Zorgverzekeraar wil afslankmedicijnen voor grotere groep vergoeden, maar huisartsen zijn terughoudend: 'Dat kunnen wij niet aan'
Miljoenen Nederlanders kampen met obesitas. Om van hun overgewicht af te komen, gebruiken steeds meer mensen afslankmedicijnen. Maar niet iedereen kan dit betalen. Een grote zorgverzekeraar pleit daarom voor ruimere verstrekking van de medicatie.
De vergoedingscriteria voor het voorschrijven van obesitasmedicijnen zijn nu nog streng. Om hiervoor in aanmerking te komen moeten patiënten een BMI van 35 met bijkomende obesitas-gerelateerde ziekten hebben of een BMI van 40 of hoger. Ook moeten ze een jaar lang meedoen aan een gecombineerde leefstijl interventie (GLI). Zijn ze na een jaar niet of weinig afgevallen én hebben ze ook nog een bijkomend medisch probleem, zoals slaapapneu of hoge bloeddruk, pas dan krijgt men de medicatie voorgeschreven en wordt het vergoed. Wel moet de patiënt dan nog een jaar doorgaan met het GLI-traject.
Medicatie combineren met traject
"Daar zouden we wat coulanter in mogen zijn", vindt bestuursvoorzitter Joep de Groot van zorgverzekeraar CZ. "Ik zie dat bij mensen in sociaal kwetsbare situaties obesitas vaker voorkomt. Mensen die leven in armoede, met financiële stress of trauma en alleenstaande moeders. Zij zijn bezig met overleven."
Leefstijlverandering slaat bij deze groep niet altijd goed aan, weet De Groot. Hij zegt dan ook dat het niet efficiënt is om deze mensen eerst een jaar lang in een traject te zetten voordat ze eventueel aan de medicatie mogen. Hij ziet liever dat dit direct gecombineerd wordt. "Als je eerst begint met medicatie samen met een leefstijlprogramma, dan heb je een grotere kans dat het aanslaat."
Chronische ziekte
Obesitas is een chronische ziekte waar veel schaamte bij komt kijken, stelt de bestuursvoorzitter. "Er wordt snel naar mensen gewezen, zo van het is je eigen schuld. Maar het is veel complexer dan dat."
"Er zijn 7 hoofdcategoriën voor obesitas", vult internist en hoogleraar obesitas Liesbeth van Rossum aan. "Die kun je allemaal vinden op checkoorzakenovergewicht.nl." Ongezonde voeding, weinig beweging, stress, slaapgebrek, hormonen of dikmakende medicatie, kunnen er aan ten grondslag liggen Maar ook armoede en financiële stress spelen een rol. "Dus het is echt te gemakkelijk om tegen iemand die 130 kilo weegt te zeggen: eet maar een appeltje of ga wat meer bewegen. Dat is meestal niet genoeg om van overgewicht af te komen."
Overgewicht vaak de oorzaak
Nederland telt op dit moment zo'n 4 miljoen mensen met zwaar overgewicht en obesitas. De verwachting is dat deze groep de komende jaren alleen maar zal groeien. "En dat is een groot risico", gaat Van Rossum verder. "Want we weten dat alle chronische ziektes vrijwel veroorzaakt of verergerd kunnen worden door obesitas."
"13 soorten kanker, reuma, artrose, te hoge bloeddruk, cholesterol maar ook mentale problemen kunnen veroorzaakt worden door obesitas." In totaal gaat het om 200 aandoeningen, kan de internist vertellen. "We behandelen wel de gevolgen van bijvoorbeeld hoge bloeddruk maar we kijken niet naar de onderliggende oorzaken en dat is overgewicht."
Passende zorg
Om het aantal Nederlanders dat met overgewicht en obesitas leeft naar beneden te krijgen, moet er passende zorg komen, zegt bestuursvoorzitter De Groot. "Mensen die roken en kanker krijgen worden ook behandeld. Ik vind dat voor mensen met obesitas ook passende zorg moet komen."
Een manier om dat doel te bereiken, is door afslankmedicijnen ruimer te verstrekken én te vergoeden. "Wij gaan als verzekeraar niet over de vergoeding, dat beslist het ZorgInstituut", zegt De Groot duidelijk. "Maar het is nu te willekeurig. Mensen die het kunnen betalen krijgen de medicatie wel. En mensen met weinig financiële ruimte niet. Ik vind dat we bij mensen in een kwetsbare positie eerder met medicatie moeten beginnen. En kijk daarna wat de effecten zijn."
Huisartsen zijn terughoudend
Maar sommige huisartsen zijn terughoudend. "In de richtlijnen voor huisartsen staat dat gewichtsreducerende medicatie facultatief is. Het is een extra aanbod, huisartsen hoeven hier dus niet aan mee te werken", zegt huisarts en arts-onderzoeker Marc Huls.
"Dat komt ook voort uit pragmatisme", legt hij verder uit. "Hoe uitvoerbaar is een obesitasbehandeling in de gemiddelde praktijk of voor de gemiddelde huisarts? Als 4 miljoen mensen in aanmerking komen voor een behandeling kunnen wij dat niet aan."
Medicatie laatste stap
Patiënten moeten tijdens zo'n behandelijk namelijk begeleid worden. "Wij volgen het vergoedingssysteem en dat is meewerken aan het GLI, het gecombineerde leefstijl programma. Pas als dat echt niet lukt, komen mensen in aanmerking voor medicatie", zegt Huls.
Om het voorstel van de zorgverzekeraar CZ staat hij niet te springen. "Maar de tijd dat huisartsen obesitas zagen als een gebrek aan wilskracht, die is wel echt voorbij", zegt Huls. "Ik ben ervan overtuigd dat de komende jaren veel zal veranderen. Er komen nieuwe medicijnen aan die effectiever zullen zijn."
Geen quick fix
Het is dan de taak van huisartsen om de veiligheid te blijven bewaren, benadrukt Huls. "En medicatie is echt geen quick fix. Er komt altijd meer bij kijken."
"Maar we moeten de trend zien te keren dat mensen steeds zwaarder worden. Obesitas leidt tot te veel chronische ziektes, het is een uitslaande brand", zegt ook de huisarts tot slot.