Zijn er alternatieven? Duizenden producten moeten straks PFAS-vrij zijn

In Europa wordt er al langere tijd gewerkt aan een verbod op PFAS. "De oorspronkelijke toezegging voor het verbod was voor het einde van dit kalenderjaar. Inmiddels hebben we begrepen dat het verbod het eerste kwartaal van volgend jaar komt", zegt Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy van D66.

Hart- en vaatziekten

PFAS is de term voor een groep chemische stoffen, gemaakt door de mens, die nauwelijks afbreken in het milieu. De stoffen worden daarom ook 'forever chemicals' genoemd. PFAS werd lange tijd als wondermiddel gezien omdat het vuil, water en vet afstoot. Een van de bekendste soorten PFAS is teflon, dat bijvoorbeeld in koekenpannen wordt gebruikt.

Het grote probleem is dat de stoffen zich ophopen in het menselijk lichaam. Gebeurt dat te veel, dan vergroot het de kans op hart- en vaatziekten en verschillende soorten kanker. Ook kan het de vruchtbaarheid aantasten.

'Alles kan zonder PFAS'

Of een PFAS-verbod grote gevolgen voor thuis heeft? "Consumentenproducten kunnen zonder PFAS worden gemaakt", zegt Joyce Donat van de Consumentenbond. "Als we kijken naar de consumentenproducten die wij onderzoeken, zien we dat naast elk product waar PFAS in zit, eenzelfde soort product is zonder PFAS. Alles kan zonder PFAS."

Op dit moment is volgens haar nog te onduidelijk voor consumenten of iets PFAS bevat. "Helaas staat niet op elk product of er wel of geen PFAS in zit", zegt Donat. "Alles wat water- of vuilafstotend is, daar kan PFAS in zitten. Dan hebben we het niet alleen over pannen, maar ook regenkleding, tandenflos, bakpapier of waterproof make-up."

Etiket nodig

Het enige wat je als consument kunt doen, is goed de verpakkingen lezen of het in de winkel vragen. Maar Donat erkent dat je daar ook vaak niet mee geholpen bent.

"De waarheid is dat het er vaak niet op staat en de winkelier het ook niet weet", zegt ze. Daarom pleit ze er sterk voor dat er verplicht een etiket komt op producten. Dan moet op de verpakking komen te staan dat er PFAS in zit, zodat de consument zelf de keuze kan maken. Dit wordt ook gesteund door de Tweede Kamer.

Alternatieve koekenpan

PFAS zit op dit moment nog in duizenden verschillende producten, maar volgens Europarlementariër Gerbrandy zijn er voldoende alternatieven te bedenken. "Bij de koekenpannetjes werd ook altijd gezegd: 'een anti-aanbaklaag is onmogelijk zonder PFAS'. Nou, je verbiedt het en er is gewoon een alternatief. Dus we zijn veel creatiever en innovatiever dan we denken", zegt Gerbrandy.

"Maar het punt is wel: als je niet streeft naar een verbod, dan is er ook heel weinig drang om alternatieven te ontwikkelen", zegt hij. Joyce Donat van de consumentenbond is het met hem eens. Ook zij zag de kritiek van de producenten dat PFAS-vrije koekenpannen moeilijk te maken zouden zijn. "Uit onze tests blijkt dat ze prima zijn. We zien ook dat fabrikanten er nu op in gaan spelen."

Uitzonderingen verbod

Gerbrandy pleit in Europa al jarenlang voor een verbod op PFAS, en dat komt er dus aan. Maar er zullen een paar uitzonderingen komen, bijvoorbeeld voor bepaalde medische of technologische toepassingen.

"Een bedrijf als ASML gebruikt het voor hun superingewikkelde machines. En dat zijn relatief onschuldige toepassingen, omdat het natuurlijk allemaal in een afgesloten omgeving is. Dat is natuurlijk anders dan wanneer je PFAS in een bestrijdingsmiddel hebt zitten en je het over je veld spuit, en het vervolgens in het water komt", zegt hij.

Een PFAS-vrije wereld

"Je kan het Europese verbod een totaalverbod noemen met een paar uitzonderingen", zegt Gerbrandy. "Er zijn enkele terreinen waar we vooralsnog niet zonder kunnen en daar zijn we bereid dan een uitzondering voor te maken, maar wij willen naar een PFAS-vrije wereld", zegt hij.

Volgens Donat is een PFAS-vrij leven als consument mogelijk. "Als we het hebben over consumentenproducten, dan bestaan er naast elk product ook producten zonder PFAS. Het is niet noodzakelijk in die producten."