Hoe politici met hun taal en gedrag volgens deze hoogleraar de samenleving beïnvloeden

Door hun eigen taalgebruik hadden politici de uit de hand gelopen situatie die volgde op het anti-immigratieprotest in Den Haag kunnen verwachten, vindt 59 procent van het EenVandaag Opiniepanel. Dat blijkt uit onderzoek onder 25.000 leden. Daarbij vindt 54 procent van de panelleden dat politici iets aan hun taalgebruik moeten doen.

'Moeilijk om los te zien'

Ook hoogleraar democratie Menno Hurenkamp ziet dat politici onder andere met taalgebruik en gedrag invloed uitoefenen op de samenleving. "Er is absoluut een lijn tussen de verharding van het debat en het idee van mensen die gaan demonstreren dat ze zich 'stevig neer moeten zetten'", begint Hurenkamp.

Die invloed is nooit één op één, gaat hij verder. "Want mensen zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor hun eigen daden. Maar het is moeilijk om de twee dingen los van elkaar te zien."

Voorbeeld voor samenleving

Volgens Hurenkamp horen politici een voorbeeld te geven van hoe we met elkaar om zouden moeten gaan. "Ze hoeven zich helemaal niet te gedragen als ouders die kinderen opvoeden, maar ze leven wel een democratische norm voor: als we samenleven moeten we ongeveer zo met elkaar omgaan."

Waar sommige mensen het gevoel hebben dat ze door de politiek niet gehoord worden op gebied van asiel- en migratie, denkt Hurenkamp dat de politiek ze juist 'veel te goed' heeft gehoord. "Er is olie op het vuur gedonderd en er vaak de boodschap gegeven: 'We gaan Nederland 'terugclaimen' voor de Nederlanders.' Ik denk dat mensen daardoor voor een deel zijn opgefokt."

Ruw taalgebruik

Zulk soort uitspraken hebben niet op iedereen effect, zeg hij. "Dat oplieren, ik denk dat een flink deel van de Nederlanders die niet geneigd zijn om daarin mee te gaan, daar echt behoorlijk zijn buik van vol heeft."

Volgens hem houdt een groot deel van de Nederlanders ook niet van 'ruw taalgebruik'. "De meeste Nederlanders zijn een beetje gematigd en die houden er niet van als dingen extreem en op de man worden gedaan. Men mag zich in Den Haag dat over de hele linie aantrekken."

'Hoeven niet verbaasd te zijn'

Maar dat een ander deel van de samenleving daar misschien wel in mee gaat, zoals bij het protest afgelopen zaterdag, daar hoeven politici ook volgens hem niet verbaasd over te zijn. "Mensen zijn natuurlijk verantwoordelijk voor hun eigen gedrag, maar het is ondubbelzinnig dat het debat heel erg verhard is, juist op dit thema."

"Als politici er keer op keer voor kiezen om elkaar belachelijk te maken, om op de man te spelen, om discussies af te kappen met lullige opmerkingen", somt hij het gedrag van politici op, "dan moet je niet verbaasd zijn dat mensen nogal tekeergaan bij zo'n demonstratie."

Zorgen om polarisatie

In het onderzoek werd er ook aan de panelleden voorgelegd of dat ze bezorgd zijn over de polarisatie in de samenleving. Bijna alle panelleden meldden dat dat voor hen het geval is.

Maar volgens Hurenkamp is een beetje polarisatie in de politiek ook juist goed. "Het is belangrijk dat mensen heldere standpunten innemen zodat kiezers weten wie voor hun belangen opkomt. We moeten er ook niet al te krampachtig over doen, het is prima dat er af en toe even gekibbeld wordt.''

Respect

Daarbij is het niks nieuws. "Polarisatie is van alle tijden", legt hij uit. "Het was niet zo dat we in 1970 of 1950 elkaar met fluwelen handschoenen aan benaderden, communisten en socialisten sloegen elkaar. Katholieken en protestanten gingen met elkaar op de vuist. Polarisatie hoort bij politiek.''

Maar hij benadrukt wel dat politici - ook als er sprake van polarisatie is - respectvol met elkaar om moeten blijven gaan. "Het schelden en schreeuwen, het elkaar denigrerend behandelen en het totaal negeren van beleidsvoorstellen om alleen maar keer op keer puntjes te scoren, ik denk dat mensen daar behoorlijk klaar mee zijn."