Roken, drinken en overgewicht nog steeds groot probleem ondanks Preventieakkoord: waarom het niet lukt om gezonder te leven

Minder mensen die roken, minder problematisch alcoholgebruik en minder overgewicht, dat waren de doelen toen in 2018 het zogenaamde Nationaal Preventieakkoord werd gesloten. Maar het resultaat valt tegen, laat onderzoek van RIVM zien. Als het zo doorgaat als nu, wordt op geen van de thema's het doel gehaald.

Roken, drinken en overgewicht

De Nederlandse overheid maakte zo'n 8 jaar geleden voor dit akkoord afspraken met onder meer patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten en sportbonden. Met z'n allen zouden zij zich inzetten om ervoor te zorgen dat in 2040 veel minder mensen zouden roken, problematisch drinken en dat er minder mensen met overgewicht zouden kampen.

Over roken schrijft het RIVM bij de laatste rapportage, uit 2024, dat het doel is dat er in 2040 geen enkele 12 tot 16-jarige meer rookt. Maar berekeningen laten zien dat nog steeds 4 procent van de 12- tot 16-jarigen zal roken in 2040.

Vapende kinderen

De vraag is nu of het effect van vapen op het rookgedrag van jongeren al goed is meegenomen in dit rapport. Longartsen en huisartsen maken zich grote zorgen over vapen. Jongeren raken snel verslaafd en lopen al vroeg schade aan hun longen op.

Stefan van Rooijen uit het Brabantse Asten is huisarts en ziet in zijn praktijk de problemen van ouders en jongeren. Zijn indruk is dat kinderen rond hun 12de beginnen met vapen. "Maar ook bij kinderen onder de 12 jaar zien we al dat ze vapen. Met lichamelijke klachten zoals buikpijn, hoofdpijn en concentratieproblemen tot gevolg."

Totaalverbod op nicotine

Volgens van Rooijen is het goed om een totaalverbod op vapen in te stellen. Hij vindt dan ook dat de huidige coalitie, die alleen inzet op een verbod op het kopen van nicotinehoudende producten tot 21 jaar, onvoldoende doet om het grote probleem van vapende kinderen en jongeren tegen te gaan.

"Er moet een totaalverbod op nicotine komen", zegt de huisarts. "Anders vindt de nicotine-industrie weer een nieuwe uitingsvorm om op de markt te komen."

Hoesten, keelpijn en misselijkheid

Hoe lastig het is om kinderen te laten stoppen met vapen en hoe groot de verleiding is voor kinderen om ermee te beginnen weet ook Esther Posthumus. Haar oudste dochter van 16 probeert nu te stoppen met vapen. Ze was 13 jaar oud toen ze begon.

Esther is verpleegkundige en heeft stellig de indruk dat haar dochter in die periode lichamelijke klachten ontwikkelde: hoesten, keelpijn, misselijkheid. En ook al is haar dochter nu gestopt met vapen, ze rookt wel. Tot Esthers grote spijt begon onlangs ook haar jongste dochter (12) met vapen. "Ik baalde enorm. Zeker omdat ze het heeft gezien bij haar zus hoe slecht het is. Het voelt als falen", zegt de moeder.

Verantwoordelijkheid ligt bij burgers

Maar niet alleen vapende jongeren zijn een probleem. Het lijkt er tot nu toe op dat ook het doel om minder problematische drinkers en minder mensen met overgewicht te hebben in 2040 niet zal worden gehaald. Hoe komt dat? "Omdat de verantwoordelijkheid vooral bij de individuele burgers is gelegd", merkt hoogleraar Volksgezondheidsbeleid Erik Buskens op.

Zo zijn er bijvoorbeeld geen harde afspraken gemaakt met bedrijven die ongezonde voeding produceren. "Die bedrijven hebben alleen gezegd 'we gaan ons best doen voor een gezonder aanbod' maar daar zit geen winst in voor hen."

Gezond leven voor sommigen niet makkelijk

Dit maakt het moeilijk voor burgers om een gezondere leefstijl aan te houden. "Sommigen mensen kunnen dat, die kunnen bedenken: ik moet gezonder gaan leven en profiteren van het aanbod van preventie-aanpakken. Maar andere mensen hebben die mogelijkheid niet", vertelt Buskens.

En daar vallen niet alleen praktisch opgeleiden en mensen met een lager inkomen onder, zegt hij over het kunnen volhouden van adviezen voor een gezonder leven. "Maar", zegt hij ook, "degenen die het al wat beter hebben profiteren er wel meer van dan de anderen."