Vrouwen voelen zich niet altijd gehoord door hun huisarts: dit kun je ertegen doen

Eerder schreven we al dat er meer geld en onderzoek nodig is voor vrouwengezondheid. Hoogleraar Gezondheidscommunicatie Julia van Weert van de Universiteit van Amsterdam en programmaleider Communicatie in de Gezondheidszorg bij het NIVEL en hoogleraar Sandra van Dulmen, herkennen het beeld uit onze chat.

Mannenlichaam als voorbeeld

"We hebben in onderzoek heel vaak gevonden dat vrouwen zich niet gehoord voelen bij een arts", zegt Van Dulmen. En het blijft niet bij een gevoel: uit recent onderzoek blijkt dat mannen sneller worden doorverwezen en sneller een diagnose krijgen dan vrouwen met vergelijkbare klachten.

Dat komt om te beginnen doordat de geneeskunde van oudsher op het mannenlichaam is gebaseerd. Een hartaanval geeft bij vrouwen bijvoorbeeld vaak andere signalen. "Artsen worden opgeleid met hoe het bij mannen werkt", zegt Van Weert. "En dat is het plaatje dat ze in hun hoofd hebben."

Onbewuste vooroordelen

Daarnaast spelen onbewuste vooroordelen mee. "Vrouwen met chronische pijn worden vaker dan mannen gezien als emotioneel of gestrest", zegt Van Weert. "Mannen met vergelijkbare klachten worden eerder lichamelijk onderzocht."

Het ligt daarmee niet aan de arts of aan de vrouw alleen, benadrukken beiden: het ontstaat in de wisselwerking tussen die twee. "Het is niemands schuld", zegt Van Weert.

'Bereid je voor'

Aan die kennisachterstand en die onbewuste verwachtingen verander je als patiënt niet zomaar iets. Maar op het gesprek zelf heb je wel invloed en dat begint bij een goede voorbereiding. Dat kan al thuis, zeggen beide experts. Op een website als thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over veel klachten, en voor specifieke onderwerpen zijn er platforms als kanker.nl.

"Je weet dan al een beetje van tevoren wat een arts zou kunnen gaan zeggen of welke tips die zou kunnen geven", legt Van Dulmen uit. Zo kun je in de spreekkamer sneller zeggen dat je iets al hebt geprobeerd. "Het helpt echt als je wat steviger in je schoenen staat doordat je wat meer kennis hebt."

Concrete klachten

Ook je vragen op papier zetten werkt. "Je mag ook best een briefje meenemen", zegt Van Dulmen. Zo vergeet je niets, ook niet als je het spannend vindt. De belangrijkste tip van beide experts: maak je klacht zo concreet mogelijk. "In plaats van 'ik ben moe' kun je zeggen: ik slaap 8 uur per nacht, maar na 2 uur werken ben ik al uitgeput, en dat gaat nu al 3 maanden zo", geeft Van Weert als voorbeeld.

Wat daarbij het meeste helpt, is benoemen wat de klacht doet met je dagelijks leven. "Hoe serieus een klacht wordt ingeschat, hangt sterk af van de impact op je dagelijks functioneren", zegt Van Weert. "Hoe concreter je dat maakt, hoe serieuzer je klacht wordt genomen." Van Dulmen zegt het zo: "Niet 'ik heb hoofdpijn', maar 'ik heb hoofdpijn en daardoor kan ik niet werken'."

Belangrijkste klacht eerst

Ook de volgorde doet ertoe. Van Dulmen ziet in onderzoek dat vrouwen hun belangrijkste klacht vaak pas als laatste noemen, soms zelfs als ze de deur alweer uitlopen. Haar advies: begin met wat er echt toe doet.

Meer vertellen is trouwens niet altijd beter, waarschuwt Van Weert. Soms geven patiënten zo veel informatie tegelijk, belangrijk en onbelangrijk door elkaar, dat de arts door de bomen het bos niet meer ziet.

In het gesprek zelf

Spreek ook je zorgen hardop uit, want die houden veel mensen juist voor zich. Terwijl een arts daar veel aan heeft: het maakt duidelijk waarom je op het spreekuur zit en wat je van het gesprek verwacht. "Je kunt zeggen: mijn grootste zorg is dat er iets ernstigs over het hoofd wordt gezien", zegt Van Weert. "Dan begrijpt de arts beter wat jij nodig hebt."

Ook doorvragen helpt. "Patiënten die vragen stellen onthouden de uitleg beter en volgen adviezen beter op", zegt Van Weert. Ze wijst op het platform 'Drie Goede Vragen', en noemt er zelf een paar die je zo kunt overnemen: welke diagnoses sluit u op dit moment uit? Wanneer moet ik opnieuw contact opnemen? En zijn er nog andere mogelijkheden dan de behandeling die u voorstelt?

