Verkoop sigaretten verbieden vanaf bepaalde geboortedatum: bescherming of betutteling? 'Dit gaat niet over vrijheid'

Koning Charles moet zijn handtekening officieel nog onder de wet zetten, maar dat is een formaliteit. Het strenge antirookbeleid in het Verenigd Koninkrijk gaat er dus komen. Kan dit een voorbeeld voor Nederland zijn? Want de 'rookvrije generatie' lijkt ook hier er voorlopig niet te komen.

'Kans op schonere longetjes'

Als EenVandaag het aan mensen op straat voorlegt, zijn de reacties gemengd. Een man van middelbare leeftijd met brandende sigaret in de hand ziet de strenge regels wel zitten. Want, zegt hij: "Je geeft de jeugd toch een kans op schonere longetjes." Schoner dan die van hem zelf dus.

Maar sommigen twijfelen of het wel te handhaven valt als iedereen na een bepaalde geboortedatum geen tabak meer mag kopen. Anderen zijn duidelijk tegen een verbod. "Na je 18de moet je het zelf weten, het is dan je eigen keuze", vindt een voorbijganger.

'Rookvrij doel' niet halen

Feit is wel dat de Nederlandse overheid in 2018 zichzelf het doel heeft gesteld om een 'rookvrije generatie' op te laten groeien. Concreet betekent dit dat in 2040 maximaal 5 procent van de volwassenen nog mag roken en van de jongeren zelfs '0 procent'.

Maar 8 jaar later is duidelijk dat dit doel bij lange na niet gehaald gaat worden, onder meer doordat steeds meer jongeren vapen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat veel kinderen en tieners die vapen later overstappen op de sigaret.

Jongeren beschermen?

Daarom is vanuit de samenleving de roep te horen voor strengere regels . Zij wijzen erop dat de overheid de plicht heeft om burgers te beschermen. Dat geldt dus ook voor jongeren die worden blootgesteld aan allerlei verleidingen om te gaan vapen en roken.

Als je weet hoe verslavend en schadelijk roken kan zijn, dan lijkt het de moeite waard om - in ieder geval - jongeren te beschermen tegen de verleidingen ertoe. Maar wat dit ingewikkeld maakt: waar ligt de grens tussen bescherming en betutteling?

'Nanny state' in Engeland

Daar is in Nederland veel discussie over. En ook in het Verenigd Koninkrijk: daar werd uiteindelijk jarenlang gedebatteerd over de plannen, waaronder het 'generatieverbod' voor tabak. Tegenstanders van de verkoopban spreken van een nanny state vanwege betutteling.

Minderjarigen beschermen tegen roken is volgens velen van hen goed, maar wat als iemand meerderjarig is: moet diegene dan niet zelf kunnen beslissen om sigaretten te roken of niet? Dat is dan toch iemands eigen keuze, vinden ze.

Eigen keuze-argument

Erik Buskens is hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen op het gebied van beleid voor volksgezondheid. Hij vindt dat het 'eigen keuze'-argument niet helemaal opgaat omdat het bij roken om een zeer verslavend middel gaat, namelijk nicotine. "Mensen die volwassen zijn en roken doen dat mede omdat ze verslaafd zijn geraakt."

Volgens hem is het dan ook zeker de moeite waard om te kijken of voorkomen kan worden dat mensen verslaafd raken aan roken, zeker als ze nog jong zijn. Hij vergelijkt het strenge Britse antirookbeleid met de helmplicht op een brommer of scooter en de plicht om een gordel te dragen in de auto: die regels zijn ook bedoeld om gezondheidsschade te voorkomen.

Tabaksindustrie

Longarts Wanda de Kanter pleit al langer voor meer en strengere maatregelen tegen roken. Zij vindt de tegenstelling tussen betutteling of bescherming geen goede manier om naar het probleem van rokende jongeren te kijken.

"Je moet het helemaal niet zien als een discussie over vrijheid. Het gaat namelijk niet over vrijheid", benadrukt ze. "De tabaksindustrie zet volle bak in op het aan het roken krijgen van onze kinderen", waarschuwt de longarts.

'Vervangende rokers'

De Kanter zegt dat de fabrikanten daarvoor 'aan de industrie verbonden wetenschappers' inzetten. "En ze proberen via vapen meer kinderen aan het roken te krijgen. Onze kinderen worden in hun eigen documenten zelfs de 'vervangende rokers' genoemd."

"Die moeten de inmiddels overleden rokers vervangen zodat de industrie voldoende winst blijft maken." Waarmee ze maar wil zeggen: hoezo vrijheid als jongeren door de slimme aanpak van de tabaksindustrie zo sterk verleidt worden om te gaan roken?

Geen politieke wil

In Nederland houdt het Trimbos-instituut zich bezig met effectieve maatregelen tegen roken. Op dit moment bestuderen de experts daar het nieuwe Britse beleid nog en laten ze binnenkort weten hoe ze erin staan. Ondertussen lijkt er in de politiek vooralsnog geen meerheid te zijn voor een verkoopverbod zoals in het Verenigd Koninkrijk.

Vooral VVD en PVV vertolken het 'eigen keuze'-standpunt en zullen ook de gevolgen voor de tabaksindustrie wellicht meewegen. Andere partijen, zoals PRO, richten zich op het terugdringen van het aantal verkooppunten van tabak. Dat helpt namelijk ook om roken minder toegankelijk te maken.