Komt rest van Europa in problemen door hoge staatsschuld van onrustig Frankrijk? Economen zijn verdeeld
Terwijl straatprotesten en rellen Frankrijk in de greep houden, loopt de staatsschuld van het land verder uit de hand. Politici en economen in andere Europese landen zien dit met groeiende zorgen aan. "Risico op crisis neemt toe."
Frankrijk gaat gebukt onder een groot en heel duur ambtenarenapparaat - ruim 20 procent van de bevolking is in dienst van de overheid. Daarnaast schommelt de reguliere pensioenleeftijd van het land nog steeds net boven de 62 jaar, veel lager dan in de meeste andere Europese landen. Pogingen om die leeftijd geleidelijk aan te verhogen, en daarmee de overheidsuitgaven te verminderen, stuiten telkens weer op felle weerstand.
'Franse pensioenleeftijd moet omhoog'
"De Franse overheidsbegroting is enorm, vergeleken met andere landen. Dat leidt tot een veel hogere belastingdruk op burgers. Toch heft Frankrijk nog te weinig belasting en dus heeft het ook een hogere staatsschuld", zegt hoofdeconoom Marieke Blom van de ING Bank.
Het structurele probleem zit diep verankerd in de Franse overheidsuitgaven. Blom benadrukt dat economen het weliswaar met elkaar eens zijn dat de uitgaven omlaag moeten, maar hoe daar politiek steun voor moet komen is onduidelijk.
Langetermijnoplossing heel moeilijk
"Zo moet de pensioenleeftijd echt structureel omhoog, maar pogingen daartoe blijven tot nu toe zonder succes", zegt Blom. "Volgend jaar wil de Franse regering het begrotingstekort terugbrengen, van 6,5 procent richting de 5 procent. Dat gaat ook wel gebeuren, maar dat leidt dus al tot protest en is op de lange termijn nog onvoldoende."
De schulden van Frankrijk worden steeds duurder door het rente-op-rente-effect. Daarom blijft een langetermijnoplossing voor de gevaarlijk hoge Franse schulden heel moeilijk.
Anders dan Griekenland
Toch denkt de econoom dat er vooralsnog geen reden tot grote zorg is: "Frankrijk is een sterke economie, met een krachtiger private sector en huishoudens die veel sparen.
Frankrijk is een sterke economie, met een krachtiger private sector. Het land is echt diverser en krachtiger dan bijvoorbeeld Griekenland.hoofdeconoom Marieke Blom van de bank ING
"Het land is echt diverser en krachtiger dan bijvoorbeeld Griekenland", vergelijkt ze. Dat EU-land verkeerde 15 jaar geleden in grote problemen vanwege een enorme schuldenberg, nog een stuk hogere schulden dan die van Frankrijk op dit moment.
Politieke verdeling
Ondanks een sterke basis, kent Frankrijk ook een patroon van wegkijken en sussen uit eigenbelang, en de politieke crisis in Frankrijk maakt hervormen ingewikkelder dan ooit.
Volgens Blom is de sterke politieke verdeling in het land een enorm struikelblok: "Voorkeuren lopen van heel links tot heel rechts. Daarnaast kent Frankrijk veel minder een cultuur van overleg en compromissen zoals we dat in Nederland gewend zijn."
Weinig vertrouwen
Die politieke verdeeldheid sluit aan op het maatschappelijk gevoel in Frankrijk. Mensen gaan niet alleen massaal de straat op, uit onderzoek van de Eurobarometer (een opiniepeiler onder Europeanen) blijkt ook dat Fransen veel negatiever zijn dan andere Europeanen wat betreft vertrouwen in de overheid, de eigen koopkracht en de toekomst van het land.
Ondanks de politieke verlamming vertrouwt Blom op de werking van economische krachten. "De EU mist de politieke daadkracht om de noodzakelijke druk op te leggen, maar de financiële markten kunnen Frankrijk wel dwingen tot handelen", legt Blom uit. "Als de rente te hoog wordt door een te hoge schuld, wordt bijlenen onmogelijk en móet er wel worden bezuinigd."
'Frankrijk heeft sterke troeven'
Vooralsnog maken de markten zich volgens haar minder zorgen dan in de tijd van de problemen met Griekenland. Waar vroeger alle landen over één kam werden geschoren, kijken markten nu specifieker en is de wisselwerking tussen banken en overheid beter. Bovendien heeft het land fysieke en innovatieve troeven.
"Frankrijk heeft sterke troeven zoals goedkope energie, de aantrekkingskracht van Parijs en innovatieve bedrijven", zegt Blom. Dat is laatste is bijvoorbeeld in de AI-sector.
'Dicht bij 'point of no return''
Econoom Harald Benink van Tilburg University ziet het een stuk somberder in. Hij waarschuwt dat de situatie in Frankrijk de hele eurozone mee zou kunnen slepen. "Als er een vertrouwenscrisis in de Franse staatsschuld ontstaat, blijft dat niet alleen beperkt tot dat land. Het kan ook leiden tot potentieel verliezen bij grote banken in Europa. De risico's op een crisis en de kwetsbaarheid van het systeem zijn duidelijk toegenomen."
Benink benadrukt dat de politieke reflex om steeds naar de Europese Centrale Bank (ECB) te kijken risicovol is. Dat de ECB te hulp moet schieten door Franse staatsobligaties op te kopen noemt hij, net als de Nederlandse minister van Financiën, 'totale armoede'. Volgens Benink is de situatie inmiddels nijpend: "Frankrijk komt wel heel dicht bij een 'point of no return'. Een punt waarop je je moet afvragen of Frankrijk haar schulden wel kan terugbetalen."