Werken moet lonen van coalitie, maar plannen kabinet maken leven juist nóg duurder: 'Defensie-rekening komt bij hardwerkende Nederlander'

Oorzaak is de vrijheidsbijdrage, een belastingverhoging om de extra investeringen in de krijgsmacht mogelijk te maken, volgens vakbond FNV. Op verzoek van EenVandaag rekende de bond door wat die vrijheidsbijdrage in de praktijk gaat betekenen voor werkenden. FNV keek voor deze berekening alleen naar de gevolgen voor 2027 (1,5 miljard euro extra).

Lage en middeninkomens betalen

Lage inkomens betalen relatief gezien het meeste, als percentage van hun totale inkomen. Middeninkomens, van 30.000 tot 70.000 euro, betalen weer meer in harde euro's dan topinkomens. Dat zijn in dit geval mensen die meer dan 140.000 euro per jaar verdienen.

Zo betalen vuilnisophalers dus bijna twee tientjes meer dan ministers, die op jaarbasis ruim een ton meer verdienen. Een verpleegkundige betaalt 150 euro, terwijl het Kamerlid 134 euro betaalt. Relatief een klein verschil, maar volgens FNV niet uit te leggen.

'Beestachtig slecht beleid'

"Dat is misschien niet zo heel veel", zegt FNV-interim-voorzitter Dick Koerselman. "Maar waarom zou iemand met een hoger inkomen minder bijdragen aan de vrijheid? Als FNV zeggen wij: dit is nou niet bepaald loon naar werken. Ik vind het gewoon een beestachtig slecht beleid."

Wat de FNV betreft moet de aanstaande coalitie meer belasting heffen op vermogen. "Werken moet lonen is wat mij betreft synoniem aan netto meer overhouden voor het werk wat je doet. En dat zie je dus niet terug want het aanstaande kabinet gaat zelfs meer belasting heffen op arbeid, bij lage en middeninkomens."

Oppositie kritisch

"Ik ben bang dat het rustiger wordt in de portemonnee", zegt ChristenUnie-Kamerlid en financieel woordvoerder Pieter Grinwis. "Want daar zit steeds minder in met dit nieuwe kabinet. De middenklasse gaat er gewoon op achteruit. En dat zal vrijdag blijken uit de doorrekening van het Centraal Planbureau."

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Luc Stultiens sluit zich daarbij aan. "Het wordt elke campagne beloofd en elke keer zien we weer hetzelfde: de rekening komt terecht bij werkende mensen, die gaan meer betalen. Terwijl juist de allerrijksten, de grootste vermogens, totaal ontzien worden."

Vrijheidsbijdrage of -boete?

Beide partijen hebben vooral kritiek op de manier waarop het kabinet miljarden euro's bij elkaar sprokkelt om de gestegen defensiekosten te betalen. "In de praktijk is dat dus gewoon een 'vrijheidsboete'", zegt ChristenUnie-Kamerlid Grinwis.

"Er is vooral gefocust op: hoe betalen we de grote rekening voor defensie? En vermogenden en grote bedrijven, daar mag de rekening niet naar toe. Dus leggen we 'm maar bij de gewone, hardwerkende Nederlander. Terwijl grote bedrijven in dit land heel veel te beschermen hebben", gaat hij verder. "Dus hun vrijheidsboete, hun vrijheidsbijdrage, had wel iets groter mogen zijn dan die van de burgers."

Veiligheid kost geld

Maar daar staat tegenover dat de verdediging van een land, van soldaten tot tanks en drones, nu eenmaal geld kost. Is een relatief lage extra bijdrage dan niet redelijk? "De allerrijksten betalen nu minder belasting, dan is het raar te beginnen bij de middenklasse."

Daar komen veel klappen terecht, zegt Stultiens. "Het eigen risico, langer doorwerken, en als je niet meer kan werken, betaal je fors meer."

Buffelende bouwvakker

ChristenUnie-Kamerlid Grinwis erkent ook dat de lonen nog altijd stijgen en de meeste Nederlanders er onder de streep niet op achteruit gaan. "Maar economisch kan het ook minder gaan de komende jaren."

"En dan kunnen heel veel Nederlanders nog in zwaar weer komen", weet hij, "en wordt het steeds moeilijker om de eindjes aan elkaar te knopen. Ja, en dat gun ik die buffelende bouwvakker niet."

Rijke Nederlander en bedrijven

Maar kun je wel genoeg geld ophalen bij de rijke Nederlander en de bedrijven? "Dat blijkt dus wel uit onze plannen", zegt Stultiens stellig.

"Wij vragen een eerlijke bijdrage van de grootste vermogens, de meest winstgevende bedrijven en de vervuilers. Dat is voor een kleine groep niet leuk. Inderdaad, de rijkste 1 procent zal ervan balen, maar die andere 99 procent is er heel blij mee."

'IJzeren Heinen'

Demissionair minister van Financiën en mede-onderhandelaar aan de nieuwe coalitieplannen namens de VVD Eelco Heinen vindt dat te gemakkelijk gezegd. "Dat wordt vaak gezegd: haal het maar bij de ondernemers."

"Maar", brengt hij daar tegenin, "geld moet natuurlijk ook verdiend worden voordat je het kunt uitgeven. Bij vermogen heb je het ook over huizen, over pensioenen. Dat raakt natuurlijk ook gewone mensen. Laten we niet doen of dat allemaal pijnloze knoppen zijn."

Investeren in defensie

Heinen erkent dat de lasten voor burgers omhoog gaan, maar daarnaast wordt er ook bezuinigd en gewerkt aan een kleinere overheid.

Hij vertelt: "We investeren fors in defensie. Er moet ook fors geïnvesteerd worden om ons land van het stikstofslot te halen. We moeten investeren in economische groei, in veiligheid."

Veel koffie drinken

Tegelijkertijd sust Heinen ook de zorgen die bestaan bij de oppositie. "We gaan natuurlijk goed kijken naar de koopkracht, dat doen we traditioneel in augustus. We doen het stap voor stap", zegt Heinen. "Ik moet meerderheden gaan zoeken. Het is een minderheidskabinet. Dus wat wordt heel veel koffie drinken."

Het Centraal Planbureau rekent de plannen van D66, VVD en CDA op dit moment door. Vrijdag komen de cijfers naar buiten. Dan wordt duidelijk wat al die plannen samen gaan doen met de koopkracht. Veel aandacht gaat in het bijzonder uit naar de vrijheidsbijdrage.