Misschien heb je er weleens van gehoord: zet het scherm van je telefoon op zwart-wit, dan wordt-ie minder verslavend. Maar is dat ook echt zo? "Mentale jeuk wordt er niet minder op."
Dat we veel op onze telefoon zitten, is wel duidelijk. Het EenVandaag Opiniepanel zag vorig jaar dat vooral jonge mensen behoefte hebben om minder op hun mobiel te zitten. Driekwart van de jongeren zegt meer dan 3 uur op de telefoon te zitten en zeker het scrollen door social media voelt dan als tijdverspilling. 7 op de 10 probeerden daarom ook te minderen, maar daar slaagden de meesten niet in.
Beloningssysteem geactiveerd
Waarom dat niet lukt, kan cognitief neurowetenschapper Surya Gayet van de Universiteit Utrecht makkelijk uitleggen: "Wat een telefoon zo verslavend maakt, is dat je heel veel informatie krijgt. Heel af en toe zit daar iets leuks tussen. Dat is het concept van 'variable reward'."
Gayet legt uit hoe dat werkt: "Heel vaak heb je je telefoon in je zak, en je blijft maar checken of je nog een notificatie hebt. Eens in de zoveel tijd heb je dat, en dat activeert het beloningssysteem in je brein voldoende om dit te blijven doen."
Info
Hoe zet je je telefoon zelf op zwart-wit?
Op je iPhone schakel je de zwart-witmodus in via instellingen. Vervolgens ga je naar 'toegankelijkheid', klik je op 'weergave' en 'tekstgrootte'. Daar kan je 'kleurfilters' vinden.
Heb je een Android-telefoon? Begin dan ook bij instellingen en zoek 'toegankelijkheid'. Daarna klik je op 'zichtverbeteringen', 'kleurcorrectie' en 'grijswaarden'. Let op, dit kan per model verschillen.
Week lang zwart-wit
Maar hoe zorgen we ervoor dat we minder op onze telefoon zitten? Communicatiewetenschapper Cynthia Dekker van de Universiteit van Amsterdam deed er onderzoek naar. Een week lang moesten proefpersonen hun telefoon op zwart-witmodus zetten. Hun schermtijd ging met 20 minuten per dag omlaag.
"Ze bleven hun telefoon wel even vaak checken. Dus hun 'checking-gewoontes' waren hetzelfde als daarvoor. Ze gaven wel aan meer controle te ervaren, ze konden hun telefoon makkelijker wegleggen", vertelt Dekker.
'Meer onderzoek nodig'
Haar onderzoek kent nog wel wat kanttekeningen, zegt ze zelf. "Deelnemers weten dat ze deelnemen aan een onderzoek, dus ze geven misschien sociaal wenselijke antwoorden. Ze zijn zich ook bewust dat ze worden getrackt. Hierop kunnen zij hun gedrag aanpassen."
"Dus we weten niet zeker of deze bevindingen ook daadwerkelijk zouden plaatsvinden in het dagelijks leven", gaat ze verder. "De onderzoeken wijzen er wel op dat het effectief kan zijn, maar er is simpelweg meer onderzoek nodig. Mensen moeten het zelf proberen om te kijken of het voor hen nuttig is."
Verslaving weg?
Of hiermee ook bewezen is dat de zwart-witmodus je smartphone ook echt minder verslavend maakt, is nog te vroeg. Neurowetenschapper Gayet voegt toe: "Het kan het inderdaad minder aantrekkelijk maken om een lange tijd iets op je telefoon te kijken, zoals een filmpje, omdat het minder mooi is."
Hij legt uit: "Wat een telefoon verslavend maakt, is die 'mentale jeuk': de neiging om op zoek te gaan naar de volgende beloning. En die wordt er niet minder op. Dat blijkt ook, want mensen blijven dus net zo vaak hun telefoon erbij pakken, ook als het scherm op zwart-wit staat." Kortom: er zijn wel aanwijzingen dat je telefoon minder aantrekkelijk wordt als je hem op zwart-wit zet. Maar of het echt de verslaving vermindert, is nog te onzeker.