarnaast zegt een kwart (28 procent) thuis minder energie te gebruiken door korter te douchen, de verwarming uit of lager te zetten of (extra) te verwarmen met een elektrische kachel. Dat aanpassen gaat niet alleen maar met tegenzin: een meerderheid (57 procent) heeft er begrip voor dat ze hun levensstijl moeten aanpassen door de energiecrisis.