Tientallen veerpontjes dreigen te verdwijnen door hoge kosten en personeelstekorten: 'Straks ben ik meer dan een uur onderweg'
Het is voor veel Nederlanders hét beeld van de zomer of de dagelijkse rit naar school of werk: uitwaaien op het dek van de veerpont, terwijl je zelf met je fiets of auto van het uitzicht geniet. Maar veel van deze oer-Hollandse pontjes staan op omvallen.
De 'Veerpontencoalitie', een samenwerkingsverband van onder meer de ANWB, Fietsersbond en Rover, trekt er over aan de bel. Tientallen lokale veerverbindingen verkeren in acute financiële nood. "Als we nu niets doen, verdwijnen er de komende jaren tientallen pontjes", waarschuwt Peter Leonhart als voorzitter van de Veerpontencoalitie.
Gevarenzone
Nederland telt ruim 340 actieve veerponten, variërend van grote autoveren over de Rijn en Maas tot kleine, recreatieve fietspontjes. Veel van deze verbindingen zijn onmisbaar voor de gebruikers: forenzen, scholieren en recreanten.
Toch zitten veel veerdiensten op dit moment in de gevarenzone door een combinatie van de stijgende exploitatiekosten, personeelstekort én de eisen voor verduurzaming.
Veerpont niet winstgevend
Het grootste knelpunt zijn de financiën. Veerponten zijn simpelweg niet meer rendabel te krijgen, de kosten voor brandstof en noodzakelijk onderhoud zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Daarbij kunnen de ticketprijzen voor reizigers niet onbeperkt blijven stijgen.
Maar als een overtocht te duur wordt, haken forenzen en scholieren die hier dagelijks gebruik van moeten maken af, waardoor de inkomsten juist nog verder dalen.
Vergrijzing en verduurzaming
Naast de lege kas kampt de sector met een flink personeelstekort. Ervaren schippers gaan met pensioen, terwijl er nauwelijks jonge aanwas is. Het besturen van een veerpont is bovendien niet eenvoudig; schippers moeten aan strenge eisen voldoen, wat de drempel voor zij-instromers hoog maakt. Steeds vaker moeten ponten daarom uit de vaart worden genomen of vaartijden ingekort.
En dan dus ook nog die verduurzaming. De sector moet de transitie maken naar elektrisch varen, maar de kosten hiervan zijn hoog. Het ombouwen van een bestaand schip of het aanschaffen van een compleet nieuwe, emissie-vrije pont loopt flink in de papieren. Voor grote, commerciële rederijen is dit al een enorme uitdaging, maar voor de vele kleine stichtingen en familiebedrijven die de lokale pontjes uitbaten, is zo'n investering nauwelijks te betalen.
Straks kilometers omfietsen?
Een concreet voorbeeld van deze crisis is de situatie rondom het Rhoonse Veer in Zuid-Holland, de verbinding tussen Oud-Beijerland, Spijkenisse en Rhoon. Nadat exploitant Blue Amigo aankondigde te willen stoppen met de verliesgevende lijn over de Oude Maas, vanwege een financieel tekort en de hoge kosten voor vergroening, hield de regio haar adem in.
Tienduizenden fietsers en wandelaars dreigden hierdoor plotseling kilometers te moeten omrijden via drukke distributiewegen en bruggen. "Zonder pontje, dat betekent omfietsen door de tunnel, en dat is voor mij wel te ver. Een andere optie is het openbaar vervoer, maar dan ben ik meer dan een uur onderweg", zegt een passagier op het Rhoonse Veer. "Vervelend is de onzekerheid die er nu is. Het is altijd de vraag: blijft het veer wel of blijft het niet?"
Landelijk probleem
Hoewel de pont voorlopig in de vaart blijft via tijdelijke subsidies, lost dat het structurele probleem niet op. De situatie bij het Rhoonse Veer is volgens de Veerpontencoalitie dan ook illustratief voor de problemen met de veerponten in heel Nederland.
Voorzitter Peter Leonhart: "Nu zien we de problemen in Rhoon, maar dit doet zich ook voor op andere plekken. En het gaat allemaal om de kosten en het personeelstekort."
Gelderland werkt aan een oplossing
Waar ze in Zuid-Holland nog volop in discussie zijn over de financiering van de veerponten, hebben ze in Gelderland 2 jaar geleden een speciaal "verenfonds" opgericht. In die provincie waren er maar liefst 21 van de 43 veerdiensten verliesgevend.
Om te voorkomen dat vitale verbindingen over de grote rivieren direct zouden omvallen, heeft de provincie ingegrepen, met een speciale regeling. Wanneer een veerdienst een tekort heeft van meer dan 50.000 euro per jaar, kunnen gemeenten of ondernemers een beroep doen op het fonds om de verliezen te compenseren en de ponten in de vaart te houden. Daarnaast heeft de provincie 4,1 miljoen gereserveerd om ondernemers en stichtingen te helpen om hun veerponten te verduurzamen.
Meer beleid en regie
De dreigende verdwijning van het Rhoonse veer zorgt ook voor discussie in de Provinciale Staten van Zuid-Holland. De politieke partijen CDA en PRO willen dat er vanuit de provincie meer beleid en regie komt, om de 41 veerboten in de vaart te houden. "Want veren houden dorpen bereikbaar en ontsluiten natuurgebieden", zegt Lars Klappe van PRO (Progressief Nederland).
Het beleid en de regie waar hij voor pleit moet niet alleen vanuit de provincie komen, zegt Klappe. "Maar ook via een organisatie die zorgt dat er personeel is voor al die veren. Want zolang ik in Provinciale Staten zit, is er ieder jaar wel weer discussie over een noodlijdende veerboot", gaat Klappe verder.
'Investeren in verbindingen over water'
Wat betreft de kosten maakt Klappe een vergelijking met wegen en andere infrastructuur. "Als provincie investeren we jaarlijks honderden miljoenen euro's in asfalt, bruggen en ov. Dan moeten we ook investeren in onze verbindingen over water."
Volgens Peter Leonhart moeten we zuinig zijn op de veerponten. "Het is onderdeel van Nederland, het is onderdeel van het Nederlandse erfgoed. We hebben altijd gezorgd dat mensen van de ene kant naar de andere konden komen. En dat moeten we zo houden."