Veel ouders ervaren stress bij opvoeden, ook Marloes (43): 'Maar het hoeft niet alleen maar leuk te zijn'

Ook moeder Marloes Grimbergen voelt de druk. "Het zijn veel ballen die je als ouder in de lucht moet houden. Het ouderschap is niet alleen maar leuk", vertelt ze, terwijl ze een cracker voor haar zoon smeert. "Dan zeggen mensen wel eens: 'Ja, maar dit zijn de jaren, nu moet je van ze genieten'. Dat doe ik ook, maar af en toe kan ik ze echt wel achter het behang plakken."

Werk en opvoeding combineren

Marloes is 43, en woont met haar man en twee kinderen in Leiden. Naast moeder is ze zij-instromer in het onderwijs. Het combineren van haar werk als leerkracht en de opvoeding van haar kinderen kan voor haar stressvol zijn. "Je moet het op een of andere manier zien te combineren. Vaak gaat dat goed, en soms ook niet."

"Ik heb wel eens verslagen of rapporten die geschreven moeten worden. Dan wil ik thuis doorwerken, en dan is het wel lastig als zij op de achtergrond van alles willen. 'Ik wil eten, ik wil drinken, ik wil een snoepje. Wil je een spelletje met me doen? Mag ik op een scherm?' Dat gaat de hele tijd door."

Druk op ouderschap

Dat de druk op ouders toeneemt, is een ontwikkeling die al decennia gaande is, ziet hoogleraar Maartje Luijk. Op de Erasmus Universiteit in Rotterdam bestudeert zij de dagelijkse praktijk van opvoeden en hoe ouders daar het beste bij ondersteund kunnen worden.

"Het ouderschap heeft altijd al allerlei uitdagingen gekend. Maar wat je nu ziet, is dat sociale structuren die voorheen vanzelfsprekend waren - denk aan de kerk of het verenigingsleven - veel minder in de maatschappij aanwezig zijn. En dan valt ook de ruimte weg om daar je vragen te stellen."

Weinig hulp uit eigen netwerk

Ouders geven volgens Luijk in rapporten aan dat maar een kwart hulp krijgt uit het eigen netwerk. "Dat is echt heel weinig", zegt ze. Het gevolg daarvan is dat het ouderschap als zwaar wordt ervaren. "De helft van de ouders geeft aan dat ze oververmoeid zijn, en 1 op de 5 heeft symptomen die tot een burn-out kunnen leiden."

Veel ouders hebben niet het idee dat ze bij familie en vrienden terechtkunnen met vragen, ziet Luijk. "Ouders vinden het moeilijk om daar vragen te stellen, omdat je dan ook aangeeft dat je eigenlijk niet zo goed weet hoe het moet. Mensen zien online vaak het perfecte plaatje, en vragen zich af: 'waarom lukt mij dit niet?'"

'Het perfect plaatje'?

Ook moeder Marloes Grimbergen herkent het willen voldoen aan een 'perfect plaatje'. "Dan zag ik iets op sociale media, en daar ging ik mij dan aan meten", legt ze uit.

Zo ging ze aan zichzelf en haar rol als moeder twijfelen. "O, ik mag geen nee meer zeggen. Of, ik moet vaker nee zeggen. Ik moet aan 'gentle parenting' doen, natuurlijk ouderschap, onvoorwaardelijk ouderschap. Ik werd er knettergek van. Je vraagt je af: doe ik het dan wel goed? Want uiteindelijk is mijn doel om leuke volwassenen af te leveren aan deze maatschappij."

Herkenning bieden

Om daar een tegengeluid aan te geven, schrijft ze wekelijks een blog op de website van 'De Club van Relaxte Moeders'. "Ik kan er niet altijd van genieten, en dat probeer ik ook in mijn blogs kenbaar te maken. Dat probeer ik op zo'n realistisch mogelijke manier te doen. Dat het niet alleen maar leuk hoeft te zijn."

Ze hoopt herkenning te bieden aan andere ouders, vertelt ze. "Ik vind het heel prettig om van anderen te lezen dat ik niet de enige ben die bijvoorbeeld worstelt met driftbuien, of die zich geen raad weet met schermtijd. Omdat ik er tegenaan liep toen ik moeder werd, dat ik het gevoel had dat het leuker moest zijn, en dat ik niet gelijk het gevoel had op een roze wolk te zitten."

