Slechte zorg voor jonge vluchtelingen heeft grote gevolgen voor hen én maatschappij: 'Risico om af te glijden naar criminaliteit'

Jasper Koot werkte vanaf april 2024 1 jaar lang als groepsbegeleider bij jeugdzorgbedrijf You Care in Hoenderloo. Het werd een werkervaring die hem lang zal bijblijven. EenVandaag sprak de afgelopen maanden met tientallen oud-medewerkers van You Care, waaronder Jasper. 2 maanden geleden ging het bedrijf failliet en liet het een miljoenenschuld achter.

Typische 'zorgcowboy'

Deskundigen noemen het bedrijf een typische 'zorgcowboy': een instelling die zorgbudgetten inzet voor eigen gewin. De voormalige medewerkers zeggen dat er heel veel geld beschikbaar was voor de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen maar dat het aan alles schortte. Vanuit de opdrachtgevers - de voogdijorganisatie Nidos en diverse gemeenten - liep een aanzienlijke geldstroom naar You Care.

"Per cliënt ontvangt deze zorginstelling 80.000 euro per jaar. 80.000 euro! En er is geen eten!", vertelt Jasper ontzet. "Er was geen eten, er was geen begeleiding, er waren geen uitjes, geen abonnementje kon er vanaf. Waar het geld wel bleef, ik heb er geen goed antwoord op, maar het was niet op de groep in elk geval."

Geen structuur

Wat ging er in zijn ogen mis in deze opvang? Over die vraag hoeft Jasper niet lang na te denken: "Een totale afwezigheid van enige vorm van structuur. Er was niet aan de voorkant nagedacht wat de jongens die er zouden worden geplaatst, nodig hebben."

Jasper vraagt zich af wat de kwaliteit van de opvang precies is "als er geen dagbesteding is, geen handhaving of jongens wel of niet naar school gaan, als er geen ontspanningsmogelijkheid is", noemt hij op. "Het zijn jongens in de puberteit hè, die moeten zich fysiek kunnen uiten. Zeker een doelgroep die al met trauma's zit, wil je bijvoorbeeld fitness kunnen aanbieden."

Vertaalslag naar leven in Nederland

Gedragswetenschapper Elianne Zijlstra verdiepte zich in psychische problemen, leer- en opvoedingsproblemen in de ontwikkeling van kinderen en (jong)volwassenen, met name bij gevluchte jongeren. "Wat je nodig hebt om van traumatische ervaringen te herstellen, is een veilige context waar je mag zijn wie je bent, waar je weet dat er mensen zijn die voor je zorgen. En dat ontbreekt hier", zegt de universitair hoofddocent, die verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen.

"Het is een enorme last die deze jongens op hun schouders hebben, omdat zij uiteindelijk de vertaalslag moeten maken naar het leven hier in Nederland en naar de gebruiken en gewoonten in Nederland."

Depressie, angst en moeheid

Dat is wat Nederland van de jongeren verwacht, maar gemakkelijk is dat niet, zeker niet zonder goede opvang en begeleiding. "Je ziet dat deze jongeren vaak kampen met klachten als depressie, angsten, lusteloosheid, moeheid, weinig tot activiteiten kunnen komen. Je ziet dat het tot uitbarsting kan komen in agressief gedrag. Het middelengebruik onder deze groep jongeren is ook aanwezig met als doel om hun gevoel te dempen waardoor ze zich wat rustiger kunnen voelen."

Amir, een Eritrese jongen die onder de hoede was van You Care in Hoenderloo, kan hierover meepraten: "Ik lag de hele dag op m'n kamer, alleen maar slapen. Ik ging me vervelen. Ik zei: 'Ik heb veel last. Ik wil naar school, ik wil leren.' Maar de begeleider zei: 'Ik kan niks voor jou doen.' Dat zei hij letterlijk."

'We moeten ze iets bieden'

Oud-groepsbegeleider Jasper zag met eigen ogen hoe bij You Care incidenten eerder regel dan uitzondering waren. "Het is niet toevallig dat bijna dagelijks politiesurveillance langs kwam. Op een gegeven moment kende ik de agenten bij naam."

