Welke rechten hebben consumenten bij een terugroepactie? En andere vragen beantwoord

Jullie vragen worden beantwoord door advocaat Jantina Hiemstra, gespecialiseerd in productaansprakelijkheid en schadevergoeding, en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

1. Hoe vaak worden er in Nederland producten teruggeroepen? En betekent dit dat er scherper toezicht wordt gehouden?

De NVWA laat weten niet bij te houden hoeveel veiligheidswaarschuwingen er zijn. "Maar je kunt aan aantallen ook geen conclusies verbinden", vertelt de organisatie. "Soms gaat er bij één producent iets mis met een product, en levert dat bedrijf het product aan twintig verschillende afnemers in twintig verschillende verpakkingen. Dan heb je dus twintig waarschuwingen, terwijl het in feite één product betreft."

Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van de producten die ze produceren of verkopen. "Daarom voeren ze zelf controles uit op hun producten. Wanneer een product onveilig blijkt te zijn, moeten bedrijven dat melden bij ons en actie ondernemen om het risico weg te nemen. Bijvoorbeeld door een veiligheidswaarschuwing te publiceren en producten uit de markt te halen."

2. Wie moet consumenten oproepen om producten terug te sturen als er iets mis is?

Hiemstra legt uit dat die verantwoordelijkheid ligt bij de producent van het product, dus bij de fabrikant. "Dat is bepaald in Europese regelgeving."

"De fabrikant moet veilige producten op de markt brengen, de risico's monitoren en maatregelen nemen als het product mogelijk niet veilig blijkt te zijn. Ook op de importeur van een niet-Europees product of een distributeur kunnen verplichtingen rusten als er veiligheidsrisico's zijn of dreigen."

Verder moet de producent risico's melden bij de relevante toezichthouders. "Dat kan er ook toe leiden dat een toezichthouder een terugroepactie verplicht bij de fabrikant", vertelt Hiemstra verder. "Als de fabrikant nog geen terugroepactie heeft ingesteld maar alleen een melding heeft gedaan bij de toezichthouder, dan kan de toezichthouder na beoordeling daarvan aangeven dat de fabrikant een product moet terugroepen."

Bedrijven zijn ook aansprakelijk bij eventuele schade, zegt Hiemstra. "Als een fabrikant een product op de markt brengt dat niet zo veilig blijkt te zijn als consumenten hadden mogen verwachten en schade blijkt te veroorzaken, dan moet de fabrikant die schade in beginsel vergoeden. Als een fabrikant een onveilig product niet of te laat terugroept, dan kan dat van invloed zijn op de aansprakelijkheid en zijn verplichting om een schadevergoeding te betalen, omdat hij onvoldoende maatregelen heeft genomen om het risico en de schade te voorkomen."

"Als een product onveilig is, dan is voor aansprakelijkheid de belangrijke vraag of daar ook schade door is ontstaan", weet Hiemstra. "Dus bij besmette babyvoeding is bijvoorbeeld de vraag: zijn de kinderen die deze voeding hebben gekregen ziek geworden en zijn daar kosten voor gemaakt? Of is daar emotionele schade door geleden? Dat moet goed worden vastgesteld."

3. Welke rechten heb je als consument? Waar kun je aanspraak op maken?

"Als consument heb je van de verkoper recht op herstel of vervanging van het product en - als dat niet kan - terugbetaling van de koopprijs", legt Hiemstra uit. "Als je bijvoorbeeld babyvoeding bij een drogist of bij de supermarkt hebt gekocht, dan moet je in principe terug naar die winkel om andere voeding of de prijs terug te krijgen."

Eventueel is het ook mogelijk om gevolgschade vergoed te krijgen. "Dat ziet op de kosten die je hebt gemaakt door het onveilige product of bijvoorbeeld gezondheidsschade die je hebt geleden. Daarvoor moet je bij de fabrikant aankloppen. En als die niet bereid is om iets te vergoeden, dan is een juridische procedure eigenlijk de enige mogelijkheid om dit af te dwingen."

Als je het over dit soort zaken hebt, dan gaat het om productaansprakelijkheidszaken, vertelt Hiemstra. "Dat zijn zeker geen eenvoudige zaken om als consument te beginnen, omdat je natuurlijk een enorme informatieachterstand hebt ten opzichte van de fabrikant die dat product heeft gemaakt en precies weet hoe het is gemaakt, wat erin zit en wat er mis is."

De fabrikant heeft vaak ook meer financiële middelen om zo'n langdurig proces vol te houden. Als blijkt dat er iets mis is met een product, dan is het ook niet altijd direct duidelijk wat de gevolgen daarvan kunnen zijn. "Zeker als het om gezondheidsschade gaat", zegt Hiemstra. "Dat maakt het ook ingewikkeld om direct na het terugroepen van een product te bepalen wat precies de schade is die je hebt geleden of nog kunt lijden."

Het is in ieder geval slim om aan de fabrikant te laten weten dat je daar mogelijk door geraakt bent en dat hij gehouden is om de eventuele schade die jij lijdt of zult lijden te vergoeden, zegt de advocaat. "En het is ook relevant de toezichthouder op de hoogte te stellen."

Op die manier kan de toezichthouder volgens Hiemstra ook de omvang van het probleem beter in kaart brengen en beslissen of ze moeten ingrijpen. "Daarvoor kan het relevant zijn hoeveel mensen er eigenlijk door zijn geraakt."

4. Wat kunnen consumenten zelf doen als ze een product thuis hebben liggen waar wat mis mee is?

"Ten eerste is het van belang om het product niet meer te gebruiken, maar wél te bewaren", adviseert Hiemstra. "Verder is het belangrijk om de stappen te volgen die ik al eerder genoemd heb. Het gaat dan dus om het melden bij de toezichthouder, maar ook het melden bij de fabrikant."

Volgens de advocaat is een eventueel advies om een product weg te gooien of te vernietigen natuurlijk in het belang van de fabrikant. "De fabrikant kan dat advies rechtvaardigen door te zeggen dat ze dan zeker weten dat je er niet meer aan wordt blootgesteld, dus met andere woorden: het risico wordt beperkt."

"En een verzoek om het product terug te sturen, rechtvaardigen ze door te zeggen dat er dan beter onderzoek naar gedaan kan worden. Zowel vernietigen als terugsturen is alleen meestal niet in het belang van de consument. Als je het product niet weggooit of terugstuurt maar bewaart, dan ben je nog in staat om aan te tonen dat er met jouw product ook daadwerkelijk iets aan de hand is."

Als consumenten een rechtsbijstandverzekering hebben en denken dat ze schade hebben geleden door een product, dan is het ook aan te raden om dat op korte termijn te melden, omdat je bij een rechtsbijstandverzekering binnen een bepaalde termijn moet melden als je op die verzekering een beroep wilt doen, benadrukt Hiemstra tot slot.