Energieprijzen mogelijk nog jaren hoger door oorlog in Midden-Oosten: zo kunnen we zuiniger omgaan met energie

Energiedeskundige Remco de Boer heeft de verwarming in zijn huis inmiddels een graadje lager gezet. "Mijn vrouw en ik zijn daar gisteren mee begonnen. Is sowieso goed natuurlijk, 19 graden."

'Zet ook de knop om'

Hij verwijst naar de energiecrisis van 2022, die volgde op de Russische inval in Oekraïne. Met de campagne 'Zet ook de knop om' riep de overheid toen op om de verwarming lager (maximaal 19 graden) te zetten. "Er volgde toen ook een steunpakket van ruim 17 miljard euro voor mensen in energie-armoede. Ik verwacht dat als dit langer doorgaat, het kabinet opnieuw zal bijspringen. Maar nu houden ze het kruit nog heel even droog."

De gevolgen van de huidige oorlog in het Midden-Oosten zullen nog een tijd voelbaar zijn, want zowel de gas- als de oliemarkt zijn flink verstoord. En dat zal niet snel zijn opgelost volgens De Boer. "Het kan wel 5 jaar duren voordat de schade aan de gasvelden in Qatar weer is hersteld", zegt hij. "Dan ligt een flink deel van de productie eruit. Dat gaan we overal merken, niet alleen aan de pomp, maar ook in de inflatie. Hoge energieprijzen werken door in zo ongeveer alles."

Grootste klap komt nog

Dit stellen ook economen van de Rabobank in een nieuw rapport dat vandaag is verschenen. Volgens hun berekeningen voelt de consument de grootste prijsklap pas over 21 maanden écht. Dan pas zijn de gestegen transport- en energiekosten volledig doorberekend in alledaagse producten zoals wasmachines, kleding en voedsel.

Vanwege de mogelijke energieschaarste, raadt het wereldwijde energieagentschap (IEA) burgers en overheden aan zuiniger om te gaan met energie. Omdat elk land anders is, heeft het agentschap veel verschillende opties voor energiebezuinigingen op een rij gezet. Wegverkeer is goed voor 40 procent van de wereldwijde olievraag, dus ziet het agentschap hier veel mogelijkheden voor.

Langzamer rijden en thuiswerken

Zo kun je energie besparen door 10 kilometer langzamer te rijden dan maximaal is toegestaan, 3 dagen per week thuis te werken, te carpoolen, zakenreizen te vervangen door videobellen en over te stappen op elektrische voertuigen. De overheid zou ook autovrije zondagen kunnen invoeren en het openbaar vervoer goedkoper moeten maken.

Allemaal logische adviezen, vindt De Boer. "De bottom line is: minder gebruiken. Ga met het ov of rij niet. En als je toch de weg op moet, probeer dan zo zuinig mogelijk te rijden. En daar bedoel ik niet mee: naar België rijden om daar te tanken. Dat is geen oplossing op de lange termijn."

Benzine besparen

Al snapt hij wel dat mensen dat doen. Zelf was hij laatst in België en heeft toen ook getankt. "1,85 euro per liter, echt een koopje vergeleken met de meer dan 2,50 euro die het in Nederland kost." Maar uiteindelijk gaat het niet om de prijs, maar dat we allemaal spaarzamer omgaan met benzine: "Als je toch de weg op moet, probeer dan zo zuinig mogelijk te rijden. Niet te snel, zonder airco, met de juiste bandenspanning en met een zo leeg mogelijke kofferbak bijvoorbeeld."

De Boer plaatst ook kritische kanttekeningen bij de Nederlandse koers van de afgelopen jaren: "We hebben onze fossiele energiewinning afgebouwd voordat we over genoeg groene energie beschikten. Dat is alsof je je oude schoenen weggooit voordat je nieuwe hebt."

Gaskraan toch weer open?

Het zorgt ervoor dat de situatie hier nu ernstiger is dan nodig was geweest, zegt hij. "Gelukkig hebben we nog alternatieven. We bezitten nog kleine gasvelden op zee en op land. Als we de miljarden kubieke meters aardgas die daar nog in zitten op verantwoorde wijze kunnen winnen, dan moeten we dat doen."

De Boer vindt het belangrijk dat Nederland vaart maakt om zelfvoorzienend te worden. "Het onberekenbare gedrag, met name ook van Donald Trump in Amerika, maakt alles onzeker. De ene keer zeggen ze dat ze de energie-installaties niet willen bombarderen, dan weer dat ze het wel kunnen en misschien ook wel gaan doen. Alle verwachtingen die we hebben, kunnen morgen weer het raam uit."

Nog geen officieel advies

Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei erkent de problemen die De Boer benoemt. "Op de lange termijn zien we een grote kwetsbaarheid op energie en dat heeft grote impact op inkomens van huishoudens", zegt ze. "Hoe meer we onafhankelijk worden van Rusland en het Midden-Oosten, hoe beter dat is. Maar dat is niet iets wat je snel voor elkaar hebt. We werken er hard aan. Het is een transitie die tijd en geld kost."

Het kabinet neemt nu niet officieel een positie in over adviezen als langzamer rijden of thuiswerken, gaat Van Veldhoven verder. "Maar mensen kunnen goed kijken naar hun eigen portemonnee en bedenken: wat kan ik doen om de kosten in de hand te houden? Iedereen die zijn verwarming lager zet, heeft minder kosten."

'Niet te snel ingrijpen'

Minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat legt uit waarom er door het kabinet nog niet is ingegrepen. "Als je te snel ingrijpt in dit soort situaties, kun je zelf onderdeel van het probleem worden. Dat heeft een ontwrichtend effect", zegt ze. Tegelijk erkent ze dat het nodig is om oplossingen te verzinnen als er schaarste ontstaat. "Het geld dat we wellicht moeten gaan besteden, willen we zo gericht mogelijk inzetten, zodat mensen en bedrijven die de echte problemen ervaren als eerste hulp krijgen."

Het kabinet gaat volgende week in gesprek met de Tweede Kamer om het te hebben over mogelijke oplossingen. "Tot die tijd moet iedereen die nu afrekent bij de pomp zich achter de oren krabben en zelf bedenken hoe ze de rekening naar beneden krijgen. Dan houd je het heft in eigen handen, al snap ik heel goed dat dit niet een oplossing voor alles is."