Kabinet wil ov in de regio verbeteren: in Brabant zorgen deze vrijwilligers nu al zelf voor vervoer
Terwijl de overheid honderden miljoenen euro's en zelfrijdende bussen voor het ov belooft, blijven veel bewoners in de regio afhankelijk van lokale initiatieven. Deze worden vaak uitgevoerd door vrijwilligers. "Het maatschappelijk belang is groot."
Het is een bekend fenomeen in veel Nederlandse regio's: bushaltes die verdwijnen en uitgeklede ov-dienstregelingen. Naar het werk of de grote stad gaan, of het bezoeken van familie met het openbaar vervoer werd hierdoor steeds lastiger voor mensen zonder auto. Het kabinet wil dit nu oplossen met regionale meldkamers voor flexibel vervoer op aanvraag en door meer te testen met zelfrijdende bussen.
De Dorpsbus
"Openbaar vervoersbedrijf Arriva kondigde zo'n 10 jaar geleden aan dat de bushaltes in de dorpen Sprundel en St. Willebrord dichtgingen", vertelt René Lodewijks. In zijn dorp en diverse Brabantse dorpen vlak bij Breda verslechterde het openbaar vervoer het afgelopen decennium.
"Er kwam wel een centrale halte voor terug, maar ja, die is moeilijk te bereiken voor senioren. Er waren gewoon te weinig haltes over, dus toen ontstond het initiatief om De Dorpsbus op te zetten", vertelt Lodewijks die er zelf ook aan de slag ging als vrijwilliger.
Samenwerking
7 jaar geleden begon de pilot met deze lokale bus. "Dat was toen al met vrijwilligers, in samenwerking met Arriva, de provincie en de lokale gemeente", herinnert Lodewijks zich. "Een paar jaar geleden zeiden Arriva en de provincie: 'We trekken de stekker eruit'."
"Maar ons werk was voor de dorpen hier van dusdanig belang dat de gemeente het toen ging oppakken", vervolgt hij. De Dorpsbus draait namelijk aardig wat ritten op jaarbasis. "En dat is nu structureel vanuit de gemeente geregeld."
Groot maatschappelijk belang
Het initiatief leunt verder volledig op de inzet van buurtbewoners: "Er is een centraal nummer dat mensen kunnen bellen voor het vastleggen van een rit", vertelt Lodewijks.
"We hebben vrijwilligers voor de planning en we hebben de chauffeurs. Onze mensen doen het graag. Ze halen er heel veel voldoening uit, omdat ze anderen kunnen helpen. Het maatschappelijk belang is groot."
Weinig vraag, minder aanbod
Dat het openbaar vervoer buiten de grote steden al langer onder druk staat, constateert ook Paul van de Coevering. Hij is hoogleraar Urban Mobility Planning aan de universiteit van Breda. "De afgelopen decennia is het gebruik van het ov gestaag afgenomen."
"Ouderen waren vroeger veel meer afhankelijk van de bus. Nu rijden mensen tot ver in de 80 vaak nog auto, als hun gezondheid dat tenminste toelaat. Maar ook het gebruik van het ov door jongeren neemt af." En minder gebruik leidt tot nog minder aanbod, ziet Van de Coevering.
'Gestrekte' buslijnen
"Toch kun je deze ontwikkeling doorbreken", gaat hij verder. "Dat zien we nu ook gebeuren, onder meer doordat buslijnen efficiënter worden ingericht." Om de kosten omlaag te brengen, kiezen vervoerders vaker voor 'gestrekte' buslijnen: snelle, directe busroutes over hoofdwegen tussen grote knooppunten. Zo'n lijn slaat de kronkelige straatjes door de dorpskernen over.
"Dat levert meer efficiëntie op en is een economisch en maatschappelijk aanvaardbaar model," zegt Van de Coevering. "Maar de vraag is: wat is doelmatig qua gebruik? Je hebt ook een sociale kant. Mensen moeten wel op die plek kunnen komen waar deze bussen stoppen, bijvoorbeeld via flex-vervoer."
'Zelfrijdende bus is de toekomst'
Staatssecretaris van Infrastructuur Annet Bertram wil het ov-vervoer in de regio helpen door vanaf 2030 jaarlijks 300 miljoen euro uit te trekken voor betere regionale bereikbaarheid. Bertram zet onder meer in op regionale centrales voor flexibel vervoer op aanvraag.
Ook noemt ze zelfrijdende bussen de toekomst van het openbaar vervoer, onder meer om het grote personeelstekort op te lossen. Een belangrijk middel denkt ook hoogleraar Van de Coevering, want "de hoge kosten van 1 uur ov zit vooral in de personeelskosten."
Nog geen oplossing
Toch ziet hij het autonoom rijden nog niet op grote schaal doorbreken: "Ik ben begin deze eeuw afgestudeerd op zelfrijdend vervoer en we zijn nu nog niet heel veel verder. Het is zeker geen oplossing die deze regeerperiode al vorm gaat krijgen", benadrukt hij.
De kans op mogelijke ongelukken met een nog verre van perfect systeem in een druk land als Nederland is gewoon te groot, ziet hij. "En daarnaast speelt sociale veiligheid natuurlijk een rol: die neemt ook af als er geen chauffeur of conducteur meer aanwezig is in het ov."