Renates vader kwam onverwachts te overlijden, afspraken over zijn digitale accounts waren er niet: 'We moeten dit allemaal goed regelen'

Dit blijkt uit een panelonderzoek van EenVandaag, waarin een derde zelfs zegt nog nooit van de term 'digitale nalatenschap' te hebben gehoord. Wat ze dus ook niet weten is dat het gebrek aan voorbereiding vaak tot veel extra werk kan leiden en soms zelfs tot schrijnende situaties.

Onleesbare en verouderde wachtwoorden

Het overkwam Renate Dijkema na het plotselinge overlijden van haar vader. Ze trof in zijn werkkamer een map aan vol gele post-its met verouderde en onleesbare wachtwoorden. De administratieve afwikkeling werd een bureaucratisch doolhof waarin bedrijven vaak geen enkel protocol bleken te hebben voor nabestaanden.

"Ik belde naar een bedrijf om een abonnement te beëindigen en daar vroegen ze doodleuk of ik mijn vader aan de telefoon kon laten komen om wat dingen te verifiëren. Ik zei: 'als je net had opgelet, weet je dat hij dood is.' Daar maakten ze me ontzettend boos mee."

Tijdrovend proces

Het contact om abonnementen te annuleren was niet de enige tijdrovende bezigheid voor Renate. Ook het beheer van zijn social media kostte haar maanden aan werk.

"Hij had niets ingesteld", vertelt ze over haar vader die niet had vastgesteld over wat te doen met zijn accounts na overlijden. "Het was een enorme zoektocht om overal toegang te krijgen en accounts te kunnen verwijderen of omzetten."

Ethisch hacken

Wanneer er vooraf niets is vastgelegd over de digitale erfenis van overledenen - zoals in Renates situatie - eindigen nabestaanden geregeld bij Sander van der Meer, expert bij Digital Life Legacy. Hij fungeert als een laatste redmiddel door telefoons en computers van overledenen op een ethisch verantwoorde manier te kraken.

"Mensen willen bijvoorbeeld bij suïcide weten waarom iemand een bepaalde keuze heeft gemaakt. Maar ook bij andere gevallen zoeken nabestaanden naar foto's en laatste WhatsApp-gesprekken. Zonder code kom je tegenwoordig nergens meer bij."

Laatste redmiddel

Hoewel Van der Meer een oplossing biedt, waarschuwt hij dat dit nooit de voorkeur heeft. "Bij een nieuwe telefoon kan het kraken soms maanden duren. Bovendien is het een emotioneel risico; je kunt dingen tegenkomen die je liever niet had gezien."

Hij heeft het dan over privégesprekken of foto's die niet voor de ogen van nabestaanden bestemd waren. Die data kan niet gefilterd worden, vertelt de expert. Zijn advies is dan ook duidelijk: "Ga het gesprek aan en deel je laptop- en telefooncodes met naasten. De enige vraag die je jezelf moet stellen is: wil ik wel alles delen?"

Privacy, veiligheid én ontzorgen

Ook Josanne Ganzevles van de Alliantie Digitaal Samenleven benadrukt dat het hoog tijd is dat we digitale bezittingen net zo serieus nemen als fysieke spullen. "Het gaat om privacy, veiligheid en het ontzorgen van de nabestaanden", zegt ze over het maken van afspraken over het vastellen van een digitale erfenis.

"Als je het niet regelt, weten nabestaanden vaak niet wat iemand had gewild. Dat maakt het maken van keuzes over iemands online leven extreem lastig."

'Maak een checklist'

Volgens Ganzevles hoeft het regelen van je digitale nalatenschap geen enorme opgave te zijn als je het gestructureerd aanpakt. Hiervoor maakte zij samen met haar team een stappenplan om uit te voeren voor je overlijden, zodat familie en/of vrienden weten wat jij wilde.

"Het stappenplan bestaat bijvoorbeeld uit een checklist: wat heb je aan digitale nalatenschap, zoals accounts, mail en telefoonabonnementen? Schrijf de meeste recente wachtwoorden op en geef aan of je wilt dat na je dood alles verwijderd wordt, en of nabestaanden je mail bijvoorbeeld mogen lezen."

Behapbaar maken

Het belangrijkste advies van de Alliantie is om niet alles tegelijk te willen doen. "Doe het in kleine stapjes", adviseert Ganzevles. Zo blijft het 'behapbaar' en 'relaxed', legt ze uit. "We horen terug dat dit erg fijn is en goed werkt. Het stappenplan is essentieel om bij leven te volgen, want dan maak je daar zelf een actieve en bewuste keuze in."

En voor mensen die er niet zelfstandig uit kunnen komen, heeft Ganzevles samen met haar collega's zelfs een 'hulplijn' opgericht, de DigiHulpLijn.

'Hoort erbij'

Ook Renate, die na het overlijden van haar vader zelf voorlichting geeft over dit onderwerp, benadrukt nogmaals dat het regelen van een digitale nalatenschap iedereen aangaat, niet alleen senioren.

"Het voelt als een ver-van-je-bedshow, maar de dood hoort erbij", merkt ze op. "Beter zou zijn als we het allemaal goed regelen, zodat je zelf zeggenschap hebt. In mijn gezin bespreken we wachtwoorden nu openlijk."