Niet wachten op overheid, maar het zelf doen: deze burgers werken samen aan weerbaarheid

Zendamateurs, zelfredzame burgers en kleine dorpen die een eigen noodplan bedenken: niet alleen de overheid bereidt zich voor op crises. In Den Horn bijvoorbeeld zit het lokale hulpnetwerk simpel en praktisch in elkaar. "We gebruiken de kracht die er al is."

Kennis en kunde in het dorp

Inwoner Kees Schoon neemt ons mee het dorp in, langs een aantal van deze 'noodsteunpilaren'. De een heeft een aggregaat of een trekker, de ander heeft medische kennis.

Ook is er een buurman die direct helpt als er technisch iets kapotgaat. "Dan bellen we buurtgenoot Hein", zegt Kees. "Want we weten precies wat we aan kennis en kunde in het dorp hebben rondlopen."

Korte lijntjes

"We gebruiken gewoon de kracht die er al is", zegt inwoner Gabrielle Remery. Ze ziet dat die aanpak goed werkt: "Je hoeft hier niet hele dikke structuren of draaiboeken uit te rollen."

Met 'korte lijntjes' werken, dat werkt het beste, vindt Gabrielle. "En die hebben wij ook met onze burgemeester. Zo hebben we bedacht om in het dorpshuis een doos neer te zetten met draaiboeken, een pak koffie en een megafoon om het dorp toe te spreken."

'Dit doe je als gemeenschap'

Dit soort burgerkracht is op steeds meer plekken te zien, kan Winanda Hoogland-Kuiper vertellen. Ze is projectleider bij de Landelijke Vereniging Kleine Kernen (LVKK). "De ervaring leert dat er in een noodsituatie, nog voordat er een officiële instantie ter plaatse is, mensen op zoek gaan naar de plek waar zij zich vertrouwd en thuis voelen."

Zoals na de aardbeving in Zeerijp, waar het dorpshuis direct openging. "Dat regelt een gemeente niet, dat doe je als gemeenschap zelf. Het zijn de mensen die het samen mogelijk maken op het moment dat de nood aan de man is."

Buurtweerbaarheidsbudget

Die collectieve weerbaarheid is volop aanwezig in levendige gemeenschappen waar men elkaar al kent, zegt de projectleider. "Het is daarom simpelweg veel slimmer en goedkoper om te investeren in wat er al is, in plaats van de sociale infrastructuur eerst af te breken en dan weer iets nieuws op te zetten." Ze pleit dan ook voor een buurtweerbaarheidsbudget.

Met zo'n structureel budget kunnen bestaande dorpshuizen worden behouden en crisisbestendig worden gemaakt, betoogt Hoogland-Kuiper: "Want in het algemeen denk ik: je moet van bovenaf niet te veel willen regelen. Ik hoor ook wel dat, op het moment dat er vanuit de overheid wordt begonnen met een pilot met noodsteunpunten, dorpen zeggen: 'Ja, weet je, laat maar even zitten. Wij willen het gewoon zelf doen. We lossen het zelf al op.'"

Burgerkracht als motor

Die voelbare burgerkracht in Den Horn is ook de motor achter DARES (Dutch Amateur Radio Emergency Service). Deze stichting bestaat uit radioamateurs die tijdens een crisis noodcommunicatie kunnen verzorgen, en is volledig onafhankelijk van de overheid ontstaan.

"We zijn als vrijwilligersorganisatie van onderop ontstaan, vanuit de passie en technische kennis van radiozendamateurs die zagen dat communicatie tijdens grote crises kwetsbaar kan zijn," vertelt zendamateur Louis de Kort. "We betalen alles uit eigen zak. We zijn een vrijwilligersvereniging."

500 gediplomeerde vrijwilligers

Inmiddels bestaat DARES in Nederland uit zo'n 500 gediplomeerde vrijwilligers. "Als de stroom voor weken uitvalt, kan DARES direct helpen", zegt De Kort. "Onze communicatie is niet afhankelijk van het reguliere elektriciteitsnet of het internet."

Veel vrijwilligers beschikken over eigen noodstroom, zoals accu's, zonnepanelen of een aggregaat. "Die kennis wordt schaarser in de maatschappij, maar wij houden die juist actief in de praktijk en kunnen daarom veel betekenen op het gebied van noodcommunicatie."

'Moeten realistisch zijn'

Zou een dorp als Den Horn in tijden van crisis direct kunnen rekenen op de onafhankelijke noodstroom van DARES? "Dat zou leuk zijn, en in theorie mogelijk," zegt De Kort. "Maar in de praktijk is het heel lastig."

"We moeten realistisch zijn: DARES bestaat in heel Nederland uit zo'n 500 radiozendamateurs. We zijn met te weinig om elk dorpshuis of elke gemeente in Nederland direct te kunnen bemannen."

In gesprek met overheid

Inmiddels is de stichting in gesprek met ministeries om hun systeem breder op te zetten. "En op operationeel niveau sluiten steeds meer veiligheidsregio's convenanten met DARES, zoals de veiligheidsregio's Zaanstreek-Waterland en Midden- en West-Brabant, waar nu een pilot is gestart met het installeren van radio-installaties in kazernes."

"Het is fijn dat we door de overheid beter met spullen en budgetten worden ondersteund, want nu dragen we landelijk gezien alle kosten nog zelf."