Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de prijzen van olie en gas enorm gestegen. Daarop besloot Nederland samen met 31 andere landen om 400 miljard vaten met olie uit noodreserves vrij te geven om de prijs te drukken.
Diesel kostte op dinsdag 2,50 euro per liter en bereikte daarmee een recordprijs. Ook wie benzine tankt, trok deze week de portemonnee, de adviesprijs voor benzine schoot naar 2,447 euro, terwijl deze prijs voor de oorlog in het Midden-Oosten nog 2,28 euro was. "Wie profiteert van de hoge olie- en gasprijzen?", vroegen jullie in de chat.
Niet door Straat van Hormuz
Een vijfde van de wereldwijde olie- en gasexport gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz. Deze vaarroute wordt sinds 1 maart geblokkeerd door Iran. Duizenden olietankers wachten aan beide kanten van de zeestraat op een oplossing.
Olie- en gasbedrijven die niet via deze vaarroute varen, profiteren het meest van de gestegen olie- en gasprijzen, zegt gasexpert René Peters van onderzoeksinstituut TNO. "Europa wendt zich nu tot de Amerikanen die hogere prijzen voor het leveren van olie en gas kunnen vragen dan een week geleden."
Westerse leveranciers
"De Amerikanen zijn 's werelds grootste olie- en gasproducenten", gaat Peters verder. "Zij exporteren veel van het gas en de olie die ze uit eigen bodem winnen naar de rest van de wereld. Het Amerikaans vloeibare gas gaat rechtstreeks per schip naar Europa. De Verenigde Staten hebben dus geen last van de Straat van Hormuz, maar profiteren wel van de hoge prijzen en kunnen het LNG (vloeibaar gas) tegen een hogere prijs naar de markt brengen."
De blokkade in het Midden-Oosten raakt namelijk niet alleen olietoevoer, maar ook LNG uit Qatar. "Qatar is een van de grootste gasleveranciers van Europa", zegt de gasexpert. "Het stilvallen van de energiehandel werkt ook in het voordeel van Noorwegen", weet Peters. "Dit land levert ongeveer 100 miljard kuub gas aan Europa en wordt totaal niet geraakt door de situatie in het Midden-Oosten", legt hij uit.
Voordeel voor Rusland
Ook Rusland profiteert. Ondanks de sancties levert het land nog steeds vloeibaar aardgas aan Europa. "Bovendien verkoopt Rusland veel olie aan Azië, vooral aan China en India", vervolgt de gasexpert. "Omdat die landen door de blokkade in de Straat van Hormuz ook bij andere oliehandelaren meer moeten betalen, kan Rusland hogere prijzen vragen."
De Amerikaanse president Donald Trump heeft in de nacht van donderdag op vrijdag tijdelijk bepaalde sancties op Russische olie opgeheven. Russisch olie aan boord van olietankers die nu al op zee varen, mag 30 dagen lang weer wereldwijd worden verkocht. Op deze manier hoopt de Amerikaanse regering de stijgende olieprijs te drukken, omdat zijn kiezers, de burgers van de VS wel last hebben van de hoge benzineprijzen.
Doe mee!
Bij EenVandaag heb je de mogelijkheid om vragen en ideeën in te sturen. Dat kan altijd in onze chat, of je kunt meedoen aan de gerichte EenVandaag Vraagt-oproepen die wij zo'n twee keer per week plaatsen in de Peiling-app. De Peiling-app is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.
Handelaren
Iedere partij die olie en gas heeft, profiteert van de prijsstijgingen, zegt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Producenten kunnen olie en gas verkopen tegen een hogere prijs. Dat geldt ook voor oliehandelaren: zij kunnen hun opgeslagen voorraden nu met een flinke marge doorverkopen", zegt hij.
"Maar handelaren die lange termijn verkoopcontracten hebben afgesloten hebben geen baat bij de stijgende olie- en gasprijzen, omdat die prijzen gelijk blijven", vult gastexpert Peters aan.
