Deskundigen zien grote energiecrisis ontstaan: 'Investeren in duurzame energie noodzakelijk om te overleven'

"Ik denk zelf dat het een langdurige crisis wordt. Ik denk dat het wel de grootste energiecrisis kan worden uit de historie", zegt Jan Rotmans, hoogleraar transities en duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Volgens hem kunnen de gevolgen nog jaren voelbaar blijven. "Dat zal een grote impact hebben op onze economie."

Flinke beschadiging

Het heeft niet alleen te maken met de blokkade van de Straat van Hormuz, waar een vijfde van de wereldwijde olie-export doorheen gaat. "Er zijn veertig olie- en gasinstallaties geraakt bij bombardementen en behoorlijk beschadigd geraakt. Het duurt misschien wel vijf of tien jaar voordat die weer zijn opgebouwd", zegt Rotmans.

Andere Europese landen komen hun burgers op dit moment tegemoet door de benzine aan de pomp een kwartje goedkoper te maken of door een maximale prijs per liter in te stellen. Maar het verlagen van de belasting is volgens Rotmans geen structurele oplossing. "Dat zou misschien kunnen helpen als het over een half of een jaar gaat, maar dit duurt langer en dat heeft economisch ook nadelen. Dus dat moeten we nu juist niet doen. Dat zijn lapmiddelen."

Ziek systeem

Het is dus logisch dat de Nederlandse regering op dit moment nog de hand op de knip houdt, zegt ook econoom Jona van Loenen. "Het is het bestrijden van een symptoom van een ziek systeem, dus het is geen oplossing."

De econoom pleit daarom voor iets anders: "Ik denk dat we ons moeten realiseren dat wij nu dus afhankelijk zijn van landen die niet meer het beste met ons voor hebben. Europa importeert ongeveer 90 procent van de energie en dat betekent dat we extreem afhankelijk zijn van externe landen."

Duurzame energie

En dat moet volgens de econoom stoppen. "Omdat we nu inzien dat investeren in duurzame energie is niet alleen maar goed voor het klimaat", zegt Van Loenen. "Het is noodzakelijk voor ons als land en Europa als continent om te overleven, om volledig onafhankelijk te kunnen zijn. En daarmee dus ook niet meer dat andere landen voor ons kunnen gaan bepalen wat er gebeurt."

Van Loenen zegt dat we eigenlijk geen andere keus meer hebben. "Het is goed voor het klimaat, het is goed voor onze onafhankelijkheid en uiteindelijk is het ook nog goedkoper. Dan zijn er volgens mij geen redenen meer om het niet te doen."

Grote crises

Jan Rotmans wijst erop dat we de afgelopen vijf jaar drie grote crises hebben gehad. "We hebben COVID-19 gehad, de Oekraïne-oorlog en nu weer de Iran-oorlog", zegt hij. "Het is een beetje cynisch, maar die hele geopolitiek, die stuurt de energietransitie. Hoe meer van dit soort crisissen, hoe sneller we gaan verduurzamen." Hij denkt dat deze crisis dan ook de nekslag wordt van de fossiele brandstof.

"Omdat als we het niet doen, krijgen we nog wel een paar van die crises. En dat is voor niemand prettig." Beide experts zeggen dat het nu juist de kans is om te investeren in de energietransitie. Maar daar gaat nog wel een aantal jaar overheen en daar is de automobilist aan de pomp, die nu die hoge prijs moet betalen niet meteen mee geholpen. "Daarom moeten we ons op andere dingen gaan richten, bijvoorbeeld de salderingsregeling voor zonnepanelen, laat die nog een jaar of vijf doorgaan", zegt Rotmans.

Saldering

Maar is die overheid wel betrouwbaar? De afgelopen jaren werden een aantal stimulerende verduurzamingsmaatregelen juist afgeschaft. Dat is juist iets waar mensen kwaad om moeten worden als ze aan de pomp staan en de hoge prijs zien, zegt Rotmans. "De overheid heeft gefaald. Als ze door waren gegaan met stimuleren van duurzame energie, hadden we er nu minder last van gehad."

Het kan zijn dat de overheid een korte tijd de prijzen van benzine en gas verlaagd, maar dat moet volgens de hoogleraar wel van korte duur zijn. "Dus dan moet je gewoon een goed verhaal hebben. We doen het nu even zo een half jaar, maar de komende tien jaar gaan we zoveel investeren dat wij minder gevoelig worden voor dit soort crisis. En als jij een goed verhaal hebt, begrijpt iedereen dat. Ook die mensen die scheldend staan aan de pomp."