Zo probeert de brandweer in Nederland een gigantische natuurbrand zoals in Frankrijk te voorkomen

Zo vliegt er vanaf vandaag weer een vliegtuig over de Veluwe om beginnende branden op te sporen. "Ik maak me best wel zorgen", zegt brandweerman Gerrit Veldman. Hij is al 36 jaar brandweerman op de Veluwe. "Die regen van het afgelopen weekend heeft totaal geen effect gehad op de natuur."

Weerbaar maken

Veldman was er ook bij in april toen er een grote natuurbrand uitbrak bij 't Harde. Daarbij ging 500 hectare natuur verloren. "Dat is ook de eerste keer dat ik in mijn leven een vuurtornado heb gezien in levende lijve. En dat is best wel beangstigend."

Veldman leidt de natuurbrandpreventie op de Veluwe. Aan hem de taak het gebied zo weerbaar mogelijk te maken tegen het vuur. Zo zijn er brandsingels aangelegd. "Dat is eigenlijk een buffer in de natuur wat hoofdzakelijk uit loofhout bestaat. Loofhout is minder brandbraad dan bijvoorbeeld dennenhout, pijpenstrootje en heide."

Putten en brandsingels

Daarnaast is de natuur in Gelderland in kaart gebracht. "Dan gaan we heel specifiek bekijken: hoe ziet zo'n gebied eruit? Wat is daar al gedaan aan natuurbrandpreventie? En als er dan bijvoorbeeld een camping zit, dan kijken we of we daar bredere brandsingels moeten aanleggen of andere voorzieningen moeten treffen."

Ook probeert de brandweer waterwinning dichterbij de natuur te brengen. "Op bepaalde cruciale plekken slaan we putten zodat we niet 5 kilometer hoeven te rijden richting een watervijver maar dichterbij bluswater kunnen vinden."

Verrast door branden

De brandweerman vraagt ook aan recreanten om de komende tijd extra waakzaam te zijn. "Sowieso als je de auto parkeert, zet hem niet in het hoge gras neer, zet hem op de parkeerplekken en hou slagbomen vrij. Het is belangrijk dat de in- en uitgangen van natuurgebieden vrij zijn."

In 2020 was er een grote natuurbrand in De Peel, een natuurgebied op de grens van Noord-Brabant met Limburg. Er ging toen 700 hectare natuur verloren. "We werden verrast door de gelijktijdigheid van twee branden, hoe groots ze waren en hoe snel ze groot werden", legt natuurbrand-analist Mathijs Schuijn uit van de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland.

Topografie, brandstof, weer

Sindsdien is hij en een aantal collega's in droge periodes zoals nu analyses gaan maken om te voorspellen waar de risico's op het ontstaan van een natuurbrand het grootst is. "Een natuurbrand heeft eigenlijk drie dingen nodig om zich heel snel uit te kunnen breiden. Dat is topografie, dat is brandstof en het weer."

Met brandstof bedoelt hij alle planten die buiten staan in het bos. "Gras, heide, loofbomen, dennenbomen, alles wat daar buiten staat is potentieel brandstof afhankelijk van hoe droog het is."

Invloed van de wind

Schuijn ziet dat die brandstof al maar brandbaarder wordt. "Dat zie je ook als je naar buiten gaat, bomen laten hun blad vallen en dat is allemaal potentieel brandstof."

Daarnaast stijgen de temperaturen. "Maar wat gelukkig nog achterblijft is de windsnelheid. En windsnelheid is nodig om een brand snel en intens uit te laten breiden." Ondanks dat zijn het ook spannende dagen voor de natuurbrandanalist. "Vooral omdat de kans dat er morgen wat hardere wind gaat staan in het zuiden van het land. Maar dat is heel erg afwachten."

Code oranje

Voor zijn analyses gebruikt de natuurbrandanalist verschillende weermodellen. "En al die gegevens - dus temperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid - combineren we en daarmee kijken we hoe hoog het risico is dat een brand zich snel gaat uitbreiden." Daar geven ze vervolgens een kleurcode aan.

Voor vandaag is het oranje. "We kennen groen tot en met rood", zegt Schuijn. "En er is eigenlijk nog een overtreffende trap, namelijk paars. Morgen hebben we code rood afgegeven voor de mogelijke windsnelheid en dan is het oppassen voor iedereen. Zeker in gebieden waar hardere wind staat kan een brand zich heel snel en intens gaan uitbreiden."

Voorbereid

Met de voorspellingen van de natuurbrandanalisten is het bestrijden van natuurbranden veranderd. Dat was al te merken bij de grote brand afgelopen april in 't Harde. "Die hebben we zien aankomen en dat is denk ik het belangrijkste verschil wat we hebben bereikt ten opzichte van een aantal jaren eerder. Op 29 april hadden we code paars afgegeven in de analyse omdat we de combinatie van hele lage luchtvochtigheid en een hele hoge windsnelheid zagen aankomen en wisten dat dat problemen zou gaan opleveren."

Dat betekent dat de brandweer goed was voorbereid. "We rukten heel sterk uit met heel veel voertuigen en hadden blushelikopters klaarstaan die direct ingezet werden."