Én energiebedrijven
Hoogleraar Mulder noemt nog een opvallende partij die profiteert van de blokkade in het Midden-Oosten: de zware industrie. "Industrieën die brandstoffen gebruiken, kopen olie en gas tegen een vast bedrag voor een langere periode."
"Wanneer de marktprijs enorm stijgt, kunnen zij besluiten om hun productie tijdelijk stil te leggen. Het is voor deze industrie winstgevender om het ingekochte gas of olie door te verkopen op de markt dan om het zelf te verbruiken voor productie", legt hij uit.
400 miljoen olievaten
Om de kosten van de gestegen olie- en gasprijzen te drukken, besloot het internationaal Energieagentschap (IEA) woensdag om 400 miljoen vaten olie uit noodreserves vrij te geven. Dit is de grootste vrijgave van olievoorraden in de geschiedenis. "Als wereldbevolking verbruiken we 100 miljoen vaten per dag", zegt Mulder. "Deze reserve is dus goed voor 4 dagen van het totale verbruik."
"Kijk je naar de hoeveelheid olie die dagelijks door de Straat van Hormuz gaat, dan is dat ongeveer 20 miljoen vaten. Met 400 miljoen vaten kun de volledige geblokkeerde doorvoer voor 20 dagen vervangen."
Strategische olievoorraden
Zo'n grote hoeveelheid strategische olievoorraden is bijna nooit vrijgegeven, gaat hij verder. "We hebben te maken met een ernstige onderbreking van olie- en gasmarkten. Westerse landen hebben tijdens de oliecrisis in de jaren 70 afgesproken om gezamenlijk olievoorraden aan te leggen. Sindsdien zijn die maar 5 keer aangesproken. Bovendien gebeurt dit alleen tijdens een crisis."
Mulder noemt een aantal momenten in de geschiedenis waarin oliereserves werden vrijgegeven. Zo werd er olie vrijgegeven toen Orkaan Harvey in 2005 over Texas raasde, waar veel boorplatforms staan. "Toen werd de olieproductie ernstig gehinderd." Ook tijdens de Irak oorlog begin deze eeuw en in 2022, na bij de Russische inval in Oekraïne, werden reserves geopend.
3 maanden voorruit
De olieprijs is nu behoorlijk gestegen, maar het ligt nog steeds lager dan in 2022. Toen kostte een vat olie 120 dollar. Nu ligt de prijs net onder de 100 dollar. Europese landen, de Verenigde Staten en Japan worden nu volgens hoogleraar Mulder allemaal gevraagd om olievoorraden vrij te geven. Zo moeten alle leden van het internationaal Energieagentschap (IEA) voldoende olieproducten hebben voor 90 dagen aan import.
Hoewel overheden ook kunnen profiteren van de prijsstijging van olie, omdat ze oliereserves tegen een hoger prijs kunnen verkopen, is het belangrijkste doel dat de olieprijs weer gaat dalen. Daarom worden die olievoorraden vrijgegeven om de schaarste op de oliemarkten te verminderen.
Gas uit Nederlandse bodem
"Hier hebben we natuurlijk ook nog olie- en gasproductie op de Noordzee", vertelt gasexpert Peters. "Als de prijzen voor olie en gas stijgen, kunnen wij meer ontvangen voor dat wat wij produceren. Maar tegelijkertijd moeten we nog steeds 70 procent van ons gas importeren en moeten we dat tegen hogere kosten inkopen. We importeren dus veel meer waardoor het uiteindelijke effect voor Nederland dus negatief is."
Hoge prijzen, gestegen kosten en profiterende partijen: het oogt wat somber. Toch zit er volgens hoogleraar Mulder ook een lichtpuntje aan de hoge prijzen."Doordat er partijen profiteren, ontstaat er voor hen een prikkel om meer te gaan produceren", ziet hij. "Het is niet prettig dat sommige landen profiteren van onze hoge benzinerekening, maar aan de andere kant zorgt het voor meer aanbod op de markt. En dat zal de prijs uiteindelijk weer drukken."