Minder illegale vapes door nieuwe toeslag op pakketjes uit China? 'Strengere handhaving nodig'

Dat Chinese pakketjes nu duurder zijn, heeft allemaal te maken met nieuwe invoerrechten. Op alle pakketten van buiten de EU betaal je nu een extra 3 euro per productsoort. Hoewel dit voornamelijk bedoeld is om de groei van goedkope spullen van winkels als Shein en Temu te stoppen, heeft dit ook effect op veel vapes.

Smaakjesverbod

Sinds 1 januari 2024 zijn vapes met smaakjes namelijk verboden in Nederland. Alleen die met tabakssmaak mogen nog legaal worden verkocht. Maar anderhalf jaar later is er nog weinig effect volgens voorzitter Tom Voeten van Clean Air Nederland, een organisatie die zich inzet voor een rookvrije generatie.

"De cijfers van het CBS laten niet zien dat het aantal vapende jongeren is afgenomen", zegt Voeten. Dat komt omdat veel vapes met een smaakje nog steeds te krijgen zijn; ze worden gemaakt in China en illegaal verkocht in Nederland. "Een verbod is nodig, maar zonder handhaving heeft het nauwelijks effect."

Minder zichtbaar

Waar jongeren voorheen makkelijk een vape met een smaakje in een winkel konden kopen, wordt die verkoop nu dus illegaal voortgezet. Voormalig longarts en voorzitter van Rookpreventie Jeugd Wanda de Kanter ziet die ontwikkeling ook. Volgens haar blijkt uit onderzoek dat een groot deel van de jongeren nog altijd eenvoudig aan een vape kan komen.

"Via Snapchat heb je binnen 15 minuten een dealer voor je neus. Daarnaast zijn er nog steeds winkels die ondanks het verbod smaakjes verkopen", zegt De Kanter. "Een verbod zonder voldoende toezicht leidt er vooral toe dat de handel minder zichtbaar wordt."

12 jaar

Er zijn grote zorgen over de jonge leeftijd van de startende vapers. Volgens Voeten beginnen kinderen gemiddeld al met vapen op een leeftijd van 12 jaar en 8 maanden. De Kanter wijst erop dat juist die jongeren extra gevoelig zijn voor nicotine. "Nicotine is een zeer verslavende stof en kan invloed hebben op de ontwikkeling van de hersenen. Daarnaast zien we klachten als slaapproblemen, concentratieproblemen, stress en hartkloppingen."

Daar komt volgens de Kanter nog een extra risico bij. Omdat veel vapes nu illegaal worden verkocht, is niet altijd duidelijk welke stoffen erin zitten. Naast nicotine worden soms ook andere (schadelijke) stoffen gevonden.

Hogere prijs als drempel

Het feit dat de meeste vapes uit China komen, betekent volgens Voeten niet automatisch dat Nederlandse gebruikers de hogere importkosten direct zullen merken. De populaire smaakjesvapes zijn namelijk al illegaal. Wel kan de strengere controle op pakketten uit China ertoe leiden dat meer zendingen worden onderschept, waardoor handelaren en producenten harder worden geraakt.

Of dat uiteindelijk tot hogere prijzen van de vapes gaat leiden, is nog onduidelijk. Een eventuele prijsstijging zal bovendien weinig effect hebben op huidige gebruikers, zegt hij. "Verslaafden blijven kopen. Voor jongeren die nog niet zijn begonnen, kan een hogere prijs wel een drempel zijn."

Regels handhaven

Volgens beide deskundigen ligt de oplossing niet in hogere prijzen, maar in strengere handhaving. Voeten pleit voor meer capaciteit om de illegale handel aan te pakken. "Zolang de pakkans klein is en de boetes laag zijn, blijft deze markt bestaan."

De Kanter ziet daarnaast meer in een combinatie van maatregelen, zoals strengere controles op verkooppunten, een betere registratie van winkels en voorlichtingscampagnes die zich specifiek richten op jongeren. "Het smaakjesverbod was een belangrijke eerste stap", besluit Voeten. "Maar pas als de regels ook echt worden gehandhaafd, kun je verwachten dat het aantal vapende jongeren gaat dalen."