Is wegenbelasting verlagen een manier om energiecrisis door te komen? 'Effect is per voertuig anders'

Krijgen wij, net zoals de Duitsers en Ieren, ook een verlaging van accijnzen? Dat is nog even afwachten. Wel is duidelijk dat een verlaging van de wegenbelasting als serieuze optie wordt genoemd, meldt De Telegraaf. Volgende week woensdag staat er een Kamerdebat gepland waarin de minister met mogelijke maatregelen komt.

Lagere wegenbelasting zinvol?

Wegenbelasting, officieel motorrijtuigenbelasting genoemd, is een verplichte belasting als je een voertuig op je naam hebt staan, zoals een auto of motor. Je betaalt deze belasting per maand of per kwartaal. Het geld wordt gebruikt voor het onderhoud van wegen. Hoeveel je betaalt, hangt af van bijvoorbeeld het gewicht van je auto, de brandstof en ook de plek waar je woont.

Maar in hoeverre is een lagere wegenbelasting eigenlijk zinvol met hoge brandstofprijzen? "Het gaat om het totale kostenplaatje en dat hangt af van de uiteindelijke invulling van de maatregel", zegt financieel journalist Martin Visser van De Telegraaf. Het is nog niet bekend hoe groot een eventuele verlaging precies zal zijn.

10 miljoen automobilisten

Accijns is een belasting op producten zoals alcohol, tabak en ook brandstof. De overheid heft die belasting om te verdienen en het gebruik van sommige producten te ontmoedigen. Dus als de accijns omlaag gaat, wordt tanken tijdelijk wat goedkoper. Een accijnsverlaging van bijvoorbeeld een dubbeltje per liter zou de overheid al 1 miljard kosten. En dat voor een relatief klein effect.

"Als je bedenkt dat we met ongeveer 10 miljoen mensen in Nederland autorijden, komt dat neer op zo'n 100 euro per jaar per persoon", legt Visser uit. Als we de wegenbelasting dus verlagen met 1 miljard, dan levert dat per autorijder 100 euro per jaar op.

Direct zichtbaar?

Wat is dan precies het verschil tussen een accijnsverlaging en een verlaging van de wegenbelasting? Dat zit 'm vooral in de manier waarop het effect wordt ervaren, legt Visser uit. "Een accijnsverlaging is direct zichtbaar aan de pomp." Zodra zo'n korting eenmaal is ingevoerd, is het lastig om die weer terug te draaien omdat het 'politiek gevoelig' ligt. Dat komt omdat mensen eraan wennen en het voor de overheid lastig is om zo'n voordeel later weer af te pakken.

"Bij de wegenbelasting is het effect afhankelijk van het voertuig en de situatie van de belastingbetaler, waardoor het niet direct merkbaar is", legt Visser uit. Een nadeel van compensatie via deze route is dus dat het effect sterk kan verschillen per persoon.

Accijnskorting vaak niet tijdelijk

Na de Russische invasie in Oekraïne werden begin 2022 de accijnzen in Nederland tijdelijk verlaagd om de sterk gestegen energieprijzen te compenseren. Waarom gebeurt dat nu niet opnieuw? "De overheid staat er financieel anders voor, er is nu veel meer terughoudendheid", zegt Visser. "Dat komt mede omdat dergelijke maatregelen in de praktijk niet altijd tijdelijk blijven."

Een accijnskorting kost al snel ongeveer een miljard euro en wordt vervolgens vaak verlengd. Op dit moment is ongeveer de helft van de eerdere accijnskorting nog van kracht en de regeling is verlengd tot 1 januari 2028. "Dus dan blijf je zitten met een grote financiële erfenis."

Doelgerichte maatregelen

Wordt er ook gericht gekeken naar maatregelen voor specifieke sectoren die harder geraakt worden? Zoals bijvoorbeeld de visserij, maar ook ondernemers die met busjes rijden? "De overheid probeert steun zo doelgericht mogelijk in te zetten, maar in een acute energiecrisis is dat lastig uitvoerbaar", zegt Visser. Hij benoemt dat er wel een noodfonds is voor de laagste inkomens, maar het is de vraag of ook specifieke beroepsgroepen daar goed mee geholpen kunnen worden.

"Op een gegeven moment raakt de energiecrisis zo veel mensen dat het lastig wordt om maatregelen nog echt gericht te houden." Hiermee bedoelt hij dat de impact van de energiecrisis steeds verder doorsijpelt in de economie. Bijvoorbeeld doordat hogere brandstof- en energiekosten uiteindelijk ook leiden tot duurdere producten in de winkels. Na het Kamerdebat komt er meer duidelijkheid over de concrete maatregelen. Het is dus nog even afwachten tot volgende week.