Kappers huiselijk geweld laten herkennen? 'Wij zijn geen psychologen met een schaar'

Niet iedereen bespreekt vakanties, huisdieren en buurtroddels bij de kapper. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit blijkt dat kappers een stuk meer zien en meemaken. Zo blijkt dat 1 op de 3 kappers in de afgelopen 12 maanden concrete vermoedens had dat een of meer van hun klanten slachtoffer is van partnergeweld.

De Luisterstoel

Vaak ging het bij die gesprekken over emotioneel misbruik (81,5 procent), zoals bedreiging en stalking. En in bijna de helft van de gesprekken kwam lichamelijk geweld voor. Seksueel geweld is een stuk zeldzamer, maar werd nog steeds in 7 procent van de gesprekken over partnergeweld genoemd.

Naar aanleiding van het onderzoek werd het kaartenpakket De Luisterstoel ontwikkeld. In het doosje zitten kaarten die helpen bij het herkennen van lichamelijke signalen, zoals sporen in de nek, kaartjes met voorbeeldzinnen en kaartjes met een QR-code die de kapper aan de klant kan meegeven om discreet professionele hulp te zoeken.

'Emotionele belasting is al hoog'

Kapperstrainer Annie Kok leest een aantal voorbeelden uit de toolkit voor. "Ik maak me zorgen om je veiligheid. Zullen we samen iemand bellen?" Een ander kaartje: "Je hoeft dit niet alleen te doen." En: "Als je er later over wilt praten, dan ben ik er voor je."

Kok zit al ruim 32 jaar in het kappersvak en leidt kappers met haar bedrijf Haarvriendelijk kappers op. Ze is niet blij met de toolkit. "De emotionele en morele belasting in de salon is al ontzettend hoog", zegt Kok. "Je gaat aan het eind van de dag al naar huis met best veel bagage en bent hartstikke moe. Als je dan ook nog moet nadenken over welke signalen je hebt opgevangen en wat je daarmee moet, wordt die emotionele arbeid alleen nog maar zwaarder."

Heel ingewikkeld

'We zijn geen hulpverlener met een schaar", gaat ze verder. "Wat moeten we doen als we blauwe plekken op een arm zien? Moeten wij dan gaan bellen met Veilig Thuis? Ik vraag me oprecht af hoe we ervoor zorgen dat kappers hiervoor de juiste training krijgen en hoe we dat gaan financieren."

Daarnaast maakt Kok zich zorgen over de veiligheid van kappers. "In een salon komen vaak hele families. Dan knip je 's morgens het slachtoffer en heb je misschien aan het eind van de dag de dader in je stoel. Hoe ga je daar dan mee om? Een professionele hulpverlener is niet bekend in een buurt, een kapper wel. Dat maakt het voor de kapper onveilig. Stel dat een dader thuis zo'n meegegeven kaartje vindt van de kapper. Dan ben je er ineens onderdeel van."

Depressie en eenzaamheid

Dat het kappersvak veel vraagt van medewerkers, beaamt ook Vincent Langedijk van kappersketen Rob Peetoom. Hij heeft zijn twijfels over de toolkit. "Ik weet dat er in Engeland barbieren worden getraind op depressie en eenzaamheid bij mannen en dat in andere landen seksuele voorlichting via kapsalons wordt gegeven. Maar dit gaat over geweld. En dat vind ik wel spannend, want hoe houd je het veilig in de salon, voor medewerkers en klanten?"

Wel ziet Langedijk in dat het praten met klanten een belangrijk onderdeel van het vak is, daarom heeft hij voor de kappersketen een eigen training voor personeel ontwikkeld. "Dit doen we samen met psychologen van OpenUp en ervaringsdeskundigen. Onze medewerkers leren hoe ze een gesprek naar iets oppervlakkigers of juist wat diepers kunnen leiden."

Niet te dichtbij

Een belangrijk onderdeel ervan is dat je leert empathisch te blijven, maar toch afstand te houden. "Je hoeft het probleem van de klant niet zelf op te lossen", zegt hij. "Ook kunnen onze medewerkers naar een vertrouwenspersoon in de salon of naar een manager. Ik wil dat ze het in de salon bespreekbaar leren maken, zodat ze het niet mee naar huis nemen."

Kapperstrainer Annie Kok prijst de stap die haar vakgenoot Langedijk heeft gezet om zijn medewerkers zelf op te leiden. "Dit betalen ze allemaal uit eigen zak, maar dat kan niet elke kapper", zegt Kok. "Daarom hoop ik dat de overheid en het opleidingsveld hiermee aan de slag gaan. Want wie kappers hiervoor wil inzetten, moet zorgen voor goede scholing."

Online versie

Mariëtte Hamer, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en bedenker van de toolkit, geeft aan de zorgen van de kappers serieus te nemen. "Om de toolkit gebruiksvriendelijker te maken, lanceren we binnenkort een online versie die gemakkelijk via de telefoon te raadplegen is. Dat werkt misschien beter dan fysieke kaarten", zegt ze. "Daarnaast hoop ik dat de toolkit een plek krijgt in het mbo-onderwijs, bijvoorbeeld bij burgerschapsvorming, specifiek toegespitst op het kappersvak."

Volgens Hamer zijn ook veel kappers erg positief over de toolkit. "Er komen veel aanvragen binnen van kappers die de Luisterstoel juist zien als erkenning voor hun maatschappelijke rol. En als een hulpmiddel voor situaties waar zij in de praktijk toch al mee te maken krijgen. Eén op de twee vrouwen en één op de vijf mannen is slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag of geweld. De Luisterstoel helpt hen om de problematiek achter de voordeur bespreekbaar te maken."

Pilot

Brancheorganisatie van kappers ANKO onderzoekt momenteel hoe de toolkit in de praktijk bevalt. "De komende maanden testen we De Luisterstoel in twee overheidspilots om de impact op het vak te meten", licht een woordvoerder toe. De resultaten van dit onderzoek worden in december verwacht.