Grote rookpluimen boven Moskou door Oekraïense drones, nadat Rusland eerder deze week Kyiv bombardeerde. Ondertussen vergadert de EU vandaag met Zelensky én is er contact met het Kremlin. Is vrede in zicht? "Een succesvolle fase kan ook weer omslaan."
Terwijl het Russische offensief grotendeels stilstaat, boekt Oekraïne op meerdere fronten tactische successen, volgens recente analyses van het Institute for the Study of War (ISW). Oekraïne heeft in mei het meeste terrein gewonnen sinds het begin van de Russische inval in de provincie Koersk. De opmars van Rusland is nu op veel plekken tot stilstand gekomen.
Realistische stemming
Maar die ontwikkelingen leiden in Oekraïne niet tot een gevoel dat de overwinning binnen handbereik is. Geopolitiek expert Rob de Wijk van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) omschrijft de stemming in het land als 'realistisch'. "Ik zag opiniepeilingen waarin 16 procent van de bevolking in Oekraïne zelf denkt dat Oekraïne nog kan winnen; de rest heeft daar grote twijfels over."
De Wijk is net terug uit Oekraïne. "Dat was redelijk heftig. Ik heb veel schuilkelders gezien, want er vond een groot bombardement op Kyiv plaats toen ik er was." Ook bezocht hij de frontlinie: "We zijn ook redelijk dicht bij het front geweest, op enkele tientallen kilometers afstand. Dat merk je op zich niet direct, maar je ziet natuurlijk wel hoe zo'n oorlog geleid wordt en je kunt op camera's goed volgen wat er gebeurt."
Logistieke problemen
De Wijk ziet dat de Russen hun tactiek veranderen om de strijd weer op gang te brengen. "Omdat het redelijk vastzit aan het front voeren de Russen nu meer aanvallen uit op stedelijke gebieden in Oekraïne", noemt hij. "De aard van het conflict verandert continu. We weten dat de innovatiecycli van bijvoorbeeld wapensystemen, met name bij de Russen, ongeveer 6, 7 tot 8 weken zijn. Dus om de 4 maanden verandert de aard van de oorlog."
De aard van het conflict verandert continu.geopolitiek expert Rob de Wijk
Ook wijst De Wijk op een nijpend logistiek probleem met de luchtverdediging van Oekraïne, omdat de voorraad Patriot-raketten opraakt. "Er zijn veel te veel Patriots verschoten, veel meer dan de jaarproductie. Oekraïne krijgt ze op dit ogenblik niet meer en dat biedt Rusland enorme kansen. Je ziet ook dat de Rus die kans met beide handen aangrijpt."
'Einde niet in zicht'
Bijzonder hoogleraar krijgswetenschappen Martijn Kitzen aan van de Universiteit Leiden deelt de analyse van De Wijk. "Het einde van de oorlog is nog niet in zicht", zegt hij.
"In de media bekijken we ontwikkelingen soms zoals we ze graag willen zien. We hopen dat Oekraïne wint en dat de oorlog stopt, maar een succesvolle fase kan ook weer omslaan. Afgelopen winter had Oekraïne het bijvoorbeeld erg zwaar." Toch is hij voorzichtig optimistisch. "Oekraïne weet wel stand te houden en maakt het de Russen lastig, zoals we nu ook vandaag weer zien in Moskou."
De rol van China
Deze week beschuldigde de Europese Unie China ervan dat ze Russische soldaten trainen. Voor Kitzen, die ook hoogleraar Irreguliere Oorlogvoering & Speciale Operaties aan de Nederlandse Defensie Academie is, kwam dit niet als een verrassing. "Dit is al wel langer bekend. Hoewel veel van deze activiteiten moeilijk hard te bewijzen zijn omdat ze in het geheim plaatsvinden, is de Chinese betrokkenheid reëel. In openbare datasets zijn steeds vaker Chinese taalgegevens en Telegramberichten te vinden."
"Maar het is lastig om hiertegen op te treden", weet hij. "De Verenigde Staten doen immers hetzelfde door Oekraïne te voorzien van inlichtingen voor aanvallen diep in Rusland. Zo werkt dat nu eenmaal in een oorlog."
Gesprekken voor vrede
Op het wereldtoneel wordt ondertussen van alles gedaan om vredesonderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland op gang te brengen. Gisteren werd bekend dat de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, hiervoor contact heeft laten opnemen met het Kremlin. Voor zover bekend is dat het eerste directe contact op dit niveau in vier jaar tijd. Ook bracht de volledige Noord-Atlantische Raad op 3 juni een historisch bezoek aan Kyiv.
En in Brussel komen de EU-leiders vandaag en morgen bijeen voor een top, waarbij ook president Zelensky aanwezig is. Twee weken geleden sprak Zelensky al met de leiders van de E3: Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, de drie grootste militaire en diplomatieke machten van Europa.
Veiligheid van Europa
"De Europese landen streven naar een actieve rol in de vredesonderhandelingen, mede omdat de veiligheid van Europa direct geraakt wordt door de uitkomst en omdat zij waarschijnlijk een belangrijke bijdrage zullen moeten leveren aan de uitvoering van een staakt-het-vuren", legt Kitzen uit. "Maar hoe het allemaal in de praktijk uitpakt, moet nog blijken. Frankrijk heeft zich bijvoorbeeld regelmatig uitgesproken als een uitgesproken voorstander van steun aan Oekraïne, maar loopt in termen van daadwerkelijke steun niet altijd voorop."
Wat voor Kitzen duidelijk is: de oorlog zal uiteindelijk niet op het slagveld, maar aan de onderhandelingstafel worden beslist. "De enige realistische oplossing is dat beide partijen met elkaar in gesprek gaan."
Wapenstilstand 'hoogst haalbare'
"Een staakt-het-vuren of wapenstilstand is waarschijnlijk het hoogst haalbare", zegt hij. "Oekraïne hoeft de bezette gebieden dan niet als Russisch te erkennen, terwijl het geweld wel stopt."
"Poetin lijkt dit ook steeds meer in te zien, omdat hij zoekt naar een manier om de oorlog zonder gezichtsverlies af te sluiten. Bovendien vindt volgens peilingen een grote meerderheid van de Oekraïners dat er een akkoord met Rusland moet komen om de oorlog te beëindigen", zegt hij tot slot.