Jaarlijks 1,5 miljard euro aan zorggeld naar criminelen, terwijl het met één kleine wetswijziging kan worden tegengegaan
Elk jaar verdwijnt ruim 1,5 miljard euro uit de zorgkostenpot in zakken van criminelen. Dat heeft zorgverzekeraar Menzis berekend. Het probleem is al jaren bekend, maar gek genoeg worden criminelen die zich hiermee bezighouden juist beschermd door de wet.
De omvang van de miljardenfraude is zo enorm dat Menzis het maar beperkt kan bestrijden, zeker als de wet ook nog eens tegenwerkt. Bewijslast voor de mogelijke fraude ligt namelijk bij de verzekeraar en daarvoor zijn vaak onderzoeken nodig die meer dan een jaar kunnen duren. Menzis vraagt de politiek daarom nu om hulp: maak het controleren van eigenaren van zorgbedrijven makkelijker.
Wet Bibob aanpassen
Op dit moment werken bij Menzis 31 mensen fulltime aan de opsporing en bestrijding van dit soort fraude. Toch weten die medewerkers maar een klein deel van het door criminelen gestolen zorggeld op te sporen en terug te vorderen. Een fraudeonderzoek duurt vaak 1,5 jaar en met de bevoegdheden die de zorgverzekeraar nu heeft kunnen er zo'n tien per jaar worden uitgevoerd.
Daarom wil de zorgverzekeraar dat de Wet Bibob wordt aangepast. Met die wet worden ondernemers die een bedrijf willen starten in bijvoorbeeld de bouw of horeca gecontroleerd op criminele achtergronden. Als het aan Menzis ligt, moet de wet ook worden toegepast op ondernemers die een zorgbedrijf willen starten.
Kleine wijziging
Ondernemers die een zorgbedrijf willen starten kunnen nu in de meeste gevallen dus hun gang gaan. Dat werd deze zomer pijnlijk duidelijk toen directeur René Groot Koerkamp van het Menzis Zorgkantoor een proces verloor tegen een zorgbedrijf waarvan hij de achtergrond van de bestuurders via de Wet Bibob wilde checken.
Dit soort zorgbedrijven zijn ideale vehikels voor witwasoperaties.directeur René Groot Koerkamp over malafide zorgbedrijven
De rechter maakte duidelijk dat dit niet mag als het gaat om bedrijven die geld krijgen vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). Met één kleine wijziging in de Wet Bibop, door simpelweg 'de Wlz' toe te voegen, zouden deze bedrijven dus wél van tevoren kunnen worden gecontroleerd. En dat zou kunnen helpen om zorgfraude vaker te voorkomen.
Malafide zorgbedrijven
"Dit soort zorgbedrijven zijn ideale vehikels voor witwasoperaties", zegt Groot Koerkamp. "Ze maken misbruik van hun cliënten, de cliënten zijn voor hen handelswaar. Terwijl het vaak gaat om kwetsbare mensen die zorg nodig hebben, mensen met een verstandelijke beperking, daklozen, verslaafden of mensen met een detentie-achtergrond."
Doordat de Wet langdurige zorg nu niet onder de Wet Bibob valt, zijn deze mensen uitgeleverd aan malafide zorgbedrijven 'die op hun naam pgb's (persoonsgebonden budget, red.) aanvragen en in eigen zak steken', waarschuwt de directeur.
Probleem speelt al langer
De malafide zorgbedrijven overtreden volgens hem op drie manieren de wet: "Ze wassen crimineel geld wit, ze sluizen zorggeld weg en ze maken misbruik van kwetsbare mensen." Bovendien zijn dit soort criminelen 'heel mobiel', voegt hij daaraan toe. "Wie in Den Haag wordt ontdekt, zet zijn cliënten op transport in een busje en gaat in Enschede verder."
Dit probleem speelt al jaren. Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg belooft nu dat ze daadwerkelijk de wet wil gaan aanpassen. Zorgbedrijven die gelden uit de Wlz krijgen moeten ook via de Wet Bibob doorgelicht kunnen worden, zegt zij. Maar: "Eerst zien, dan geloven", reageert 50PLUS-Kamerlid Jan Struijs. Hij werkte voor zijn politieke carrière bij de politie en zegt vanuit die achtergrond allang te weten dat criminelen de weg in het zorgstelsel heel goed kennen.
Zware criminelen
"Dit zijn gewoon zware criminelen die het geld stelen van mensen die zorg nodig hebben", zegt Struijs. Uit recent onderzoek naar de georganiseerde misdaad en ondermijning in Oost-Nederland blijkt inderdaad dat bij doorzoekingen van malafide zorgbedrijven soms wapens en harddrugs worden aangetroffen.
"We roepen al zo lang dat dit moet gebeuren", gaat Struijs verder over de oplossing die nu wordt geboden. "Maar nu komt er weer een taskforce die moet gaan bestuderen hoe het zit. We hebben hier gewoon te maken met ambtenaren, ik noem ze vaak 'remmers in vaste dienst', die vooral dingen tegenhouden."
'Bizarre situatie'
Het Kamerlid noemt de huidige situatie bizar: "Iemand die een snackbar wil beginnen doorloopt een uitgebreid vergunnings- en screeningstraject van wel een jaar, terwijl vrijwel iedereen zonder enige screening een zorgbedrijf kan starten." Met alle gevolgen van dien, blijkt dus ook in de praktijk.
En dat is volgens Menzis-directeur Groot Koerkamp extra pijnlijk, omdat het persoonsgebonden budget in de langdurige zorg 'in essentie een prachtig instrument is om zorg te financieren'. "Maar foute aanbieders maken er nu misbruik van en stelen zo miljarden aan zorggeld."