Het Amerikaanse chemiebedrijf 3M is met een vergoeding gekomen voor bedrijven aan de Westerschelde, die hard zijn geraakt door PFAS-vervuiling in het gebied. Voor garnalenvisser Ton Hoebeke is het niet genoeg: hij stapt met collega's naar de rechter.
Ton is een van de 200 vissers die zijn gedupeerd door de PFAS die 3M jarenlang dumpte in de Westerschelde. Het gaat om de stof PFOS, een PFAS-verbinding die amper afbreekbaar is. Het is zeer schadelijk voor mensen en vissen nemen de stof op, waardoor ze niet meer verkocht kunnen worden. "11 weken in het jaar moet ik vanwege de PFOS in ander gebied vissen."
Te weinig geld
"Dat betekent niet alleen dat ik gebied verlies, maar ook mijn kennis van waar de garnalen zitten, wat nog veel kostbaarder is. Ik viste al tientallen jaren in de Westerschelde en ken de omgeving goed. Nu vis ik in Duitsland. Ik moet 10 uur rijden, gevolgd door 6 uur varen. Als ik nog meer visgebied verlies betekent dit het einde van mijn bedrijf", zegt Ton.
Het is eigenlijk niets anders dan zwijggeldgarnaalvisser Ton over de vergoeding die 3M gedupeerden aanbiedt
Volgens hem staat de aangeboden 'goodwill'-vergoeding van 3M niet in verhouding tot de werkelijke schade. "Het is eigenlijk niets anders dan zwijggeld. Zij bepalen wat je krijgt, zonder serieus te kijken naar de echte schade." Samen met de Vissersbond spande hij daarom een rechtszaak aan tegen de Amerikaanse chemiereus.
Familiebedrijf
Naast de economische schade voor het bedrijf van Ton is er voor hem ook emotionele schade. Zijn vader begon het garnalenbedrijf dat hij nu samen met zijn broer runt. Hij zou niet weten wat hij anders moet doen. "Ik begon met werken in de visserij op mijn 17de, ik ken niet anders."
Hij zag hoe andere collega's zich lieten uitkopen door de overheid. "Dat is bedoeld om het aantal vissers te verminderen. Voor sommigen was het verlies van visgebied in de Westerschelde de doorslag om ermee te stoppen." Ook regels om de biodiversiteit in het gebied te beschermen beperken de mogelijkheden voor vissers in de Westerschelde, bovenop de vervuiling.
40 miljoen euro
De advocaat van Ton en de Vissersbond, Robbert-Jan Kamstra, werkt aan een eis van 40 miljoen euro. "Dat bedrag is bepaald door schade-experts, die de economische waarde van het verloren visgebied hebben bepaald. Het bedrag zal dan verdeeld worden over de gedupeerde vissers", vertelt Kamstra.
Volgens Kamstra biedt de zaak perspectief. "De 'goodwill'-vergoeding laat zien dat 3M zelf ook beseft dat er iets mis is gegaan. In november is al bepaald dat de Nederlandse rechter bevoegd is om uitspraken te doen over het Amerikaanse moederbedrijf. Dat komt omdat wij documenten hebben gevonden waaruit blijkt dat men in Amerika wist van de PFOS-lozingen." De rechter zal zich dit jaar inhoudelijk uitspreken over de aansprakelijkheid van 3M.
Traceerbare PFOS
"Daarnaast is de PFOS op andere manieren direct traceerbaar naar 3M", vertelt milieuchemicus Chiel Jonker, onderzoeker bij IRAS. "3M heeft namelijk al lange tijd toegegeven groot producent te zijn van PFOS. Ik heb laatst zelf nog een monster getrokken in de Palingbeek, dat langs de vestiging van 3M loopt in Zwijndrecht. En daar zat héél veel PFOS in."
Volgens Jonker komt er ook nu nog PFOS van het 3M-terrein in het milieu terecht, ondanks dat 3M zegt geen PFOS meer uit te stoten. "Ja, er is daar toch niet zo heel netjes gewerkt in het verleden denk ik. Dus de hele grond onder het terrein, die zit stampvol met die stoffen. Hetzelfde zie je ook bij Chemours in Dordrecht en in het Belgische Zwijndrecht is het niet anders. Dat spoelt langzaam uit, onder andere naar de Palingbeek."
'Echt crimineel'
Garnaalvisser Ton is hard in zijn oordeel over het handelen van 3M. Volgens hem gaat het niet om een incident, maar om bewuste keuzes die jarenlang zijn doorgezet, ondanks waarschuwingen over de gevolgen voor mens en milieu. Dat maakt de verantwoordelijkheid die het bedrijf draagt volgens hem alleen maar groter.
"Ik vind dit echt crimineel", zegt de visser. "Je bent bewust iets aan het kapotmaken, en het is niet zo dat je vervolgens naar een oplossing zoekt. Ze zijn in hetzelfde tempo doorgegaan, zelfs na waarschuwingen. Dan ben je in mijn ogen gewoon een crimineel. Dat maakt ze extra verantwoordelijk."