Hoe dit ziekenhuis mensen helpt die door alcohol op spoedeisende hulp belanden: 'Aandacht en compassie'

Mensen die na een gezellige borrel net even te lang door zijn gegaan of na een avondje uit van hun fiets zijn gevallen: arts op de spoedeisende hulp Femke Gresnigt ziet ze dagelijks binnenkomen bij het OLVG in Amsterdam. Per jaar gaat het om 600 patiënten met een slok op.

20.000 gevallen

"Maar dat zijn alleen mensen met intoxicatie, die dus een verminderd bewustzijn hebben waarbij ze niet meer in staat zijn om zelfstandig naar huis te komen", vertelt de arts. "De patiënten die door hun middelengebruik bijvoorbeeld van een fiets vallen, die zitten daar eigenlijk niet eens bij."

Die cijfers heeft VeiligheidNL wel. In 2023 belandden zo'n 20.000 mensen op de spoedeisende hulp (SEH) na een ongeval waarbij alcohol in het spel was. "Ik denk dat wij als maatschappij niet goed voor ogen hebben hoe groot het probleem is", zegt Gresnigt. "Ik denk dat het door iedereen als heel normaal gezien wordt om alcohol te gebruiken."

Doorbreken

De arts behandelt veel patiënten die binnenkomen na overmatig alcoholgebruik. Dat hoort wat haar betreft ook bij het werk. Maar er knaagt wel iets. "Wij willen die mensen op de langere termijn ook meer zorg bieden en daar is een spoedeisende hulp natuurlijk eigenlijk niet voor."

"Dat vind ik frustrerend, het gevoel dat ik die mensen niet voldoende kan helpen. En dat wij dus niet kunnen voorkomen dat mensen daarin steeds vaker komen, of verder afglijden. En dat is wat we graag zouden willen doorbreken."

Nazorg

Daarom is er nu sinds een tijdje een nazorgconsulent in dienst, gefinancierd door verslavingszorg Jellinek en de GGD. Als er mensen binnenkomen op de SEH met een intoxicatie, dan wordt er toestemming gevraagd om later teruggebeld te worden. Tijdens dat telefoongesprek wordt in kaart gebracht wat voor impact het gebruik heeft op het dagelijks leven. Daarna volgt er een preventiegesprek of een verwijzing naar de huisarts of verslavingszorg.

"Ik denk dat wij daar een impact kunnen maken. Om iemands leven op die manier aan te passen, dat het echt heel gunstig is voor de patiënt en ook voor de druk op de acute zorg", zegt nazorgconsulent Fender Brands.

Compassie

Tijdens zo'n gesprek balanceer je volgens Brands op een dun koord. "Het is niet aan mij om op de stoel van een behandelaar te gaan zitten of met vingers te wijzen of te oordelen over het gebruik. Maar het is juist mijn taak om die patiënt te horen, om met compassie naast iemand te staan, en dan op die manier iemand juist te weten verwijzen."

Brands werkte al jaren op de SEH voor hij nazorgconsulent werd. Hij merkte terwijl hij eerste hulp verleende soms wel dat de patiënt klaar was met het middelengebruik. "Ik denk dat je die groep heel mooi kan ondervangen met een belletje. Dan voelen die mensen zich ook gehoord. Er is aandacht voor ze, en dat is soms genoeg voor iemand om de juiste stap te maken."

Acht keer op de SEH

Zo'n gesprek was ook voor Loïs Bisschop uiteindelijk het zetje in de rug om hulp te zoeken voor haar alcoholproblematiek. 10 jaar lang was ze in de ban van haar alcohol- en drugsgebruik. Daarbij belandde ze meerdere malen op de SEH: "Ik denk wel meer dan zeven, acht keer zoiets. Maar ik durf het je niet helemaal met zekerheid te zeggen."

Ze viel met de fiets, maar ook mentaal ging het meerdere malen heel slecht. "Dan dacht ik dat ik doodging, en had ik zulke erge paniekaanvallen dat ze me op de eerste hulp moesten helpen."

Aardig en lief

Uiteindelijk kwam er, terwijl ze op een kamer bijkwam, een vrouwelijke dokter praten. "Die heeft op een hele aardige en lieve manier aan mij verteld dat hoe ik op dit moment leef ongezond voor me is en vroeg me of ik daar iets aan wilde veranderen. En dat heeft mij wel echt heel erg geholpen."

Het plantte een zaadje: "Niet op dat moment zelf, ik maakte mezelf wijs dat dokters dat moeten zeggen. Maar ze had gelijk en achteraf, op het moment dat je het accepteert, ben je toch heel blij dat iemand je dat heeft verteld. Want er zijn niet heel veel mensen die je op je drankgebruik aanspreken."

Normaal

Ook Bisschop vindt dat alcohol drinken te veel genormaliseerd wordt. "Als je kijkt naar bijvoorbeeld vapen, dat mag niet. Smaakjes die aantrekkelijk zijn voor kinderen worden verboden. Maar dan denk ik: 'Malibu Raspberry Cola, dat is dan helemaal prima'. Er klopt gewoon iets niet."

Zelf begon Bisschop met overdag drinken, omdat ze dat zag in de televisieserie 'Gooische Vrouwen'. "Dus ook de media dragen eraan bij dat we zulke dingen normaal zijn gaan vinden, dat we het eigenlijk abnormaal vinden als iemand niet drinkt. Dat is natuurlijk gewoon heel raar."

'Zou nu verboden worden'

"Als je alcohol nu zou introduceren, dan zou het direct een verboden middel zijn", denkt SEH-arts Gresnigt. "Het veroorzaakt heel veel letsel, heel veel leed en het wordt op grote schaal geconsumeerd in Nederland."

"Het probleem zit in die nauwe scheidslijn tussen recreatief gebruik - af en toe eens een enkel glaasje - versus excessief gebruik - vele glazen, of heel regelmatig."

'Preventie is goedkoper'

Dat het aantal patiënten op de SEH door middelengebruik omlaag gaat, is volgens Gresnigt dan ook belangrijk. Ze is blij dat er in de zorg steeds meer aandacht komt voor preventie. "Het kost de maatschappij gewoon ongelofelijk veel geld. Met preventie zouden we veel goedkoper uit zijn. Maar dat vraagt wel een politieke keuze."

Gresnigt hoopt dat er meer aandacht voor komt in Den Haag. "En ook meer geld voor preventie. Want ook dit project bij ons in het OLVG is onzeker. Elke keer weer is het de vraag of de GGD er geld voor kan vrijmaken."