Langer betaald verlof, is dat genoeg voor overwerkte mantelzorgers? 'Kijk gewoon wat iemand nodig heeft'

"Ongeveer 5 miljoen mensen zorgen voor een naaste met fysieke of mentale gezondheidsproblemen en verlenen daarmee mantelzorg. Zo'n 2 miljoen mensen doen dat naast een betaalde baan. En juist in die groep vind je de meeste overbelaste mantelzorgers, schrijft de SER in het nieuwe advies. Daarom zouden werkenden acht weken verlof moeten kunnen krijgen tegen 70 procent van het salaris. Nu is dat nog maar twee weken.

De adviezen van de SER wegen zwaar, want het is één van de belangrijkste adviseurs van de regering. Deze denktank bestaat uit werkgevers, werknemers en experts.

Gevaarlijke situaties

Een ernstige ziekte kan het gezinsleven flink op z'n kop zetten, weet ook werkende mantelzorger Martijn van der Putten (39). Zo'n zes jaar geleden kreeg zijn vrouw Petra Van der Putten-Clauwens (41) klachten die uiteindelijk veroorzaakt bleken te worden door de ziekte van Parkinson. De ziekte zorgt ervoor dat Petra last heeft van een trager reactievermogen, soms problemen heeft met lopen en zich maar op één ding tegelijk kan concentreren.

Dat maakt het zorgen voor drie kleine kinderen - een tweeling van 4,5 en een oudste van 5,5 jaar - heel erg lastig. "Ik krijg gewoon niet alles mee van wat er om me heen gebeurt", zegt Petra. "Je ziet het niet aan mij want die traagheid zit in mijn hoofd. Ik denk dat dat het moeilijkste is van die hele Parkinson. Dat ik niet snel genoeg kan reageren op situaties met de kinderen. Dus als ik van school naar huis loop en er is allemaal verkeer dan levert dat gevaarlijke situaties op."

Moeder kunnen blijven

Petra kan niet meer werken maar nog wel voor de kinderen zorgen, als ze daar tenminste hulp bij krijgt. "Een extra paar ogen, dat heb ik nodig. Dat zou mij in staat stellen om moeder te blijven." Ze wil graag iemand die er regelmatig is, zodat haar man zonder zorgen aan het werk kan. "En dat Martijn niet denkt 'oh shit, lukt het thuis wel?' Of dat ie belt met de vraag hoe het vandaag is gegaan."

Via de gemeente kregen Petra en Martijn toen de kinderen nog kleiner waren precies die ondersteuning van een vrijwilligster. "Een vrouw die een sabbatical had en die zich in dat jaar wilde inzetten voor anderen. Een godsgeschenk was dat." vertelt Martijn. Maar nu de sabbatical voorbij is doen ze het weer grotendeels met z'n tweeën en komt er heel veel op Martijn neer.

Ineens wegvallen

Martijn doet sowieso alle concrete klussen: kinderen aankleden, ontbijt maken, boodschappen doen, planningen maken, koken. Maar vooral ook: altijd alert zijn. Want Petra kan soms door de Parkinson of door een schommeling in de medicatie opeens wegvallen met haar aandacht. Martijn houdt dat voortdurend in de gaten. "Er komt stiekem heel veel meer bij kijken dan zorgen dat de lunch goed loopt. Ook als Petra qua medicijnen goed zit dan nog sta ik aan, omdat je niet weet of ze misschien wegvalt", vertelt Martijn.

Ben je dan in zijn positie geholpen met 8 weken mantelzorg verlof of met meer openheid over mantelzorgen op het werk zoals de SER bepleit? Martijn ziet het anders. Hij werkt fulltime en nu de kinderen langer op school zijn lukt het Petra net om ze na school op te vangen. Maar soms lukt dat niet en sowieso is Petra na zo'n middag ontzettend moe.

Rust hebben

"Het belangrijkste wat ik zou willen is rust hebben. Kunnen afschakelen, weten dat iets goed is geregeld", zegt Martijn. Heel concreet zou het voor Martijn en Petra fijn zijn als dat extra paar ogen er zou komen. Of dat de kinderen soms een paar uur naar de opvang kunnen. Toch verloren Petra en Martijn het recht op kinderopvangtoeslag toen Petra afgekeurd werd en thuis kwam te zitten.

"Er werd letterlijk gezegd 'je hebt geen recht meer op toeslag want Petra zit thuis", vertelt Martijn. "Het zou fijn zijn als we die toeslag wel zouden krijgen, want dat geeft mij de rust om als Petra het niet aankan even de kinderen weg te brengen. Het hoeven maar halve dagen te zijn, dan kan Petra de rol oppakken die ze heel graag wil en ik kan blijven werken."

Flinke loonval

Over de acht weken verlof tegen 70 procent van het salaris zegt Martijn: "We hebben een loonval van 600 euro netto moeten maken omdat Petra in de ziektewet kwam. 30 procent inleveren voor 8 weken verlof vind ik veel."

Wat hen wel veel steun geeft is dat er elke week 2,5 uur huishoudelijke hulp is, via de gemeente, die wordt betaald uit de WMO. Dat is lang niet in elke gemeente zo, omdat er vaak vanuit wordt gegaan dat de mantelzorger wel kan schoonmaken of iemand anders in de familie. Bij Petra en Martijn was duidelijk dat die huishoudelijke hulp helpt om Martijn te steunen.

Meer maatwerk

Martijn en Petra hebben de afgelopen jaren gezien dat er niet één oplossing is voor mantelzorgers, maar dat er veel meer maatwerk nodig is. Beiden benadrukken dan ook: "Er is niet een one size fits all oplossing. Kijk gewoon 'wat heeft iemand nodig?' 'Kunnen we mededenken?'."

Belangenorganisatie Mantelzorgnl is blij met de erkenning die spreekt uit het SER-advies, maar heeft wel wat kanttekeningen. Het verlengen van het zorgverlof noemt voorzitter Esther Hendriks 'een hele mooie eerste stap', maar ze zou liever zien dat het salaris 100 procent wordt doorbetaald (in plaats van de voorgestelde 70 procent). "Want heel veel mensen hebben nou ook weer niet zo'n groot salaris dat 70 procent van het loon te behappen is.:"

Grote verschillen per gemeente

Een ander belangrijk punt dat ze aansnijdt is dat er grote verschillen zitten in wat er per gemeente mogelijk is aan ondersteuning voor mantelzorgers. "Als je rustig aan het werk wil zijn, moet het thuis ook georganiseerd worden", zegt ze. "En daar schort het een beetje aan, want we hebben nog altijd afgesproken in dit land dat gemeenten zelf mogen bepalen welke vormen van ondersteuning zij aan mantelzorgers bieden."

"Dat komt er dus ook op neer, dat als jij in Maastricht woont, je een hele andere vorm van ondersteuning krijgt dan als je in Alkmaar woont of in Groningen. En dat is niet houdbaar."