Steeds vaker burenruzie over zonnepanelen of geluid: zo helpen buurtbemiddelaars en juristen bij conflicten

"Het doet heel veel met mensen als ze overlast ervaren van buren, maanden- of soms al jarenlang", ziet vrijwillig buurtbemiddelaar Ellen van den Bergh in Capelle aan den IJssel.

'Heb met mensen te doen'

"Mensen zijn er dag en nacht mee bezig, slapen slecht en hebben stressklachten. Ik heb echt wel te doen met de mensen die ik bezoek."

Haar collega-vrijwilliger Hanne Groenendijk herkent dit en vertelt: "Ik ben een keer bij een meneer geweest en die vroeg ik wat het met hem deed. Hij reageerde 'kijk daar dan' en wees naar het dressoir waar een enorme batterij aan medicijnen en pillen stond. Dat deed het met hem."

Meer dan alleen overlast

"Het grootste probleem dat buren ervaren en waarmee ze naar ons komen is geluidsoverlast", vertelt Hanne, die het vrijwilligerswerk al 22 jaar doet. Ze begon omdat ze merkte dat er meer polarisatie ontstond. "Ik dacht: ik wil iets doen dat mensen bij elkaar brengt."

Steeds vaker is er bij burenruzies ook meer aan de hand dan de eigenlijke overlast. Denk aan onbegrepen gedrag, dementie, nare ervaringen met geweld of taalproblemen. Dat blijkt uit de meldingen die landelijk binnenkomen bij het centrum dat buurtbemiddeling coördineert.

De samenleving verhardt

De toename aan complexe burenruzies verbaast jurist burenrecht Sharon de Wijs-Bremer niet. "De samenleving is ook aan het verharden en wij zien daardoor dat mensen minder makkelijk met elkaar in gesprek gaan", verklaart ze.

Een buurtbemiddelaar kan veel betekenen, maar voorwaarde is wel dat buren openstaan voor een gesprek. "Als mensen dat écht niet willen en ze willen de ruzie juridisch uitgezocht hebben, dan komen ze bij mij terecht", verduidelijkt De Wijs-Bremer.

Meer zaken over verduurzaming

De jurist bij Stichting Achmea Rechtsbijstand zag de afgelopen jaren ook steeds meer zaken over verduurzaming. "Die gaan bijvoorbeeld over geluidsoverlast door airco's en warmtepompen", vertelt ze.

"Als het eenmaal zo ver is dat er een jurist wordt ingeschakeld, dan val je vaak van het een in het ander", vervolgt ze. "Het heeft dan niet meer alleen te maken met de airco die geluid maakt. Mensen hangen bijvoorbeeld ook camera's op en dus komt er een privacyprobleem bij."

Geen oordeel hebben

Hoe je als buurtbemiddelaar het vertrouwen krijgt om te helpen? "Ik ben ouder, ik ben grijs, dat helpt misschien", zegt Hanne daarover. "Maar ik hou ook van babbeltjes en maak vaak opmerkingen als ik binnenkom over bijvoorbeeld de mooie plantjes of tuin."

Het belangrijkste is volgens haar om echt rustig te luisteren en geen oordeel te hebben. "We gaan ook altijd met twee bemiddelaars langs, eerst bij buur A en daarna bij buur B. We horen beide kanten aan."

Vanuit politie of woningcorporatie

Buren vinden het fijn als er naar hen geluisterd wordt, vertelt Hanne. "Ook omdat ze er soms niet in geslaagd zijn hun verhaal te doen bij de politie of woningcorporatie."

Wel verwijzen politie en woningcorporaties regelmatig door naar buurtbemiddeling, merkt ze. "De politie komt wel eens ergens bij iemand thuis en vind dan niks strafbaars, maar wel iets vervelends. Dan schakelen ze soms naar ons. Wij gaan niet over wat verboden is. Het gaat bij ons over rekening houden met elkaar."

'Ik ben de laatste om te procederen'

Als jurist brengt De Wijs-Bremer de juridische positie in kaart van degene die haar inschakeld, en geeft ze advies. Toch start ook zij niet zomaar een rechtszaak. "Ik ben wel jurist, maar procederen is echt het laatste redmiddel. Als ik mensen aan de telefoon heb, dan zijn ze er zelden op uit om naar de rechter te gaan: ze willen gewoon rust."

Veel vaker gaat De Wijs-Bremer daarom bij mensen langs en zit ze - net als buurtbemiddelaars - aan de keukentafel. "Een brief van een jurist kan rauw op iemand z'n dak vallen, dus ik kijk altijd eerst of een praktische en langdurige oplossing mogelijk is. Daar kan veel juridisch leed mee worden voorkomen."

Normen, wetsartikelen en praktische oplossingen

Om te bepalen wie er gelijk heeft, kan de jurist terugvallen op verschillende normen en wetsartikelen uit het burenrecht. Maar ze vindt het vooral ook belangrijk om te luisteren naar het probleem achter het probleem. "Het kan namelijk ook zo zijn dat er feitelijk geen norm wordt overschreden, maar dat mensen toch overlast ervaren."

Ze zoekt dan ook mee naar praktische oplossingen. "Met airco's zijn er bijvoorbeeld best maatregelen te nemen. Sommige apparaten hebben een nachtinstelling, of soms kan er een geluidsreducerende kast om het apparaat heen worden geplaatst."

'Tel tot tien'

"Zoiets klinkt heel praktisch", vervolgt de jurist, "maar als een relatie eenmaal verstoord is, kunnen mensen niet meer zo goed helder denken", is haar ervaring.

Toch is haar advies aan buren altijd: probeer samen het gesprek aan te gaan. "Je bent nu eenmaal buren van elkaar en wie weet hoe lang je nog naast elkaar moet blijven wonen. En als je zwaar geïrriteerd bent, tel dan eerst even tot tien voordat je naar de buren stapt en nodig ze op een rustige manier uit om te komen luisteren."

Deel je plannen vooraf

"Dezelfde tip geldt eigelijk om overlast te voorkomen. Als je plannen hebt voor een verbouwing of verduurzaming van je woning, overleg dan vooraf met je buren", tipt De Wijs-Bremer. Leg uit wat je van plan bent en luister ook naar hun zorgen. En neem maatregelen om die zorgen weg te nemen. Dat voorkomt veel problemen achteraf."

"Kom je er samen echt niet meer uit, wacht dan niet te lang met het inschakelen van hulp. Hoe langer je wacht, hoe groter de kans dat het escaleert en dat is in veel gevallen echt niet nodig", zegt ze.

Sneller dan naar de rechter

"Wat wij als bemiddelaars soms ook zeggen", vertelt Hanne, "is: 'als je niet met elkaar om de tafel gaat, hoe gaat het dan verder? Dan blijft de situatie zoals het nu is. Zou u deze kans toch willen grijpen om het uit te spreken?' Het is sneller dan de gang naar de rechter."

"Vroeger keek ik heel veel naar de Rijdende Rechter", vertelt mede-vrijwilliger Ellen. "Dat is veel juridischer en met harde uitspraken. Maar ik vind toch ook dat wij als buurtbemiddelaars veel bereiken". Hanne zegt over die voldoening: "Als een bemiddeling mooi afloopt met een handdruk of een knuffel, dat is dat geweldig."