"Ik had sterk het vermoeden dat er tot aan harddrugs werd gedeald. Ik heb al die tijd geprobeerd om die jongens niet te zien als boeven, ook zij die het wel waren, maar te zien als getraumatiseerde jongeren. Jongeren waarvan ik dacht: we moeten ze toch wel iets gaan bieden. Vind je het gek als je 16 of 17 jaar bent en er word je niks geboden, dat je dan de boel overhoop gaat schoppen?"

Onder vergrootglas

De observaties van Jasper passen in een patroon dat uiteindelijk ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zag. Eind maart van dit jaar publiceerde de inspectiedienst een rapport met de titel 'Onvoldoende passende hulp voor jongeren met complexe problemen in Hoenderloo'. Verschillende jeugdhulpaanbieders - waaronder You Care - lagen tussen april en december 2025 onder het vergrootglas.

Zo stelde de IGJ vast dat de kwaliteit van de hulp ondermaats is en dat de jongeren onvoldoende mogelijkheden hebben om deel te nemen aan onderwijs of aan dagbesteding. Ook zagen de inspecteurs dat de veiligheid op het terrein tekortschiet. Juist de afgelegen ligging van het terrein in de bossen van Hoenderloo helpt niet mee. De jongeren die hier in de zorginstellingen verblijven, kunnen geen verbinding maken met hun omgeving en de bewoners in de regio.

Ver van gemeente

Ook werd gezien dat de 172 jongeren die bij de instellingen op het terrein waren geplaatst, ingeschreven staan bij 83 gemeenten door heel Nederland, de meesten ver buiten hun eigen regio. Gemeenten zijn verantwoordelijk om passende jeugdhulp in hun eigen regio aan te bieden, dichtbij huis.

Maar omdat er weinig opvangplekken zijn in de jeugdzorg, kan een jongere ook ver buiten zijn of haar eigen gemeente geplaatst worden. Dan blijft wel dezelfde gemeente verantwoordelijk, terwijl het voor gemeenten door die grote afstand niet te overzien is of de zorg op orde is.

Medewerkers onder invloed

De IGJ schreef in het rapport dat het al sinds 2021 meldingen over aanbieders ontving. Aanbieders zelf meldden 319 incidenten waaronder middelengebruik, bedreiging, geweld, vernielingen op het terrein.

Tijdens een aantal inspecties, waarbij ook de politie controles uitvoerde, werden enkele medewerkers onder invloed van verdovende middelen aangetroffen. Diverse medewerkers bleken bekend te zijn bij opsporingsinstanties vanwege drugshandel, sommigen hadden een strafblad.

'Gigantisch risico'

Over de veerkracht van veel minderjarige vreemdelingen is gedragswetenschapper Zijlstra vol lof, niet dankzij maar ondanks de zorg die ze krijgen. "Er zijn heel veel voorbeelden van jongeren bij wie het goed gaat en dat is uitzonderlijk gezien alles wat ze hebben meegemaakt en hoe wij de zorgkwaliteit met minimale prioriteit hebben ingericht."

Dat het ontbreken van die zorgkwaliteit negatieve gevolgen kan hebben, ziet bijvoorbeeld burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem duidelijk. "Het risico van afglijden richting de criminaliteit is gigantisch, ook omdat de sociale controle nihil is. We zien dat te veel jongens richting criminaliteit afglijden; we zien ze slachtoffer worden van mensenhandel; we hebben het vermoeden dat er criminele netwerken mee gemoeid zijn", somt hij op.

Onvoldoende investeren

Zijn gemeente was een van de opdrachtgevers van You Care. Dat de jeugdzorg en opvang voor deze groep anders moet, is voor hem nu wel duidelijk. "Een goede opvang is niet alleen 'bed, bad en brood' regelen maar ook opvoeding organiseren. Het is ook vorming, het is ook onderwijs. Kortom: jongeren en juist deze jongeren omringen met opvoeders."

Zijlstra ziet dat het precies daar aan schort: "Wij investeren daar onvoldoende in waardoor je ook problemen aan het creëren bent, waar je later als maatschappij last van hebt." Jasper is - als hij terugdenkt aan zijn tijd bij You Care - weinig hoopvol gestemd: "Ik heb er een heel hard hoofd in, zoals wij nu deze jongens nauwelijks begeleiding bieden en een gezonde toekomst. Ik zou niet weten hoe dat goed terecht moet komen."