Emotionele afstand

Ouders kunnen naast vermoeidheid een emotionele afstand naar hun kinderen voelen, vertelt hoogleraar Luijk. "Dat je soms weg wil uit het gezin, of dat je soms daadwerkelijk weggaat om even afstand te nemen. En dat is natuurlijk wel zorgwekkend. Als je kijkt naar een klas met kinderen, zijn dat toch zes kinderen voor wiens ouders dat geldt."

Luijk noemt het leed groot, zorgwekkend maar ook onzichtbaar. "Dat komt omdat opvoeden toch vaak binnen het gezin plaatsvindt. We vinden dat een privékwestie. Je moet dat zelf oplossen en dat komt natuurlijk weer doordat we in een individualistische samenleving zitten, dus dat houdt elkaar in stand."

'Vraagschaamte'

Het voelt voor ouders alsof ze er alleen voor staan, denkt Luijk, omdat ze problemen dus zelf op willen lossen en zich schamen om om hulp te vragen. "Hulp vragen voelt als falen, en aan de andere kant zie je dat er ook best veel mensen zijn die het niet prettig vinden om zich met de opvoeding van een ander te bemoeien. Dus je hebt dan bemoeiangst aan de ene kant, en vraagschaamte aan de andere, en dat versterkt elkaar."

Ook Marloes vertelt: "Ik ben niet het type dat heel snel tegen vriendinnen zegt: 'Ik trek het niet meer, kun je me helpen met de opvoeding?', of dat ik dat soort vragen met vriendinnen deel." Maar als het echt nodig is, voelt ze wel de steun uit haar omgeving. "Ik heb het geluk dat mijn ouders redelijk in de buurt wonen, en dat ze echt altijd voor ons klaarstaan en heel veel oppassen."

Veranderende maatschappij

Maar, kun je denken: je weet toch dat opvoeden zwaar is als je aan kinderen begint? "Dat klopt", zegt Luijk. "Opvoeden is mooi en zwaar tegelijk, en dat is van alle tijden. Daar is niet zoveel aan veranderd. Maar wat wel is veranderd, is de maatschappij waarin ze moeten worden opgevoed."

Een maatschappij waarin er veel tegelijk op je af komt, zegt ook Marloes. "Je hebt het gevoel dat je continu ergens tekort aan doet. Je kinderen hebben aandacht, nodig, of je klas, je partner, of je vriendinnen. Daardoor denk je dat je overal moet kunnen pieken, maar dat gaat gewoon niet."

Ondersteuning

Er zijn volgens Luijk een aantal manieren om het ouderschap makkelijker te maken. "Ik denk dat het voor ouders belangrijk is dat zij zich ondersteund voelen. Ouders kunnen zelf denken aan het investeren in een netwerk. Dat vraagt wel lef, je moet het aandurven om die vragen te stellen."

De gemeente zou ouders kunnen ondersteunen door laagdrempelige plekken te creëren waar ouders naartoe kunnen om te praten en ervaringen uit te wisselen. Ook kan de landelijke regering iets doen. "Het zou mooi zijn als er een minister komt voor toekomstige generaties", vindt Luijk. "Opvoeden heeft ook te maken met onderwijs, mentale gezondheid, fysieke gezondheid, het werk van ouders."

Toekomstige generaties

Het is volgens de hoogleraar pedagogiek niet iets wat op de lange baan geschoven moet worden. In Amerika is de problematiek rondom opvoeding inmiddels bestempeld als publieke gezondheidscrisis. "Ik denk dat we daar in Nederland niet zo ver vandaan zitten. Wat mij betreft, is het dan ook goed om te bedenken dat we niet alle verantwoordelijkheid bij de ouders leggen. Die zijn best wel kwetsbaar."

Maar in de nabije toekomst verwacht ze niet dat het snel beter wordt. "Een trend zoals het individualisme laat zich lastig keren. Misschien wordt die zelfs nog sterker. En dan moeten we goed zorgen voor toekomstige generaties. Want die ouders bouwen wel het fundament, met hun opvoeding voor de kinderen."