Een manager die rondloopt in een trui met 'gelukszoeker' erop, medewerkers met een hoofddoek die 'theedoekjes' worden genoemd en bij sollicitaties wordt naar 'lekkere wijven' gezocht. Op asielschip Silja heerst een angstcultuur en het COA greep niet in.
EenVandaag sprak meerdere mensen die werken op de Silja. Uit hun getuigenissen, documenten, meldingen en brandbrieven komt een patroon naar voren van discriminatie, racisme en intimidatie door het management op het schip. Medewerkers hebben verschillende keren aan de bel getrokken, maar daar is tot nu toe niets mee gedaan.
Asielschip Silja
Op het zeecruiseschip Silja Europa worden sinds 4 jaar mensen opgevangen door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Eerst lag het schip bij het Noord-Hollandse Velsen en werden er asielzoekers ondergebracht. Sinds de zomer van 2023 is Rotterdam de thuishaven en inmiddels wonen er 2.000 statushouders op het schip.
De Silja kwam eerder in het nieuws vanwege de onveilige omstandigheden waarin kinderen op het schip leven. Artsen trokken bij EenVandaag aan de bel over de grote gevolgen voor hun fysieke en mentale gezondheid. Dit verhaal gaat over de werkomstandigheden van medewerkers. Op het schip werken ruim tachtig medewerkers van het COA.
'Laten optyfen'
Er heerst een angstcultuur op de Silja, het ziekteverzuim is hoog en veel medewerkers vallen uit. Zes medewerkers doen nu hun verhaal. Wel allemaal anoniem, omdat ze bang zijn voor de consequenties. Dat is niet voor niets: uit de gesprekken wordt duidelijk dat leidinggevenden zich dreigend uitlaten.
Zo zei een manager over collega's die zich ziek hebben gemeld dat hij ze 'wil laten optyfen'. "Ik wil ze zo erg leegprikken dat ze zelf weggaan", zei hij. Dat gebeurt ook: het personeelsverloop op het schip is hoog, mensen vertrekken aan de lopende band of worden overgeplaatst.
'Theedoeken' en 'brievenbussen'
Een belangrijke reden hiervoor is discriminatie en racisme vanuit het management. Een medewerker die een hoofddoek draagt maakte een incident mee waarbij ze bedreigd werd door een bewoner van het schip. Ze hoopte daarna met haar manager te spreken over welke maatregelen nodig zouden zijn.
Maar dat gebeurde niet. In plaats daarvan hoorde ze later dat de manager zou hebben gezegd dat 'een theedoekje minder' niet zo erg zou zijn. Het past binnen een patroon: zo werden bewoonsters in een boerka door een andere manager 'brievenbussen' genoemd.
Ongelijke behandeling
Medewerkers met een migratieachtergrond zeggen dat zij stelselmatig worden achtergesteld door het management. "Een bepaalde groep moet zich voortdurend bewijzen, terwijl anderen beschermd worden", vertelt een medewerker. "Ik ben de tel kwijtgeraakt van het aantal geëmotioneerde collega's dat ik de afgelopen 1,5 jaar heb gezien."
Een van de leidinggevenden heeft bevriende collega's naar het asielschip gehaald. Deze groep wordt keer op keer de hand boven het hoofd gehouden, zien de andere medewerkers. "Wanneer zij iets doen wat niet volgens de norm is, gebeurt er niets. Doet iemand anders precies hetzelfde, dan wordt er direct een officieel gesprek ingepland."
Intimiderende gesprekken
Die gesprekken verlopen vaak intimiderend, vertellen medewerkers. Een van de kantoren staat inmiddels bekend als het 'slachtkantoor'. Managers verheffen hun stem, wijzen met vingers en slaan zelfs op tafels. Tegen collega's met een migratieachtergrond werd bovendien meerdere keren gezegd dat zij er 'op basis van hun uiterlijk intimiderend uitzien'.
Daarnaast gebruikt het management bijnamen als 'groepje exotisch' en 'groepje Mohammeds'. Een van de managers probeert zijn discriminerende uitingen niet eens te verhullen, vertelt een medewerker. "In zijn kantoor hangt gewoon een trui met 'gelukszoeker' en die draagt hij ook gewoon."
