Tweede Kamer wil hogere drempel voor beginnen van nieuwe school: 'Kwaliteit onderwijs staat onder druk'
Moet iedereen zomaar een school kunnen starten? De vraag is actueel nu een Tweede Kamermeerderheid zich tegen een wet keert die het makkelijker maakt een nieuwe school te starten, zoals de Forum-school van FvD. "Met kinderen moet je niet experimenteren."
"Het was destijds een roep uit de samenleving om meer ruimte te geven aan ouders", zegt ChristenUnie-leider Mirjam Bikker, over de wet meer ruimte voor nieuwe scholen, die vijf jaar geleden werd ingevoerd.
Grote bezwaren
"Dat je niet alleen een school kan stichten op religieuze gronden, maar ook vanwege een bepaalde visie op het leven. Want kinderen zijn niet van de staat, maar van de ouders. Alleen moet de basiskwaliteit wel op orde zijn. Met kinderen moet je niet experimenteren."
Bij een groot deel van de Kamer leven inmiddels grote bezwaren. De wet, die het dus makkelijker maakt een school te stichten, zorgt er volgens veel Kamerleden voor dat kinderen in hokjes opgroeien.
Aanpassingen wet
Er zijn ook zorgen ook over de kwaliteit van het onderwijs op nieuwe scholen, die doorgaans maar heel weinig leerlingen tellen.
Om die reden wil een meerderheid in de Kamer dat de wet wordt verbeterd. En ook staatssecretaris van onderwijs Judith Tielen laat al weten de wet te willen aanpassen, maar ze houdt wel vast aan de vrijheid om nieuwe scholen te stichten. De vraag is nu alleen nog hoe de wet aangepast zal worden.
Forumschool
Maar hoe ver die aanpassingen moeten gaan, is sinds de komst van een school die gesticht is door Forum voor Democratie een beladen vraag geworden. Een groot deel van de Kamer vindt het zorgelijk dat politieke partijen met belastinggeld een eigen school kunnen beginnen. Volgens de staatssecretaris van onderwijs heeft Forum overigens geheel volgens de geldende regels gehandeld.
Maar volgens D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk druist dat in tegen de principes van het Nederlandse onderwijs. In het nieuwe systeem kun je een school stichten op basis van ouderverklaringen, die online kunnen worden opgehaald. Die verklaringen mogen alleen worden ingevuld door ouders van jonge kinderen die in het gebied wonen waar de school moet komen.
Marktonderzoek
"Bij de Forumschool zie je dat ze voor het eerst gebruik hebben gemaakt van een nieuwe mogelijkheid in de wet: een marktonderzoek, wat een soort online enquête is onder ouders. Dat hebben ze ook nog eens gedaan in een hele andere wijk dan waar de school is gestart. Op basis van halve informatie", zegt Rooderkerk. "Wij vinden dat het marktonderzoek uit de wet moet", zegt het D66-kamerlid.
Meer islamitische scholen
Sinds de wet meer ruimte voor nieuwe scholen in 2021 werd ingevoerd is met name het aantal scholen in het basisonderwijs gegroeid. Volgens de eerste evaluatie van deze wet kwamen er in de eerste drie jaar 53 nieuwe scholen bij, waarvan verreweg de meeste (22) islamitisch.
Verder kwamen er vooral algemeen bijzondere en christelijke scholen bij.
Niet meer, maar beter
PRO-Kamerlid Marjolein Moorman, heeft bij de invoering van de wet als wethouder onderwijs in Amsterdam al gewaarschuwd tegen de wet. "We hebben niet behoefte aan meer scholen, maar aan betere scholen", zegt Moorman.
Als wethouder ondervond ze aan den lijve hoe de wet haar ertoe verplichtte voor elke nieuwe school met maar een paar leerlingen huisvesting te regelen, terwijl ze al kon zien aankomen dat de school geen kwaliteit kon leveren. "Een kwart van de scholen die erbij is gekomen, is zwak. Dat kunnen we onze kinderen niet aandoen. We moeten veel meer kwalitatieve eisen vooraf stellen aan schoolbesturen."
Ook VVD is kritisch
Ook de VVD is inmiddels kritisch over de manier waarop de wet uitpakt en herkent de zorgen van Moorman. "Je ziet nu dat scholen gesticht worden waar maar een beperkt aantal leerlingen op zit. Daar is wel een leerkracht voor nodig en een gemeente moet een schoolgebouw regelen, daartoe zijn ze bij wet verplicht", zegt VVD-kamerlid Arend Kisteman. "En wat je in de praktijk ziet is dat het onderwijsresultaat achterblijft."
Om die reden wil de VVD de wet aanpassen. "Het moet minder makkelijk worden een school te stichten, met name op plekken waar heel veel scholen zijn. Dus denk aan het marktonderzoek wat de school nu moet doen. En kijk ook eens of het echt daadwerkelijk nodig is om een net iets andere stroming of een net iets andere richting toe te voegen in al een heel breed aanbod."
Vrijheid van onderwijs
Een radicalere oplossing zou zijn om artikel 23 van de grondwet te schrappen, het artikel dat de vrijheid van onderwijs in Nederland regelt. Zonder dat artikel zouden we alleen overheidsscholen kennen, zoals in Frankrijk of Duitsland.
Een groot deel van het EenVandaag Opiniepanel blijkt hier voorstander van te zijn.
Misbruik van recht
Maar op dit vlak is de Tweede Kamer opvallend eensgezind: vrijwel geen Kamerlid wil tornen aan de vrijheid van onderwijs, ook niet om segregatie tegen te gaan.
"Ik sta voor die vrijheid van onderwijs. Ik ben van de ChristenUnie, het is ooit bijna de bestaansreden van mijn partij geweest", zegt voorvrouw Mirjam Bikker. "Voorop staat wat mij betreft dat je als ouder die keuze hebt. Alleen het kan niet zo zijn dat je misbruik mag maken van dat recht, zoals een school die fatbikes belooft om een islamitische school te stichten."
Kwaliteit staat onder druk
Ook het liberale Kamerlid Ilana Rooderkerk van D66 zegt dat de vrijheid van onderwijs een groot goed is. "Maar wat wij nu echt zien is dat de kwaliteit gewoon onder druk staat. En dat is helaas breed in het onderwijs het geval. We moeten ervoor zorgen dat onze kinderen weer goed leren lezen en schrijven."
CDA-Kamerlid Etkin Armut noemt het bijzonder onderwijs een 'groot goed'. "Ik weet wel dat zeven op de tien kinderen naar het bijzonder onderwijs gaat in Nederland. Ouders moeten een school kunnen kiezen die heel erg past bij de opvoeding die ze thuis ook geven."
Segregatie
Maar hoe ga je dan segregatie tegen? Want als leerlingen alleen omgaan met leerlingen uit eigen kring, dan komen ze niet in aanraking met mensen die anders denken of leven. In de eerste evaluatie van de wet wordt al gewezen op dit gevaar.
PRO-Kamerlid Marjolein Moorman ziet het gevaar. "Je ziet vooral dat iedereen zich in zijn eigen bubbel terugtrekt. Elk bubbeltje gaat z'n eigen school oprichten, ik denk niet dat dat is zoals wij de samenleving met elkaar willen inrichten." Maar Moorman wijt dat niet aan het bijzonder onderwijs. Het gaat volgens haar om goed onderwijs, waarin je ook leert dat je allemaal onderdeel bent van een samenleving.