Asbest in speelzand al langer bekend, maar toezichthouder NVWA greep niet in: 'Hadden proactiever kunnen handelen'

In speelzand voor kinderen dat ook in Nederland te koop is, is kankerverwekkende asbest aangetroffen. Uit onderzoek in opdracht van het AD blijkt dat de helft van de 12 producten met speelzand die werden getest, de schadelijke vezels bevat.

Niet-hechtgebonden asbest

Het gaat om producten die onder meer via de grote webwinkels Top1Toys, Bol.com, Amazon en AliExpress zijn aangeboden. Inmiddels zijn bij een deel van de winkels de schadelijke producten uit de handel gehaald.

Het AD liet 12 speelproducten met zand onderzoeken door het gespecialiseerde Nomacon Asbestlaboratorium. In 6 van de geteste producten werd asbest aangetroffen. Het gaat om zogenoemde niet-hechtgebonden asbest, een vorm die makkelijk vrijkomt en dan kan worden ingeademd.

2 tot 5 procent asbest

Volgens het AD gaat het om verschillende soorten speelgoed, waaronder zandtafels en knutselsets waarmee kinderen zandschilderijen maken.

In drie van de onderzochte zandtafels bestond het zand voor 2 tot 5 procent uit asbest. Ook in twee creatieve knutselsets werd asbest gevonden, zij het in iets lagere concentraties.

Soortgelijke problemen

Deskundigen zien een serieus gezondheidsrisico voor jonge kinderen die vaak met dergelijke producten in aanraking zijn gekomen. Zij spelen namelijk meestal dicht bij de grond en kunnen de vezels gemakkelijk inademen. De conclusies van het onderzoek en roepen daarnaast vragen op over de rol van toezichthouder NVWA.

De krant besloot het onderzoek naar het speelzand te starten nadat eind vorig jaar in Australië en Nieuw-Zeeland soortgelijke problemen aan het licht kwamen. Daar werd asbest gevonden in speelzand dat op grote schaal werd gebruikt. Niet alleen bij particulieren, maar ook op scholen en kinderdagverblijven. Het zand was afkomstig uit China en werd jarenlang verkocht.

Scholen tijdelijk sluiten

De gevolgen waren aan de andere kant van de wereld ingrijpend. In zowel Australië als Nieuw-Zeeland moesten tientallen scholen tijdelijk de deuren sluiten, nadat klaslokalen vervuild bleken te zijn geraakt.

In sommige gevallen duurde de sanering weken en moesten gespecialiseerde bedrijven met beschermende kleding de gebouwen schoonmaken. Plaatselijke overheidsinstanties riepen ouders dringend op het speelzand niet meer te gebruiken.

Zorgwekkende uitkomsten

David de Vreede is technisch adviseur bij het Expertise Centrum Asbest & Vezels. Hij noemt de uitkomsten van het AD-onderzoek zorgwekkend. "Je praat hier in sommige gevallen over 2 tot 5 procent asbest. Dat klinkt misschien weinig, maar als je dat omzet naar het aantal losse vezels in zo'n product, gaat het om enorme hoeveelheden."

Volgens De Vreede is vooral het 'niet-hechtgebonden' karakter van deze soort asbest problematisch. "Die vezels zitten niet vast aan de zandkorrels, maar liggen er los tussen. Als kinderen ermee spelen, het zand oppakken of laten vallen, kunnen die vezels gemakkelijk in de lucht komen. En asbest is vooral schadelijk bij inademing. Zeker bij herhaalde blootstelling kan dat het gezondheidsrisico vergroten."

Dagelijks gebruik vergroot risico

De Vreede plaatst het risico echter ook in perspectief. Eenmalig contact hoeft volgens hem niet direct tot paniek te leiden. "Maar als dit het favoriete speelgoed van een kind is, of als het dagelijks wordt gebruikt, zoals we in Australië en Nieuw-Zeeland zagen op scholen en kinderopvang, dan wordt het risico wel degelijk aannemelijk."

De adviseur is kritisch op de manier waarop de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) met de kwestie omgaat. De NVWA stelt namelijk dat zij pas kan optreden als zij zelf overtredingen constateert. "Dat vind ik onrealistisch," zegt De Vreede.

Proactiever handelen

Volgens De Vreede had de NVWA proactiever kunnen handelen, zeker nadat er internationaal al zorgelijke signalen naar buiten kwamen over asbest in speelzand. "De NVWA is maanden geleden al gewezen op de problemen in Australië en Nieuw-Zeeland. Dan is het vreemd dat er werd gezegd: we hebben geen signalen gekregen."

"Ik vind dat toezichthouders aanbieders hadden kunnen oproepen om de producten uit voorzorg tijdelijk uit de handel te halen, totdat duidelijk is hoe groot het risico is."