Vragen en herhalen

En de manier waarop je iets vraagt, maakt verschil. Krijg je bijvoorbeeld geen doorverwijzing, eis die dan niet, maar vraag waarom die volgens de arts nu niet nodig is. "Dan is het meer een gesprek." Geeft de arts een goede uitleg, dan kun je die makkelijker accepteren. Overtuigt het je niet, dan kun je verder doorvragen en zeggen dat je twijfelt of alles al voldoende is onderzocht.

Voel je je nog niet gerustgesteld, herhaal dan in je eigen woorden wat de arts zei. Zo controleer je of je het goed begrepen hebt en laat je merken dat je nog twijfelt. "Je kunt zeggen: als ik u goed begrijp, denkt u dat het vanzelf overgaat", legt Van Weert uit. "En als je dat zelf niet gelooft, zet je daarachter: toch stelt dat mij nog niet gerust. Dan sta je minder tegenover elkaar."

Tweede perspectief

Iemand meenemen kan ook helpen: die onthoudt dingen, stelt extra vragen en steunt je. "Iemand die jou goed kent kan zeggen: zo ken ik haar helemaal niet", zegt Van Weert. "Dan heb je een tweede perspectief."

Tot slot een tip die veel mensen niet kennen: je mag het gesprek opnemen, bijvoorbeeld met je telefoon, als je dat even bij de arts meldt. "Daar mag je als arts niet tegenin gaan", zegt Van Dulmen. "Thuis kun je alles rustig terugluisteren, en je leert er ook van hoe je je klachten hebt gebracht. "

Als je er niet uitkomt

Soms lukt het gewoon niet. Kom dan gerust nog eens terug, zeggen beide experts. "Ga gewoon weer terug en zeg: ik was toch niet helemaal gerustgesteld", zegt Van Weert.

Toch zit daar een kanttekening bij, waarschuwt Van Dulmen eerlijk. "Op een gegeven moment kun je ook als een lastige patiënt worden gezien. Dus dat moet je goed toelichten: waarom kom je toch weer?" De klacht is reëel en er moet iets aan gebeuren, benadrukt ze, maar het gaat erom dat je je niet gehoord voelt. "En dan is soms een andere arts nodig om dat gevoel om te keren."

Recht op andere huisarts

Dat hoeft trouwens niet meteen een specialist in een ander ziekenhuis te zijn. Vaak kun je gewoon terecht bij een collega binnen dezelfde huisartsenpraktijk.

"De meeste mensen hebben een praktijk waar meerdere huisartsen zitten", zegt Van Dulmen. "Je mag echt een andere arts vragen, daar heb je recht op." Kom je er ook daar niet uit, dan kun je vragen om een 'second opinion': het oordeel van een tweede arts buiten de praktijk.

Miscommunicatie benoemen

Overstappen is alleen niet overal mogelijk. In kleinere dorpen zitten praktijken vaak vol, of nemen ze onderling geen patiënten van elkaar over. Dan is er nog een andere route, tipt Van Dulmen: de praktijkondersteuner. "De meeste praktijken hebben ook wel een praktijkondersteuner die kan helpen om een gesprek met de huisarts voor te bereiden."

Het allerbeste, maar ook het lastigste, is om het gesprek even stil te leggen en te benoemen dat jullie elkaar niet begrijpen. "Je kunt zeggen: het lijkt erop alsof we elkaar niet goed verstaan." Dat is niet makkelijk, geeft ze toe. "Dit is echt vergevorderde communicatie. Dat vraagt best veel van mensen."

Aan beide kanten

Bij al die tips past een kanttekening die voor iedereen geldt. "Je moet uitkijken dat assertiviteit niet in agressiviteit overgaat", zegt Van Dulmen. "Je moet ook respect tonen en begrip hebben voor de situatie van de ander. Dat geldt aan beide kanten." Een arts kan niet alles weten, maar mag dat dan ook toegeven.

Op de lange termijn moet er meer veranderen dan alleen het gesprek in de spreekkamer, zeggen beide experts. Er is meer onderzoek bij vrouwen nodig en meer aandacht voor de verschillen tussen mannen en vrouwen in de opleiding. Onlangs kwam er vanuit het ministerie van VWS een kennisagenda voor vrouwengezondheid, wat volgens Van Dulmen helpt. Dat het zover heeft moeten komen, zit haar wel dwars. "Ik vind het eigenlijk van de gekken dat we het hier in deze tijd nog over moeten hebben."