'Alleen maar lekkere wijven'
Ook bij de zoektocht naar nieuw personeel voor op de Silja wordt gediscrimineerd. "Er komen regelmatig sollicitanten die op papier heel erg voldoen", vertelt een medewerker. "Maar zodra ze een migratieachtergrond blijken te hebben vallen ze al af, want 'we hebben al theedoekjes genoeg'."
En niet alleen racisme, ook seksisme speelt een rol in het selectieproces. "Ik wil alleen maar lekkere wijven op de boot, want ik moet er wel naar kunnen kijken", zou een manager openlijk hebben gezegd. Als sollicitanten niet aan deze 'eis' voldoen krijgen ze te horen dat er 'geen klik' zou zijn.
Heksenjacht door manager
Er is door medewerkers op verschillende manieren aan de bel getrokken om de misstanden aan te kaarten. Eind vorig jaar werd een brandbrief gestuurd naar de algemene mailbox van de COA-locatie, waarin een van de managers ook direct werd aangesproken. Het gevolg was niet een aanpak van de problemen, maar een heksenjacht op de opstellers.
De aangesproken manager ging langs medewerkers en vroeg hen per e-mail te verklaren dat zij niet achter de brief stonden. "Hiermee heeft zij veel collega's angst aangejaagd", vertelt een medewerker. Ook hijzelf deed het uit angst, terwijl hij zich wél herkende in de geschetste situatie. Medewerkers die niet 'tekenden' waren 'verdacht' en werden 2 maanden genegeerd door de manager.
Meldingen bij COA
Ook meldingen bij het hogere management van het COA leidden tot niets. Sterker nog: deze anonieme klachten kwamen via een regiomanager weer rechtstreeks terug bij de leidinggevenden in kwestie. Het personeel probeerde het ook via het meldpunt integriteit van het COA, daar zijn volgens een medewerker twintig klachten ingediend.
Er werd tegen medewerkers gezegd dat ze snel terugkoppeling zouden krijgen op hun meldingen. Maar tot op de dag van vandaag voelen zij zich nog altijd niet gehoord en begrepen, en blijft verandering uit. "Er gebeurt niks, het COA zwijgt", zegt een van hen.
Brandbrief aan ministerie
Begin oktober hebben de medewerkers een zoveelste noodkreet gedaan over de situatie op de Silja, deze keer in een brandbrief aan het ministerie van Asiel en Migratie. Daarin spreken ze van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en intimidatie vanuit het management, en over ongelijke en discriminerende behandeling van medewerkers."
Ook wijzen ze op het stelselmatig negeren van meldingen en signalen vanaf de werkvloer. De hoop is dat er nu eindelijk wel wordt ingegrepen op het asielschip. "Ik vind dat er onafhankelijk gekeken moet worden naar de manier waarop het management op de Silja functioneert", zegt een medewerker.
COA belooft onderzoek
"Helaas hebben de afgelopen tijd signalen het bestuur bereikt betreffende de opvanglocatie de Silja in Rotterdam waar meldingen over integriteit en (sociale) veiligheid te lang zijn blijven liggen en waar medewerkers zich onvoldoende gehoord en gezien hebben gevoeld", laat het COA in een schriftelijke reactie weten.
De opvangdienst kondigt aan dat een extern bureau onderzoek moet gaan doen de komende periode. Ook gaat het COA zelf in gesprek met medewerkers. De dienst geeft aan dat de organisatie de afgelopen jaren flink is gegroeid en wil daarom de loketten waar medewerkers zich kunnen melden versterken.
Managers reageren niet
Ook de managers om wie het gaat zijn door EenVandaag om een reactie gevraagd. Maar zij hebben niet gereageerd op vragen en uitspraken die hen zijn voorgelegd. Het COA noemt de uitspraken die zijn voorgelegd 'zeer ernstig', maar volgens de dienst moet onderzoek uitwijzen of de uitspraken zijn gedaan.
Verder laat het ministerie van Asiel en Migratie in een schriftelijke reactie weten op de hoogte te zijn van de brandbrief die door de COA-medewerkers op de Silja gestuurd is.