Gemeenten in de knel door onbetaalbaar onderhoud aan havens: Terschelling dreigt onbereikbaar te worden
Diverse havens zijn er slecht aan toe, maar geld voor het herstel is er niet. De havengemeenten namen jaren geleden de havens over van het Rijk, maar kregen te weinig geld voor onderhoud. Dus wordt er naar het kabinet gekeken.
Sinkholes in het wegdek en een scheeflopende kade. De havenkades op Terschelling zijn in zeer slechte staat als gevolg van achterstallig onderhoud. De kosten om het te repareren zijn 45 tot 50 miljoen euro, maar het eiland met bijna 5.000 inwoners heeft maar 15 miljoen euro hiervoor in kas. Dus hopen de bewoners op hulp van het kabinet.
Grote gevolgen
Raadslid Gossen Bos van de politieke partij Samen Terschelling zegt dat hij de problemen op het eiland al langer zag aankomen. "Al sinds 2012 probeer ik de situatie van de havenkades aan te kaarten en het zware verkeer daar weg te halen. De boel staat nu op instorten. Als de kade instort, zit Terschelling op slot, dan ligt het hele leven plat. Want deze weg is de slagader van het eiland."
Deze weg is de slagader van het eiland.raadslid Gossen Bos over de gevolgen voor Terschelling als de haven instort
De problemen komen deels doordat de afgelopen tientallen jaren het beleid van het Rijk is geweest om kleinere infrastructuur af te stoten naar kleinere overheden. Als je kijkt naar alle overgedragen infrastructuur, gaat het over meer dan honderd locaties verspreid over het hele land, die vaak in het beheer zijn gekomen van gemeenten.
Te weinig geld
Bij de overdracht van havens, dijken en bruggen kregen de gemeenten destijds een vergoeding, maar die bedragen zijn vandaag de dag volstrekt onvoldoende. Het geld is ook niet altijd aan het doel besteed waar het voor bedoeld was, of er is nauwelijks onderhoud begroot door de gemeenten.
De problemen van Terschelling staan dan ook niet op zichzelf, blijkt uit onderzoek van EenVandaag. Niet alleen Terschelling, maar ook havengemeenten Texel en Urk vragen om meer geld van het Rijk, omdat de kosten voor herstel van hun havens voor hen onbetaalbaar zijn.
Uitstel
Mogelijk volgen de komende jaren nog veel meer locaties, want EenVandaag onthulde al dat er nog 16 miljard euro extra nodig is om alle verouderde kademuren te vernieuwen. Die rekening komt vooral bij de gemeenten terecht. De problemen bij de havens kunnen de komende jaren ook opduiken in andere delen van het land.
Dat het onderhoud heel snel veel duurder is geworden, constateerde TNO al in 2023. Dat is deels het gevolg van een gebrek aan personeel en duurdere materialen. Daar komt bij dat de klus door uitstel alleen maar groter is geworden. Daar is bij de overdracht van de havens en andere infrastructuur geen rekening mee gehouden, want dat was vaak al jaren geleden.
Steeds meer eisen
"De situaties zijn ook complex", zegt Mandy Korff. Zij werkt bij kennisinstituten Deltares en de TU Delft en is expert op het gebied van kademuren en geotechniek. Korff snapt wel dat er extra geld voor onderhoud nodig is.
"We stellen ook eigenlijk steeds meer eisen aan wat we maken. We willen dat het 100 jaar meegaat en we willen dat de bomen blijven staan. We willen dat het zonder hinder gebeurt. Dat brengt allemaal kosten met zich mee. Dat zijn ook allemaal dingen die waarde hebben. Dat is een afweging die elke gemeente moet zien te maken."
Deltaplan
Deltares en de TU Delft doen onderzoek om beter te kunnen bepalen waar de grootste risico's zitten en wat eventueel nog langer mee kan. Volgens Korff laat dat onderzoek al hoopgevende resultaten zien, en zou het helpen als alle partijen nog meer de krachten bundelen. Ze stelt een soort 'Deltaplan' voor.
"Zo'n plan zou moeten inzetten op het aantrekken van mensen in de techniek, zodat we deze opgave ook echt met elkaar aankunnen. Bij het oorspronkelijke Deltaplan was veel aandacht voor kennisontwikkeling en kennisdeling, en dat zou bij een nieuw plan ook zo moeten zijn."
Positieve signalen
Op Terschelling dreigt per 1 juli een volledige afsluiting van de weg als er niet snel wordt ingegrepen. Dat levert volgens bestuurslid Johan Haarsma van de lokale ondernemersvereniging grote problemen op. "Als die weg dichtgaat is het eiland dicht. Er zijn wel oplossingen waarbij je door een heel pad door de natuur moet, maar dat is eigenlijk te gek om over te praten."
Raadslid Bos heeft goede hoop dat het kabinet het eiland gaat helpen. "We zijn naar Den Haag geweest en we krijgen signalen dat het de goede kant op gaat, maar wij staan erop dat de provincie Friesland ook geld bij gaat leggen."
Smeekbede
Hij heeft nog wel een boodschap voor het kabinet. "Wat ik de de bewindspersonen mee wil geven, is dat ik ze vraag ons alsjeblieft te helpen, want wij kunnen hier niet alleen voor opdraaien. De 15 miljoen euro die wij zelf inleggen is het maximale."
Donderdag is er een commissiedebat in de Tweede Kamer over de staat van de infrastructuur. Daar zal dit probleem zeker worden besproken.
'Eigen verantwoordelijkheid'
Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zegt in een reactie op vragen van EenVandaag dat gemeenten vooral zelf verantwoordelijk zijn voor het beheer van de onderhoudskosten. Het ministerie kampt zelf namelijk ook met forse tekorten.
Wel werkt het ministerie van IenW samen met Binnenlandse Zaken, Financiën, het IPO (provincies) en VNG (gemeenten) aan een verdiepend onderzoek naar de onderhoudsopgave bij decentrale overheden.
Tekorten
Dat betekent niet dat er geld beschikbaar is. "Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek en de aanbevelingen uit het TNO-rapport van 2023 zullen partijen in overleg treden. Op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds van het Ministerie van IenW is geen financiële ruimte. Zoals geschetst heeft het ministerie ook te kampen met tekorten."
"Op basis van de verdiepende analyse over de instandhoudingsopgave bij decentrale overheden zullen we in overleg treden. De slagkracht van alle overheden moet worden vergroot om de opgaves die we zien te verwezenlijken; het delen van kennis en kunde kan daar zeker bij helpen."