TikTok schikt voor 400 miljoen dollar in een zaak over de schending van privacy van kinderen. Het Amerikaanse ministerie van Justitie was in 2024 naar de rechter gestapt. De zaak kan ook gevolgen hebben voor massaclaims die nu in Nederland lopen.
Advocaat in datarecht Vonne Laan is sceptisch over de zaak en is niet blij met deze schikking.
Geen oordeel
"Er is met deze schikking niet vast komen te staan wat TikTok allemaal verkeerd heeft gedaan", vertelt ze. Doordat TikTok nu veel geld betaalt om de claim van tafel te krijgen, hebben rechters zich niet over de zaak gebogen."
Er is dus geen oordeel: "Daarmee komt niet vast te staan dat ze iets verkeerd hebben gedaan. Als de rechter zou zeggen wat ze precies moeten aanpassen, dan kunnen we dat ook beter in Europa gebruiken."
Privacy niet beschermd
De Amerikaanse overheid klaagde TikTok aan omdat het de privacy van kinderen niet voldoende zou beschermen. Volgens de aanklacht konden kinderen onder de 13 jaar zonder toestemming van hun ouders een account openen. Ook zouden ouders zijn genegeerd wanneer zij vroegen om de accounts van kinderen onder de 13 te vernietigen.
Of dat wel of niet strafbaar was, is nu dus niet vastgesteld. Toch denkt Laan dat het uiteindelijk wel positief kan uitpakken voor rechtszaken die in Nederland lopen.
'TikTok is bereid te betalen'
"De wetten en regels zijn natuurlijk anders dan in Nederland. Maar dat TikTok bereid is zoveel te betalen om claims van tafel te krijgen, geeft natuurlijk wel wat aan. Dat is gunstig voor eventuele schikkingsonderhandelingen hier."
De Consumentenbond is wel blij met de schikking in de TikTok-zaak in Amerika. "Het laat echt zien dat TikTok verkeerd bezig is als het gaat om de privacy van kinderen", vertelt Mirjam de Witte.
Geld over de rug van kinderen
Al sinds 2021 zegt de Consumentenbond dat TikTok niet genoeg actie onderneemt om kinderen te beschermen. Online kunnen mensen daarom een claim tegen TikTok indienen.
"TikTok geeft geen toestemming aan de ouders of verzorgers van kinderen dat hun gegevens worden gebruikt", legt De Witte uit. "De gegevens van die kinderen worden vervolgens gebruikt om de algoritmes mee te voeden en daarmee wordt geld verdiend. Dat is geld over de privacy van de rug van kinderen en dat is gewoon verkeerd."
Geld niet naar benadeelden
Het geld van de Amerikaanse schikking gaat niet naar de mensen van wie de privacy is geschonden, maar naar de overheid. "Het verschil tussen een aanklacht vanuit een overheidsinstelling of een boete van een toezichthouder is dat het bedrag niet bij benadeelden terecht komt", legt Laan uit.
Bij massaschadezaken in Nederland is dat anders: "Diegene over wiens rug geld is verdiend, horen daarvoor een vergoeding te krijgen."
Tegenwicht aan Big Tech
De massaclaims die in Nederland lopen gaan, in tegenstelling tot die van Amerika, meer over veiligheid dan over privacy. Laan legt uit dat we wat regels betreft vooruit lopen op de Verenigde Staten. "We hebben goed nagedacht hoe we tegengewicht kunnen bieden tegen Big Tech en de nadelen die daaraan verbonden zijn."
In Europa hebben we de Digital Services Act (DSA) ontwikkeld. "Die bevat extra regels waarbij we niet alleen maar kijken naar wat er gebeurt met iemands gegevens, maar ook naar hoe het zit qua verslavingsaspect en reclame." In de Verenigde Staten zijn ze daar nu mee bezig.
Hollen we achter wetgeving aan?
Toch duren de massaschadezaken tegen socialmediaplatforms vaak alsnog erg lang. Het roept de vraag af of we niet achter de wetgeving aan hollen in het snel veranderende socialmedialandschap. "De wetten zijn er eigenlijk al", zegt Laan.
"Maar in de praktijk zien we dat de rechter het lastig vindt om daarmee om te gaan. Big Tech huurt legers juristen in waardoor die procedures eindeloos lopen." Laan pleit voor het soepeler laten verlopen van het rechtssysteem om bedrijven aan te sporen zich vooraf aan de wet te houden. "Eigenlijk zijn we nu gewoon te lang in rechtszaken aan het verzanden."
Bedrijven moeten zich ook aanpassen
Toch moeten bedrijven ook zelf gemotiveerd zijn om de regels aan de voorkant aan te passen, vindt de datarechtadvocaat. "Dat kunnen we doen door boetes en claims te verhogen en de duur van het proces te versnellen."
De Europese Commissie geeft nu al wel sneller bindende aanwijzingen aan socialmediaplatforms over wat ze moeten aanpassen, besluit de advocaat.